Πέμπτη 14 Φεβρουαρίου 2019

ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ :Helena Citronova-Franz Wunsch-Η γλυκια Εβραία που αλλαξε τον SS Φρουρό

Ο ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ  ΤΟΥ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ,
ΠΟΥ ΕΣΩΣΕ ΔΥΟ ΖΩΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΨΥΧΗ...

Αφηγηματική "απόδοση" υλικού&λυρικά κομμάτια: Eλισσάβετ -Μαρία Δέδε
     
Το άρθρο αφιερώνεται στην λατρεμενη μου φίλη Ζέτα Κ.
γιατί ειναι απο εκείνες τις ψυχές που ξέρουν να αγαπούν καθολικά
και να αναβαπτίζουν στο μύρο της αγάπης ο,τι αγγίζουν,
ομορφαίνοντας τουτο τον αφιλόξενο κόσμο...
                   

Ο  Έρωτας- Αδάμαστος,Ανίκητος, ακόμη και μες στον Πόλεμο χλευάζει τα σύνορα, και  προκαλεί τον άνθρωπο να απαρνηθεί τις χθόνιες μικρότητες και να Τον ακολουθήσει στην κλίμακα του Ουρανού!
                   Αξίζει να θυμηθούμε πώς ο αυτός ο "αντάρτης έρωτας" κατόρθωσε να διαπεράσει τα ηλεκτροφόρα σύρματα του Άουσβιτς, "επαναστατώντας" ενάντια στον παραλογισμό του μίσους και στην εξουσία του θανάτου, για να "σύρει ξανά τον χορό της ζωής".
        Είναι μια ιστορία αγάπης που έφερε στο φως το BBC κι ανέδειξε ανάμεσα σε πολυάριθμα περιστάτικά ο Laurence Rees στην κορυφαία πραγματεία του "ΑΟΥΣΒΙΤΣ , Η ΤΕΛΙΚΗ ΛΥΣΗ" .Εκεί τη βρήκα κι εγώ, για να διαπιστώσω ότι έχει απασχολήσει κ ξενόγλωσσες ιστοσελίδες.
            Θα τη μοιραστώ λοιπόν, μαζί σας, αυτήν την ξεχωριστή μέρα.
Η απόλυτη ιστορία αγάπης του Πολέμου.
"Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέττα" του Ολοκαυτώματος.

Βρισκόμαστε στα 1942.Ο νεαρός Fransch Wunsch, απολαμβάνει την απόλυτη καταξίωση ως υπηρέτης πιστός -κι εκλεκτός συνάμα- του Ναζιστικού Καθεστώτος.
Ως τυπικό δείγμα "Άριου", δηλάδή εκπρόσωπος της "ανώτατης φυλετικής βαθμίδας", είναι επίλεκτο μέλος των Ες Ες.
         Στα 20 χρόνια του, ο Franz Wunsch, μπορεί τώρα να καμαρώνει ναρκισσιστικά την κομψή -μάρκας Hugo Boss- στολή του και τις καλογυαλισμένες μαύρες μπότες του, έχοντας "εξουσία ζωής και θανάτου" σε ανυπεράσπιστους ανθρώπους-εχθρούς του "καθεστώτος", αφού εργάζεται ως φρουρός στο Άουσβιτς, της Άνω Σιλεσίας!
      Ο Frantz Wunsch- γεννημένος στις 21 Μαρτίου 1920- ήταν μόλις 11 χρονών το 1933, όταν οι ναζί κατέλαβαν την εξουσία, επομένως "βύζαξε"το τοξικό "γάλα" του ναζισμού στην ευαίσθητη εκείνη ηλικία που ο ανθρωπος αντιλαμβάνεται δομικές έννοιες της ζωής.
      Μεγαλωσε, σαν επίδοξος βαγκνερικός Τανχόιζερ, μαθαίνοντας να επιζητά τον Πόλεμο και να ομνύει στο κλέος της Θούλης Πολιτείας.
Μεγάλωσε "μικραίνοντας" την καρδιά του για να μη χωρά οίκτο, παρά μονάχα μίσος για το Διαφορετικό που το προσωποποιούσαν Εβραίοι, Τσιγγάνοι, Αδύναμοι...
      Βιώνοντας τη συντροφικότητα του Αίματος, ο Φραντς αφομοίωσε το χιτλερικό ιδεώδες κι εντάχθηκε περιχαρής ως πρόθυμος Μαθητής του Ναζισμού στα παραστρατιωτικά Ες Ες, τον αποκλειστικό φορέα που υλοποίησε όλο το ειδεχθές όραμα του Χίτλερ για την εξόντωση των Εβραίων- στο στήσιμο των εφιαλτικών στρατοπέδων και τις μαζικές εκτελέσεις "φυλετικά απόβλητων"-καθήκοντα που δεν τα καταδέχθηκαν ποτέ οι επίσημοι στρατιωτικοί της Wehrmacht.

            Ιδιαιτέρα βίαιος,ο Φραντς, εργάστηκε ως "πανάξιος" Ες Ες στη ράμπα υποδοχής των ομήρων, μη διστάζοντας να ξυλοκοπεί σαστισμένα γυναικόπαιδα που κατέφθαναν από τα τρένα, ενώ μαρτυρίες τον ήθελαν να έχει πυροβολήσει αυτοπροσώπως έναν Εβραίο όμηρο για απείθεια.
        Το επόμενο ποστο του Wunsch ήταν ο "Καναδάς", τόπος συγκομιδής των περιουσιών που υπεξαιρούνταν από τους εκτοπισμένους ομήρους, όπου ως..."αδιάφθορος, υπεράνω Αριος" θα έχει την ευκαιρία και για μικροκλοπές.
Μάρτη του 1942 καταφθάνει από τη Σλοβακία στο Άουσβιτς η 22χρονη Εβραία Helena Citronova για να δοκιμάσει την τυπική ζωή του στρατοπέδου:
Τατουάζ με τον ματωμένο αριθμό στο χέρι , ξυρισμένα μαλλιά, λιμοκτονία και σκληρή εργασία στην κατεδάφιση κτιρίων, πόστο που υποσχόταν σύντομο θάνατο από εξάντληση.
       Τότε η Έλενα οικειοποιούμενη την ταυτότητα μιας νεκρής συμπατριώτισσας της. θα παρει τη θέση της στο πόστο του "Καναδά",(της Επίσημης Αποθήκης δηλαδή) που ήταν το πιο ευνοϊκό από όλα, καθώς είχε καλύτερο φαγητό και λιγότερο κοπιαστική εργασία, όπως και πρόσβαση σε πλήθος αγαθών-ρουχισμό και τρόφιμα-ως και κοσμήματα,χτένες, χρυσά δόντια ,γυαλία, ρολόγια, κουκλες κλπ- από τους νεοφερμένους ομήρους που καταφθάνουν στο Άουσβιτς με τις βαλίτσες και το βιος τους, και "ληστεύονται" από τους επίσημους πλιατσικολόγους Ες Ες, "εις το όνομα του Reich(Ράιχ)".
Η απάτη της Helena θα αποκαλυφθεί λίγες μέρες αργότερα, αλλά η ποινή της θα αναβληθει, καθώς εκείνη την ημέρα, οι επιστάτριες(kappos) κι οι φρουροί ετοιμάζουν μια αυτοσχέδια γιορτούλα για εναν φρουρό Ες Ες που έχει τα γενέθλιά του:Είναι ο γνωστός μας Φραντς Bουνς...
Aναζητούν μάλιστα καλλίφωνες ομήρους να του τραγουδήσουν κι ανάμεσά τους είναι η Έλενα.
Εκείνη επιλέγει να τραγουδήσει ένα παλιό γερμανικό τραγούδι, για τον εορτάζοντα Frantz το Liebe Es Nie(Love Is Not).

Σχετική ÎµÎ¹ÎºÏŒÎ½Î±Η μελαγχολική φωνή της γλυκιάς ομήρου συνεπαίρνει τον Φραντς κ το τραγούδι της τον ταξιδεύει στις φλαμουριές της παιδικής του ηλικίας και στο κελάρυσμα του Ρήνου.Με ένα ικετευτικό 
"Bitte" τής ζητά ταπεινά να του ξαναπεί το τραγούδι της, που το ξανακούει εκστατικός...Αυτό ήταν!
 Ο σκληροτράχηλος φρουρός, ο Αριος Ες Ες, Φραντς Wunsch είναι ερωτευμένος, "με κείνη που δεν πρέπει":Μια Untermench(= Yπάνθρωπο)
Μια Εβραία μελλοθάνατη όμηρο!
Με την εξουσία του ως αξιωματικός απαιτεί η νεαρή Εβραία να παραμείνει στο πόστο του "Καναδά"- κι έτσι μπορεί να τη βλέπει ,και να την έχει υπό τη δική του δικαιοδοσία και προστασία.
Ακολουθούν σημειώματα αγάπης, που η Ελενα τα σκίζει νευρικά.
Ματιές φλογισμένες και βουβές, που εκείνη τις αποκρούει.
Απτόητος εκείνος, κ συνεπηρμένος, τη διεκδικέι διακριτικά, προσπαθώντας να μη φανερωθεί στους υπόλοιπους.
Ακόμη κι όταν φεύγει αδειούχος λίγες μέρες τής στέλνει μπισκοτα και σοκολάτες.

To επόμενο διάστημα ο Wunsch καλεί συχνά την Ηelena, στο προσωπικό του γραφείο, με ασήμαντες προφάσεις, χωρίς να κάνει κάτι ανάρμοστο ποτέ.
Θέλει μονάχα να τη βλέπει λίγο περισσότερο, αποκλειστικά ο ίδιος ,μακρυά από τα αδιάκριτα, φθονερά βλέμματα του Στρατοπέδου.
         Μια μέρα, της ζητά να του περιποιηθεί τα νύχια "για να μπορεί να την έχει κοντά του και να την παρακολουθεί άφοβα περισσότερη ώρα".
Η Citronova αρνείται, δηλώνοντας στον Wunsch την αποστροφή της για τα εγκλήματά του και τού ζητά να την αφήσει να φύγει, κινώντας αυτοβούλως προς την πόρτα:
Aυτός βγάζει το περίστροφό του και την απειλεί, ενθυμούμενος τη σκληρότητα του Ες Ες αξιωματικού:
"Δε θα φύγεις από δω μέσα χωρίς τη δική μου άδεια.Aν βγεις από αυτήν την πόρτα δε θα ζήσεις"! 
Η Helena όμως ανταπαντά με αξιοπρέπεια:
"Πυροβολησέ με! Προτιμώ τον θάνατο από αυτο το παιχνίδι!".
Εκείνος κατεβάζει όπλο και ματιά μπροστά της, κι η Ελενα αποχωρεί "θριαμβευτικά":
Αυτός δεν αντιδρά.Αγαπά και περιμένει- "υλοποιώντας το θαυμα":
Ενας Ες Ες αξιωματικός, αγαπά και δέχεται αδιαμαρτύρητα απόρριψη και προσβολές από μια Εβραία, αρνούμενος να επιβάλει τη θέλησή του με τα όπλα! Συνεχίζει να τιμά και να προσφέρεται απλά στην αγαπημένη του ό,τι καλύτερο μπορεί! Nαι: Ο έρωτας έχει συντρίψει τη ναζιστική αλαζονεία, και συνεχίζει να επελαύνει ανίκητος στη νεανική ψυχή του Φραντς, που εξακολουθεί να προστατεύει την Εβραία της καρδιάς του-κι ας τον αποκρούει εκείνη τόσο πεισματικά. Αυτός παλεύει να της διευκολύνει την καθημερινότητα.Της παρέχει μαξιλάρι και σεντόνι για να τοποθετήσει στο αχυρένιο γεμάτο ψύλλους στρώμα του ξυλοκράβατού της. Της φέρνει φαγητό. 

Στο Άουσβιτς καταφθάνει, -εν τω μεταξύ- από τη Σλοβακία, και η αδελφή της Helena, η 30χρονη Ροζίνκα με την κορούλα της και τον νεογέννητο γιο της.
Προορίζονται κι οι τρεις για τους θαλάμους αερίων.
Η Helena το πληροφορείται και τρεχει αλλλόφρων μέσα στο στρατόπεδο να τους βρει, αδιαφορώντας για τον θανάσιμο κίνδυνο να τη σκοτώσουν επί τόπου που βγήκε δίχως άδεια, από τη σειρά της
.
Μόλις ο Φραντς αντιλαμβάνεται την αποκοτιά της αποτρέπει καθε παρέμβαση των άλλων φρουρών λέγοντας πως είναι "υποδειγματική εργάτρια" κι αναλαμβάνει δράση ο ίδιος:Της χυμάει, την πετά κάτω προσποιούμενος ότι τη χτυπά-για να μην καταλάβουν οι άλλοι- και ψιθυριστά τη ρωτά τι έχει συμβεί, ζητώντας της τα στοιχεία των οικείων της.
Κατόπιν ο Wunsch τρέχει κ την τελευταια στιγμή βγάζει τη Ροζίνκα από την ομάδα των μελλοθανάτων με τη δικαιολογία ότι χρειάζεται επιπλέον χέρια στο πόστο του.
Για τα παιδάκια δεν μπορεί να κανει τίποτα κι αυτά καταλήγουν στα Κρεματόρια.
Η Rozinka γινεται,λοιπόν, δεκτή στο πόστο που ελέγχει ο Φραντς Wunsch και που εξασφαλίζει ισχυρές πιθανοτητες επιβίωσης.
Δεν μπορούμε να βαφτίσουμε ακριβώς"τύχη" για μια μάνα να επιβιώνει από αυτό που σκότωσε τα παιδιά της, κι ίσως η Ροζίνκα να προτιμούσε να πεθάνει κι εκείνη μαζί με τα παιδάκια της, κ να μην τα αφήσει μόνα τους την τρομερή ώρα του θανάτου.
Είναι όμως γεγονός, ότι η μεγαλόψυχη παρέμβαση του Wunsch έσωσε την αδελφή της Ηelena απο βέβαιο θάνατο,
          Οι ανθρώπινες συνθήκες του "Καναδα", που αυτός εξασφάλισε για τη Ηelena kai την τσακισμένη αδελφή της, έδωσαν στην καλλίφωνη Σλοβάκα την ευκαιρια να φροντίσει την αδελφή της και να της μάθει να ζει ξανά.
όταν η ΈΛΕΝΑ αρρώστησε από τύφο Δεκέμβριο του 1942 ο Βουνς της εξασφάλισε κρεβάτι στην ΄ακρη της Μεγάλης Αποθήκης του στρατοπέδου για να τη φροντίζει προσωπικα. 
         Απο κεινη τη στιγμή όλα άλλαξαν.Η Helena Citronova κατάλαβε οτι το ενδιαφέρον του Φραντζ δεν ηταν καπρίτσιο,ούτε μια χυδαία προσδοκια, αλλά έκφραση ειλικρινούς έρωτα- αγνού κι ωραίου. 
Ο Wunsch, άλλωστε, την είχε αντιμετωπίσει εξαρχής με σεβασμό, γενναιοδωρία, και ταπεινοφροσύνη.
Είχε αντιδράσει ανεξίκακα σε όλες τις εκδηλώσεις περιφρόνησης εκ μέρους της, την ίδια στιγμή που οι εκτελέσεις- ακόμη και για ένα στραβοκοίταγμα- ήταν προσφιλής αντίδραση των φρουρών! (ενώ δεν απουσιαζαν ούτε οι βιασμοί όμορφων ομήρων από τους φρούρους.)

Τώρα σώζει και την αδελφή της την ίδια με τεράστιο ρίσκο.
Η Ελενα,λοιπόν, συνειδητοποίησε πως αυτός ο Ες Ες φρουρός άπλωνε τον έρωτά του σαν προστατευτικό δίχτυ γύρω απο κείνη, κι αθόρυβα απομάκρυνε κάθε κίνδυνο που την απειλούσε στο τρομακτικό Αουσβιτς- ακόμη και ρισκάροντας ο ίδιος τη θέση του ή και την ίδια τη ζωή του ακόμη!
Σε εκεινο το κολαστήριο αποκτήνωσης ,ο νεαρός Γερμανός έγινε για τη Citronova μια υπόμνηση της χαράς, της νιότης, του πόθου για ζωή,
ενώ ο έρωτας του της επέστρεφε την ανθρώπινη υπόστασής της.
Η αγάπη του την έκανε ξανά Γυναίκα.
Η αγάπη του την ελευθερωνε, σε πεισμα της σαρκαστικής επιγραφής στην καγκελόπορτα του Αουσβιτς!Θαρρείς και αναφωνούσε χλευαστικά στους Δημίους: "Oχι ,κύριοι! Οχι " Arbeit Macht Frei", όπως ιερόσυλα γράφετε εσείς."Nur... Liebe Macht Frei!" (όχι η "Εργασία", μα "Μόνον η Αγάπη Απελευθερώνει!")
Έτσι, σταδιακά η ευγνωμοσύνη έκανε την καρδιά της Helena δεκτική στον έρωτα του Wunsch κι η νεαρή όμηρος άρχισε να ανταποδίδει στον Γερμανό φρουρό τον έρωτά του, παρά την αρχική της αντίσταση
Η αληθινή υπέρβαση φυσικά συνέβη στην ψυχή του Φραντς.
Ένας νεαρός που τάχθηκε σε μια ιδεολογία μίσους με τον φανατισμό των 20 χρόνων του, ξαφνικά παραδόθηκε στην αγάπη και μάλιστα χωρίς δικλειδες εγωισμού.Άνευ όρων.
Και την άφησε να τον παρασύρει μακρυά από το απόλυτο σκοτάδι που η ναζιστική του τύφλωση τον είχε βυθίσει.
         Ήταν κοινός τόπος πως κάτω από την επιρροή της Helena μετετράπη σε ένα "Διαφορετικό Άνθρωπο. 
Εξελισσόμενος από την αγάπη αυτή, ο νεαρός Wunsch πλέον είχε αναστολές στο να βασανίζει τους Εβραίους ομήρους εν αντιθέσει με την πρώτη του περίοδο στο Αουσβιτς:
Πλέον λογοδοτούσε σε μια Αγάπη. Στην Εβραία της Καρδιάς του κ αυτό μαλάκωσε την πρότερη σκληρότητά του.Για χάρη της Ελένα ο Βουνς έσωσε αρκετές ομήρους που εκείνη του υπεδείκνυε σημειωνοντας κρυφά το νούμερό τους.Εκείνος έλεγε : "Για σένα- ο,τιδήποτε!"

Πάνοπλος, λαμπερός, "άρχων απόλυτος" των ομήρων της δικαιοδοσίας του, ο Frantz Wunsch δεν εκμεταλλεύτηκε ούτε μια στιγμή την απόλυτη εξουσία που έιχε πανω στο πεπρωμένο της Helena Citronova για να πάρει κάτι από αυτή, ή να την αναγκάσει να τον ικανοποίησει- παρά μονάχα για να τη βοηθήσει και να της ομορφαίνει την αφόρητη πραγματικότητα του Στρατοπέδου- ακόμη κ τις στιγμές που αυτή τον αρνιόταν.
Κατέθεσε κάθε του δύναμη στα πόδια της Εβραίας αγαπημένης του κι η εξουσία του έγινε πρόσφορο στις ανάγκες της Helena, ενώ έδειχνε ανεκτικότητα προς παραβάσεις ομήρων

Ο Wunsch άντεχε να συγχωρεί τις απανωτές ταπεινωτικές στιγμές που το επεφύλασσε η αντίσταση της Helena στο φλερτ του, χωρις να καταφύγει σε αντεκδικήσεις ή εξαναγκασμούς κι αυτό ενέχει μεγαλείο αν κανεις αναλογιστεί τι εκπαιδευση είχε ως μέλος Ες Ες. 
Είναι θαύμα πώς ένας άντρας γαλουχημένος να μισεί αγάπησε μια κοπέλα δίχως ίχνος ρεβανσισμού.
Η ίδια του η αγάπη συνέτριψε τον Ρατσισμό του με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο.
Ο ναζί φρουρός αναβαπτίστηκε στο μύρο της αγάπης, ευωδιάζοντας για πλάσματα διψασμένα για λιγο έλεος και λίγη ανθρωπια...
Ο Franz Wunsch δεν ήταν ήρωας.Ανήκε στους ανθρώπους του μετρίου, που ποτέ δεν έκαναν τη μεγαλη υπέρβαση.Οχι,δε βρήκε τη δύναμη τα βροντήξει όλα, όταν είδε το λάθος,και συνέχισε να υπηρετεί τον ναζισμό .Εστω κι έτσι όμως,ο Franz Wunsch αθόρυβα, και δίχως να το καταλαβει, λίγο λιγο, βρήκε την οδό να επιστρέψει από το ζόφο του κτήνους στην οδό του Ανθρώπου.
Η "οδός" του ήταν αυτή η μικρή Εβραία που αντι να του εγείρει ταπεινά ένστικτα ενεργοποίησε την πιο ευγενή πλευρά, που ανυψώνει τον άνθρωπο από το ζώο.
Η Αντίσταση που κατέθεσε ο φρουρός Wunsch ενάντια στον ναζισμό ήταν η πιο απλή -ίσως κι η πιο επικίνδυνη εν τέλει, για το καθεστώς:
Η καθημερινή ανθρωπιά.Το φως.Ο Έρωτας που ενώνει. 



         Δεν γνωρίζουμε σίγουρα αν ο Frantz κι η  Helena είχαν ολοκληρωμένες σεξουαλικές σχέσεις.Πιθανολογείται και να είχαν.Άλλωστε κράτησε χρόνια αυτή η ιστορία- από το 1942 ως την Εκκένωση του Αουσβιτς το 45.
Πάντως σίγουρα ο έρωτας τους μαθευτηκε και προκάλεσε φθόνο και σάλο στο στρατόπεδο.
Ωστόσο, η τιμωρία τους ευτυχως ήταν δυσαναλογα μικρή, αν κανεις συνυπολογίσει την άτεγκτη σκληροτητα και τον σαδισμό του Αουσβιτς.
Η Helena σίγουρα υπεφερε περισσότερο -κι ίσως ξυλοκοπήθηκε κιόλας, στην ανακριση που υπεστη
στο Block 11.
Παρόλαυτα κανείς τους δεν παραδεχθηκε αυτήν τη σχέση και κανείς δεν απομακρύνθηκε από τη θέση του.
        Ξαναβρίσκουμε την Helena και τον Frantz μαζί Γενάρη του 1945, πάντα υπό το καθεστώς του Άουσβιτς- φρουρός αυτός , όμηρος αυτή.
Οι Γερμανοί τώρα έχουν ηττηθεί κατά κράτος, κυριως χάρη στην ηρωική αντίσταση του σοβιετικού λαού .
Ο Κόκκινος Στρατός βρίσκεται πια στις παρυφές της Πολωνίας κι οι ναζί γεμάτοι λύσσα ανήμπορη θέλουν να εκκενώσουν το Αουσβιτς.Κάνουν κάτι αποτρόπαιο:
Μες στο καταχείμωνο, τέλη Γενάρη, τα Ες Ες στοιχίζουν τους αποστεωμένους,λιμοκτονούντες κι αρρωστους ομήρους σε φάλαγγες ρακένδυτους στο δριμύ ψυχος για να τους οδηγήσουν σε μια εφιαλτική πεζοπορία μέχρι τα βαθη της Αυστρίας κι άλλα στρατόπεδα όπως το Μαουτχαουζεν, το Μπέλσεν κ.α. !!!
Αυτοί συνοδεύουν τις εξαθλιωμένες φάλαγγες ντυμένοι στις πολυτελέις και ζεστές στολές με τα γούνινης επενδυσης πανωφόρια και τα άλογα τους, έχοντας ανα χειρας το μαστίγιο και το περίστροφο να σημαδεύει τους σκελετωμένους ομήρους!Όποιος όμηρος κομπιάσει ή σκοντάψει πυροβολείται επί τόπου!Οι θάνατοι εκατόμβη, μεσα σε λιγες μέρες.
          Οι νεκροί χαράσσουν ένα μονοπάτι αίματος στην Πορεία του Θανατου σαν ματωμένα ψιχουλάκια ενός υπερμεγέθη Κοντορεβυθούλη.
Οι Ναζί- αμετανόητοι, θέλουν να εξοντώσουν βασανιστικά και τους εναπομείναντες ομήρους τους- ακόμη και τώρα που έχασαν τον πόλεμο!!!Μισος χωρίς όρια.
Ο Wunsch δυστυχώς, δεν μπορεί να κανει πολλά πλεον για την αγαπημένη του.
Ο ίδιος δεν μπορεί να ακολουθησει την Πορεία και να προστατεύει πια την Helena του, γιατί έχει παρει μεταθεση στο καταρρέον Μέτωπο, στην πρωτη γερμανικη γραμμη άμυνας.
Η αγαπη του, όμως, τον κάνει ευρηματικο:Πριν αναχωρήσει απο το Αουσβιτς με τον τάγμα του, κάνει ό,τι καλύτερο για την περίσταση:

Με κίνδυνο της ζωής του βρίσκει για την Helena και για τη Ροζινκα δυο ζευγάρια μποτιτσες με γουνινη επενδυση, που- μαζι με το φαγητό- είναι η καλύτερη και μοναδική προστασια από εκείνο το φονικό κρύο, που αλέθει τα αποσκελετωμένα κορμιά- σύμμαχος της ναζιστικής Συμμορίας.
Αποτέλεσμα εικόνας για franz wunsch citronovaΕίναι, λοιπόν, με τα μποτάκια αυτά, σα να τυλίγει τα ποδια της καλής του με την ίδια την ψυχη του ο Φραντς για να την προφυλάξει από το κρύο και τη βαρβαρότητα.Μαζί με τις μποτίτσες ο Wunsch δίνει στην Helena Citronova ενα χαρτάκι.Χαρτάκι ελπίδας.
Είναι η διευθυνση της μάνας του στη Βιέννη και ο Franz προτρέπει την Helena "να παέι να τη βρει κai να ζητήσει απο εκεινη προστασία, όταν δεν θα έχει πού αλλού να πάει... Ωσπου να έρθει κι ο ίδιος να τις βρει...".Ασφαλώς το σπιτικό του ήταν ανοιχτό και για τη Ροζίνκα την αδελφή της αγαπημένης του.
Ο ναζί αξιωματικός ανοίγει,λοιπόν, στη μικρή του όμηρο διάπλατα το σπίτι του, και της παραδίδει ο,τι ιεροτερο του έχει απομείνει:
Την αγαπη της ίδιας του της μητέρας!
"Ζητά να γίνει ο ίδιος το καταφύγιο της Εβραίας Ηelena κ όσων αγαπά εκείνη,  σε έναν απειλητικό, ρευστό κόσμο ερειπίων, που ακόμη αχνίζουν από τη φωτιά της μάχης κι από την αποφορά των νεκρών.
Κι αυτός,...αυτός τώρα θα έχει για κάτι να πολεμήσει, εκεί στην πρώτη γραμμή 'άμυνας' που τον στέλνουν οι ανώτεροί του:
Όχι πλέον για μια Γερμανία της Ντροπής, όχι για κίβδηλα ,στρεβλά ιδεώδη παραφρόνων, αλλά μονάχα για να γυρίσει ζωντανός, και να ξαναχτίσει έναν κόσμο φιλόξενο για την αγάπη του."

Στο χαρτάκι αυτό, στη διεύθυνση του πατρικού του, ο Φραντς έγραψε στην Έλενα όλες του τις ελπίδες και χαρτογράφησε τα αγνά όνειρα που έκανε για τους δυο τους- σε ένα φωτεινότερο μέλλον, όπου δε θα άχνιζαν πλέον κρεματόρια, μήτε βομβαρδισμένες πολιτείες, αλλά μονάχα γραφικά τζάκια να ζεσταίνουν χαμογελαστές οικογένειες φωλιασμένες γύρω τους.Μια τέτοια οικογένεια οραματιζόταν κι αυτός να προσφέρει στη Helena της καρδιάς του, "δίνοντας" της ταπεινά πίσω το ζεστό σπιτικό που ο πόλεμος και το μίσος τής στέρησαν τόσο άδικα.
           Η ευφυής πρωτοβουλία του Frantz με τις γούνινες μποτίτσες, ενόψει της εξόδου από το Αουσβιτς μεσα στη βαρυχειμωνιά, αποδεικνύεται σωτήρια- τω όντι- για τις αδελφές Cintronova, που σώζονται χάρη σε κείνον. Ο κόσμος, όμως γύρω τους, αποδεικνύεται πραγματικά επικίνδυνος καθώς τριγύρω μένονται ακόμη αψιμαχίες, οι άνθρωποι έχουν γίνει θηρία από τον πόλεμο κι η Helena γλυτώνει στο παρα τσακ τον βιασμό από έναν Σοβιετικό στρατιώτη, επιδεικνύοντας το τατουάζ του μαρτυρίου.
         Το χαρτάκι του Wunsch στην Helena αποτελει ένα γοητευτικό δίλημμα στο μυαλό πολλών.

Μια τέτοια συνάντηση έξω από τον ιδρυματισμό του Αουσβιτς θα είχε ενδιαφέρον και συγκίνηση.Η συνέχεια ωστόσο, είναι πιο πεζή και δεν επεφύλαξε καποιο ρομαντικό ανταμωμα στα ανθισμενα "λιβάδια της ειρήνης" για τον Φραντς και την Έλενα Σιτρόνοβα. Ο λόγος-σκληρός σαν την ίδια τη ζωή:
           Η Έλενα Σιτρόνοβα, Εβραιοσλοβάκα στην καταγωγή, δεν μπορεί να ξεχάσει όσους έφυγαν άδικα δολοφονημένοι.Γονείς, ανιψάκια κ πλήθος άλλων.
Δεν είναι ,άλλωστε, "Ιουλιέττα"-δεν απαρνείται το όνομα της, δεν ενδίδει σε ρομάντζα.
Είναι "μια ιδιότυπη Αντιγόνη" που- περήφανη και ακέραιη- τιμά τους Νεκρούς της, κι αποδίδει τις οφειλόμενες σπονδές στην Άγια Μνήμη, με καθε κόστος σε προσωπική ευτυχία:

Προτάσσοντας, λοιπον, την οικογενειακή τιμή και την λαβωμένη εβραϊκή της καταγωγή, η... Εβραία Helena Citronova κομματιάζει το χαρτάκι με τη διευθυνση του... Γερμανού- πρώην Ες Ες- Franz Wunsch- μαζί και τα ρομαντικά όνειρα που με ανυποψίαστη χαρά έθρεφε εκείνος για τους δυο τους- απορρίπτοντας οριστικά την αγάπη του.
Επιστρέφει στη Σλοβακία και αργότερα εγκαθίσταται στο Ισραήλ, όπου θα αποκτήσει χρόνια μετά, και δικό της σπιτικό.

Ο Φραντς μετά τον πόλεμο και την ήττα της χώρας του, επιστρέφει γερός και γεμάτος αγωνία αναζητά την αγαπημένη του Helena παντού.
Δυο χρόνια πάσχιζε απεγνωσμενα να εντοπίσει ο ερωτευμένος Γερμανός τη γλυκιά του Εβράια μέσω του Ερυθρού Σταυρού χωρις οι ελπίδες του για επανασύνδεση να ευοδωθούν.
              Έτσι αναγκάστηκε να συνεχίσει τη ζωή του χωρίς εκείνη και μάλιστα κατάφερε να αποκτήσει οικογένεια.
Παρόλαυτα δε στάματησε να τη σκέφτεται.Η κόρη του Μάγδα κατέθεσε ότι κράτησε φωτογραφία της σε πολλά αντίγραφα και έκοβε το κεφάλι για να το προσαρμόζει σε φωτο άλλων γυναικών και να φαντασιώνεται πώς θα ήταν αν έμενε με την Έλενα στη ζωή έξω από το στρατόπεδο.
Μα δεν την ξέχασε, κι ίσως αυτό το σαράκι ήταν το τίμημα που κλήθηκε να καταβάλλει στη Μοίρα ο Φραντς για όλα του τα θανάσιμα λάθη και το ναζιστικό του παρελθόν.
Τα εγκλήματά του άλλωστε ξαναορθώθηκαν μπροστά του κι από την ανθρώπινη δικαιοσύνη:
Στα 1971, λαμβάνει χώρα βοηθητική δίκη για χαμηλόβαθμους φρουρούς του Αουσβιτς.Ο Wunsch συγκαταλέγεται στους κατηγορύμενους, καθώς πέραν των άλλων εγκημάτων του είχε θητεύσει και στους θαλαμους αεριων, ρίχνοντας-κι αυτός- με μάσκα το Zyklon B στα θύματα που δολοφονούνταν μέσω ασφυξίας για να καταλήξουν στα Κρεματόρια του Αουσβιτς.


Η σύζυγος του Wunsch, Thia, έχοντας προφανως μαθει για τον ανεκπλήρωτο έρωτα του συζυγου της, εντοπίζει τη Citronova και την ικετεύει να καταθέσει υπέρ του.
Η Helena το κάνει χωρίς αποκρύψει και τα εγκληματα του Wunsch πριν τη γνωριμία τους.Ο Frantz ωστόσο απαλλάσσεται των κατηγοριών μάλλον χάρη στην καταθεση αυτή που αποδείκνυε τη μεταστροφή του.Που αποδείκνυε το θαύμα του έρωτα...
Αυτος, λοιπόν, ο καταπληκτικός έρωτας είδε το φως της δημοσιοτητας το 1999 όταν σε αφιερωμα του ΒΒC για το Αουσβιτς η Citronova έδωσε συνέντευξη.
Ο Wunsch, αν και δέχθηκε κι αυτός κρούση να μιλήσει στο ντοκιμαντέρ, δεν πήγε, διότι φημολογείται οτι η συζυγος του δεν το επέτρεψε.
Αποτέλεσμα εικόνας για franz wunsch graveΣίγουρα, υπάρχουν πλευρες αθέατες που δε θα τις μάθουμε καθώς η Helena Citronova απεβιωσε το 2005 ενώ τον Φλεβάρη του 2009 ο Frantz Wunsch άφησε κι αυτός τα εγκόσμια "για να βρει" τη Helena του- κι ίσως "εκει, στον παράδεισο", ανταμώσει την αγαπημένη του, άφοβα αυτή τη φορά για να της προσφέρει λίγους κρινανθούς...

Σιγουρα η ιστορία αν κι ειχε στιγμές παθους δεν κορυφωθηκε σε κάποιο κρεσέντο.
Όμως ανέδειξε έναν ωράιο "άγιο" της αγαπης.Ένα πλάσμα που σώζοντας ζωές τελικά ίσως διεσωσε την ίδια του την ύπαρξη.
Eναν δαίμονα που εξανθρωπίστηκε.Έναν δολοφόνο που άνέστρεψε την ηθική του κατάπτωση μέσα από τον έρωτά του.
               Νομίζω όμως ότι η περιπέτεια της Citronova ανέδειξε μέσα από το Απόλυτο Ανοσιούργημα του Αουσβιτς, θαυματουργά έναν Ωραίο Εραστή που μας δίδαξε τη θυσιαστική φύση του έρωτα.
Γιατί θυσία πάνω από όλα είναι να απαρνηθείς τα προνόμια σου έναντια του αγαπημένου σου προσώπου και να μην το πλησιάσεις για να το εξουσιάσεις αλλά για να του προσφέρεις!
Έρωτας είναι να προσφέρεις στο αγαπημένο σου πρόσωπο -άσχετα αν θα παρεις- και να νιώσεις πλουσιότερος από αυτο.
           Η απάρνηση του Εγω μας απομακρύνει από το κτηνος κ μας φέρνει λίγο πιο κοντά στον Ανθρωπο που ατενίζει Ουρανό.
Στέλνω λοιπόν, αυτό το άρθρο ως ευχή να γνωρίσουμε εναν έρωτα ελευθερωτή που να μας κάνει καλύτερους και να προάγει9 την ανθρωπιά μας.
Να αγαπήσουμε όπως αυτός ο παράξενος άντρας που εν τη αμαρτωλότητι του "αγιασε" τοσο ωραία στο αμμόνι του έρωτα.


Σχετική εικόνα

ΠΗΓΕΣ (ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ GOOGLE)

Βασικη πηγη για τα περιστατικα ειναι το συγγραμμα του Laurence Rees, που τα παραθετει εν ειδει μαρτυριας μαλλον απο συνεντευξη της Citronova.
H λυρικη μεταφορα και το κειμενο ανηκουν 
στη Δέδε Ελισσαβετ.


Πηγες φωτογραφικου Υλικου

http://auschwitz.net

Franz_Wunsch WIKIPEDIA



Δευτέρα 7 Ιανουαρίου 2019

ΣΕΡΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (2): Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς. Στόμα Γεμάτο Χώμα

                                                             Στόμα Γεμάτο Χώμα, Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς
                                                                  Κατηγορία: Σερβική Λογοτεχνία
                                                                     Είδος: Κοινωνικό/Φιλοσοφικό
                                                                         Βαθμολογία 10/10

Μετάφραση Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης
Ημερομηνία Έκδοσης 1η Φεβρουαρίου 1977
Τίτλος Πρωτοτύπου Usta puna zemlje

Έκδοσεις Παρασκήνιο

ίτλος Πρωτοτύπου Usta puna zemlje
Ημερομηνία πρώτης  Έκδοσης 1η Φεβρουαρίου 1977
Νεα Επανέκδοση: 1η Ιούνιου 2024
Έκδοσεις ΚΥΨΕΛΗ
Μετάφραση: Ισμήνη Ραντούλοβιτς
Νεα Επανέκδοση: 1η Ιούνιου 2024
ΤΙΜΗ : 9,90

Μετά τα έργα του Ίβο Άντριτς το εμβληματικότερο ίσως έργο της σέρβικης λογοτεχνίας, είναι το
"Στόμα Γεμάτο Χώμα" του Μπράνιμιρ Στσέπάνοβιτς, μια νουβέλα συμπυκνωμένων νοημάτων και οδυνηρού λυρισμού, που σε απορροφά σε ένα κρεσέντο υπαρξιακής αγωνίας...
Η Ασκητική της Σερβίας θα μπορούσαμε τολμηρά να συνοψίσουμε, που το 2024 επανακυκλοφόρησε σε μια όμορφη έκδοση από τον οίκο ΚΥΨΕΛΗ..

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ένας 45χρονος χημικός μηχανικός, στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής του, ζητάει να επιστρέψει στη γενέτειρά του στο Μαυροβούνιο για να πεθάνει εκεί...
Πασχίζοντας να αποφύγει κάθε ανθρώπινη παρουσία καταφεύγει στα δάση.Εκεί τον εντοπίζουν δυο κυνηγοί και τον παίρνουν στο κατόπι για να ξεκινήσει μια καταδίωξη ανεξήγητη, με κλιμακούμενη αγριότητα...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Το "Στόμα Γεμάτο Χώμα" κυκλοφόρησε το 1974 κι έκανε αίσθηση με την ιδιαιτερότητά του..
Όπως γίνεται εμφανές δεν πρόκειται για κάποιο μυθιστόρημα με πλούσιο πλοκή, αλλά για μια παραβολή λυρικής διάθεσης και δυνατών συμβολισμών. Τα θρυλικά γεμάτα σημειολογία σκίτσα από τον Radomir Reljic συμβάλλουν στην ατμόσφαιρα του βιβλίου συμπαρασέρνοντας τον αναγνώστη σε μια σπειροειδή καταβύθιση προς τα εσώτερα στρώματα της ύπαρξης του:Εκεί που εκκολάπτoνται η λάβα της ψυχής και τα μεταλλεύματα του νου.
Στο επίκεντρο, ένας απεγνωσμένος άντρας που πορεύεται χωρίς προορισμό και χωρίς όραμα στην ύστατη μοναξιά. 
          Η νουβέλα του Στσεπάνοβιτς εξελίσσεται με εναλλασσόμενη εστίαση- από τη μια δηλαδή παρατίθενται οι σκέψεις του μοναχικού  φυγά που ζητά εναγωνίως να αποδράσει από τον ίδιο του τον εαυτό, από την άλλη σκιαγραφούνται οι διώκτες του.
       Ενώπιον του θανάτου ο μοναχικός ταξιδιώτης αναζητά να επιστρέψει στην πατρογονική γη, να πάρει δύναμη από αυτήν, σαν τον μυθικό Ανταίο αλλά και να διαγράψει τον "τέλειο" κύκλο της ύπαρξής του για να επαναπατριστεί στον χθόνιο προορισμό...Στο πέρασμά του συμφιλιώνεται με όλη την πλάση ξανά.
Φτάνει ως την Οξιά, ως άλλος Ιούδας της συνείδησής του, αμφιταλαντευόμενος ανάμεσα στη ανάπαυση που προσφέρει και στον πειρασμό αυτοχειρίας.Έτσι η Οξιά υποβάλλει τη δική της σημειολογία, όπως ακριβώς η καταραμένη Συκιά ή η απειλητική Καρυδιά της βαλκανικής παράδοσης...(που τη συναντάμε και στο πιο mainstream ανάγνωσμα της εκλιπούσης Γιώτας Φώτου "Στης Καρυδιάς Τον Ίσκιο")
Το "Στόμα Γεμάτο Χώμα"του Στσεπάνοβιτς, ως υπαρξιακό δράμα, στέκεται στον αντίποδα της κλειστοφοβίας που συναντάμε στο Υπόγειο του Ντοστογιέφσκι: Εδώ η μόνωση διαστέλλεται στον χώρο ψηλαφεί, μυρίζει, γεύεται και παραδίδεται στα χρώματα του φυσικού τοπίου.
Κι όσο ο πρωταγωνιστής αναζητά την ελευθερία τόσο το πλήθος που τον καταδιώκει αυξάνεται με αριθμητική πρόοδο κι αγριεύει, εντείνοντας το μίσος ενόσω τον καταδιώκει .
Κοινωνιολογικά, αυτή η αντιδραση είναι η ανάγκη των πολλών για την κατακραυγή προς έναν Άλλον που θα μας απαλλάξει από την αναμέτρηση με τον εαυτό μας...
Είναι το θηρευτικό ένστικτο της αγέλης κι αυτό που διαρκώς μαθαίνει ο άνθρωπος όπως αναφωνεί η Νίνα του Τσέχωφ:
"Να σκοτώνει, να αφανίζει ανυποψίαστους Γλάρους γιατί δεν βρίσκει κατι καλύτερο να κάνει τη ματαιωμένη του ύπαρξη..." Είναι γνωστό, άλλωστε, ότι οι ελεύθεροι, οι αυτόνομοι κι οι πρωτοποροι εξαγριώνουν την υπόδουλη μάζα, που ζηλόφθονα ζητά να τους αφομοιώσει.
Το Πλήθος στήνει πάντα Σταυρούς, Πυρές, Καυκάσους κι αποσπάσματα για τους πρωτοπόρους του.
Θυμίζει ένα σημείο από τους Αδερφοφάδες του Καζαντζάκη" Είναι ελεύθερος...Σκοτώστε τον!"
Ο πραγματικά ελεύθερος όμως κατορθώνει να νικήσει συγχωρώντας πρώτα τον ίδιο του τον εαυτό.Γιατί αυτόν πρέπει να αντιμετωπίσει, αντέχοντας τους καλειδοσκοπικούς αντικατοπτρισμούς του πάνω στους άλλους.
Η οργή προς τους άλλους είναι οργή προς τον εαυτό μας.
Ο πραγματικά ελεύθερος δεν φοβάται τον θάνατο κι έτσι απελευθερωμένος ατενίζει ουρανό.
Μια παράξενη νίκη, μια μακαριότητα που κατάματα κοίταξε την απόγνωση.
 Με το "Στόμα Γεμάτο Χώμα" ο Μπράνιμορ Στσεπάνοβιτς συνθέτει την Ασκητική της Σερβίας, καθώς διατηρεί την ίδια ατμόσφαιρα με αυτήν που υποβάλλει ο Καζαντζάκης στη δική του "Βίβλο" και αφουγκράζεται το μεγαλείο της ζωής στα μικρά κι απλά.
Με ευλάβεια στα ακατέργαστα συστατικά της φύσης, με απλωμένα χέρια σε έναν χορό θανάτου που συμφιλιώνεται με τη ζωή, ως άλλος Ζορμπάς, ο ήρωας πορεύεται να ανταμώσει τη μοίρα του.
"Αναφέρεται" κι ο ήρωας του Στσεπάνοβιτς στον δικό του "Γκρέκο",  στον δικό του Παππού, όπως ο Κρητικός φιλόσοφος- συγγραφέας στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο.
Πρόκειται για τον παππού Γιόκσιμ, έναν παράξενο Διγενή, που αναμετράται με τον θάνατο χαμογελώντας.
Έίναι κι ο γερο-Γιόκσιμ ένας γενναίος Σίσσυφος που ξεγελά τον Χάροντα, σα φιγούρα βγαλμένη από Μυστήρια παγανιστικά, από μελωδίες αρχέγονες κι από την πένα του Κ.Χ. Μύρη όταν - υπό τη μελωδία της Καραϊνδρου- έβαζε τους Έλληνες να "καλωσορίζουν στον νεκρικό τους θάλαμο τον Μαύρο Καβαλάρη με ένα σταμνί νερό να ξεδιψάσει αυτός και το άτι..."...
Kαι...με όλην την άγια αποκοτιά του, ο παππούς Γιοκσίμ μπορεί να νιώσει την αρχοντιά που ζητά ο Καζαντζάκης, προτρέποντας να μην αφήσουμε στον Χάρο παρά λίγα κόκκαλα" (κάτωθι τραγούδι)
Ο διαβατης αναζητά τη δική του ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ όπως ο Μαρκόπουλος την αναζήτησε στους αρχετυπικούς ήχους της κρητικής γης.  
Και τελικά η Ιθάκη του ήρωα που πορεύτηκε στη δική του βωβή Οδύσσεια ήταν ένας νόστος που δίδαξε ότι Πατρίδα είναι το Χώμα".Η χωμάτινη κληρονομιά σφράγιζει, λοιπόν το ανθρώπινο στόμα, ως στερνή του αποστροφή σε μια συντριπτική θεολογία:"Χους ην και εις χουν απελεύσαι". 
 
Σε αυτη τη μοναξιά η ψυχή αποζητά την Ελευθερία.  Χθόνια " Μοναξιά", που η Ψυχολόγος- Συγγραφέας Μάρω Βαμβουνάκη  στα 1988 την ονομάσε " Από Χώμα" , "συναντώντας"  ερήμην της τον  Στσεπάνοβιτς, σε ένα παρεμφερές οδοιπορικό Μόνωσης που πορεύεται από την ερωτική ματαίωση ως την απώτατη Αυτογνωσία
 Τουτη η μόνωση δεν ειναι αντικοινωνικότητα, αλλα απαλλαγή του ανθρώπου από βουερά προσχήματα και τη ματαιοδοξία, που επιστρέφει στον Εξόριστο την ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ του. Σαν το τραγουδι Στην Κ με τις αληθειες του πλεον γυμνές, ο Εξοριστος  αποκαθιστά τη σχέση με τη γη του και με τις "πάτριες πέτρες" του, στις οποίες αποδίδει προσκύνημα και ο Κ.Χ. Μύρης παλλομενος από την κρητικη ορχηση του Γιαννη Μαρκόπουλου...

 Μια ελεγεία της ύπαρξης, μια Ποίηση του Θανάτου, που πολύ αγάπησε τη ζωή είναι το "Στόμα Γεμάτο Χώμα" κι έτσι ξεχωρίζει ως ένα φιλοσοφικό δοκίμιο απλό, ουσιαστικό αλλά τόσο ταπεινό όπως το χώμα που το "γέννησε θαυματουργά"...
Ειναι ευχάριστο που οι αναγνώστες θα εχουν την ευκαιρία να το απολαύσουν ξανα.
Το εξώφυλλο στην έκδοση της ΚΥΨΕΛΗΣ είναι καλλιτεχνική φωτογραφία από τον βιβλιόφιλο Γιώργο- δεκαετίες εργαζόμενο και χαρακτηριστική πλέον φιγούρα στο αγαπημένο και τοόσο πλούσιο υπόγειο του βιβλιοπωλείου της ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ , επί της οδού Ασκληπιού στη σταση Πανεπιστήμιο! Η φωτογραφία του αποδίδει πολλά από την ατμόσφαιρα του μικρού αυτου βιβλίου! 
Αξίζει επίσης να διαβαστεί με προσοχή το εξαιρερικά ενδιαφέρον επίμετρο από τον Τάκη Κατσαμπάνη που μας εισάγει στα άδυτα του βιβλίου και της συμπυκνωμένης φιλοσοφίας σε αυτό.
Το μοναδικό μειονέκτημα αυτης της καινούριας έκδοσης είναι πως ( λόγω "υπερογκων δικαιωμάτων") απουσιάζουν τα πολύ χαρακτηριστικά αυθεντικά σκίτσα της πρωτής, σερβικης έκδοσης, που συνόδευαν και παλαιότερες, εξαντλημένες πλέον μεταφρασεις της νουβέλας στα ελληνικά (πχ από τις εκδόσεις Παρασκήνιο.)
                                           

  ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΑΠΟ ΤΟ biblionet.
Ο Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς (Branimir Scepanovic) γεννήθηκε το 1937 στο Τίτογκραντ. Εξέδωσε τα βιβλία "Πριν από την αλήθεια" (διηγήματα, 1961) "Ντροπιασμένο καλοκαίρι" (μυθιστόρημα, 1965), που μεταφράστηκε στα πολωνικά, ουγγρικά, σλοβένικα, "Στόμα γεμάτο χώμα" (μυθιστόρημα, 1974), που μεταφράστηκε στα γαλλικά (4 εκδόσεις), ελληνικά (3 εκδόσεις), ρώσικα (2 εκδόσεις), πολωνικά, ουγγρικά, σλοβένικα, αλβανικά, γιαπωνέζικα, σουηδικά αγγλικά, ιταλικά, γερμανικά δανέζικα και φιλανδικά. 
"Ο θάνατος του κυρίου Γκόλουζα" (διηγήματα, (1977), που μεταφράστηκε σε 26 γλώσσες. 
"Η απολύτρωση" (μυθιστόρημα, 1980), που μεταφράστηκε στα γαλλικά, γερμανικά, ελληνικά, ουγγρικά, τσέχικα και πολωνικά. 
Τα διηγήματα του Στσεπάνοβιτς μεταφράστηκαν σε 24 γλώσσες και εντάχθηκαν σε 22 ανθολογίες στη Γιουγκοσλαβία και το εξωτερικό. 
Το διήγημα "Ο θάνατος του κυρίου Γκόλουζα" (μοναδικό έργο απ' τη γιουγκοσλαβική λογοτεχνία) εντάχθηκε στην επιλογή παγκοσμίου διηγήματος του Τσαρλς Άνγκοφ το 1969 στις Η.Π.Α., και στην ανθολογία Σύγχρονου Ευρωπαϊκού Διηγήματος που εκδόθηκε το 1977 στη Δανία.
Με σενάρια του Στσεπάνοβιτς γυρίστηκαν πολλά κινηματογραφικά έργα, και βραβεύτηκε τόσο για τα σενάριά του όσο και για τα βιβλία του πολλές φορές στη Γιουγκοσλαβία και το εξωτερικό.


ΥΓ Μια ακόμη  καλοδουλεμένη κριτική, που ανακάλυψα, μάλιστα, πως συγκλίνει προς τη δική μου οπτική είναι το εξαιρετικό άρθρο της Μαρίας Ματαλά για το βιβλίο του Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς(πατήστε εδώ)


Κυριακή 6 Ιανουαρίου 2019

ΣΕΡΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (1) : Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς, Όταν Άνθιζαν Τα Κολοκύθια

                                               Όταν Άνθιζαν Τα Κολοκύθια, Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς
                                                                                Κατηγορία:Σέρβικη Λογοτεχνία
                                                  Είδος:Κοινωνικό
                                                                                Βαθμολογία 8,5/10
Μετάφραση: Λεωνίδας Χατζηπροδομίδης
Σελίδες : 110
Εκδόσεις: Παρασκήνιο ( Σπ. Μαρίνης)
Χρον. Έκδοσης: 1968

Τιμή : 10,60- 7,42
Τίτλος Πρωτοτύπου: Кад су цветале тикве  ή Kad su cvetale tikve.

ΘΕΤΙΚΑ: Ιχηλάτιση μεταπολεμικής γιουγκοσλαβίας, σκιαγραφηση της λαϊκής ψυχής, ανάδειξη περιθωρίου, λανθάνουσα πολιτικοποίηση, κλιμακούμενη ένταση, δραματικότητα, αντιεπικό κλίμα

ΑΡΝΗΤΙΚΑ: Γλωσσική τραχύτητα, απουσία βαθύτερων προβληματισμών, απουσία θετικού ήρωα


Ποιος δε γνωρίζει τον κινηματογραφικό Ρόκυ με τον Σιλβέστερ  Σταλόνε;
Στο πλαίσιο της Λογοτεχνίας, πάντως ξεχωρίζει ο...πυγμάχος του Τζακ Λόντον, μια κοινωνική καταγγελία ενάντια στην Πυγμαχία όπου αρχές του 20ου αιώνα άνθρωποι αλέθονταν στην ασυδοσία των παράνομων στοιχημάτων.
Η Σερβία ωστόσο εισηγείται τον δικό της ήρωα Πυγμάχο, τον Σπουργίτη Σρετενοβιτς, που μας τον συστήνει μέσα από ένα μεταπολεμικό δράμα η πένα του Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο Σέρβος μετανάστης "Λιούμπα" Σρετένοβιτς ζει με τη γυναίκα του την Ίλζε
και τον νόθο γιο εκείνης, τον μικρό Άνρε...
Κάπου κάπου αναπολεί τα πρώιμα χρόνια του στη Γιουγκοσλαβία.
Μια Γιουγκοσλαβία της φτώχειας και μιας τραχιάς αθωότητας, στη σκιά του Τίτο.
Στις αναμνήσεις του ξετυλίγεται μια άγρια νιότη στο σερβικο προάστιο Ντουσάνοβατς με τις συμμορίες των δρόμων να κυριαρχούν και τον έρωτα να γίνεται διακύβευμα αντρικής επιβολής.
Ντράγκανσε, Στόλε, Μαιμούνι...Πλάι τους σα σκιές παραστατίδες, η θεία Ρούζα, η Μίλινκα, Ντούσιτσα:
Μια μικροκοινωνία, ακατέργαστη, σκληρή, βίαιη,  όπου η φιλία ακούει σε άγραφους κανόνες, με αμείλικτη νέμεση για τους παραβάτες...
Ενώ ο νεαρός Λιούμπα αρχίζει να διακρίνεται στο άθλημα της Πυγμαχίας ως ένα πολλά υποσχόμενο ταλέντο, βλέπει ένα ιδιότυπα καχύποπτο καθεστώς να σκορπίζει την οικογένειά του στους πέντε ανέμους...
Κι ενώ ο νεαρός πυγμάχος αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στη λαχτάρα της νίκης και το fair play, μια φριχτή απώλεια προκαλεί την ίδια του την τιμή, και "ζητά" αίμα για να ξεπλυθεί, μια ανοιξιατικη μέρα,ακριβώς τότε που.." ανθίζουν τα κολοκύθια"...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
"Έχεις δει ποτέ γαμημένα άνθη κολοκυθιάς;", διερωτάται 
μπροστά στον δήμιό της η ασθμαίνουσα ζωή, σε μια αγωνία πρόωρου θανάτου, που παραπέμπει στη σολώμεια αντιπαραβολή "των μύρων της άνοιξης με τη σκιά του θανάτου" στους "Ελεύθερους Πολιορκημένους" ή στο σπαρακτικό, λεβέντικο παράπονο του Αθανάσιου Διάκου, που ενώ τον σούβλιζαν αναφωνούσε
                                                   Για δες καιρό που διάλεξε 
                                                                     ο Χάρος να με πάρει
                                                                              τώρα που ανθίζουν τα κλαριά
                                                                     και βγάζει η γης χορτάρι
Εδώ όμως δεν υπάρχει καμιά αυτοθυσία, κανένας αγωνιστής της Λευτεριάς.Κανένας ηρωισμός δεν εξυμνείται στη νουβέλα αυτή, κανένα ανώτερο ιδανικό.
Με το "Όταν Άνθιζαν Τα Κολοκύθια" ο Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς συνθέτει μια ωδή στους αντιήρωες σε ένα κλίμα άκρως αντιεπικό.
Εκείνοι που ενδιαφέρουν τον συγγραφέα δεν είναι ούτε οι αναμορφωτές, ούτε οι επαναστάτες, ούτε οι εξουσιαστές.
Είναι οι μικροί καθημερινοί ανθρωποι, που μοχθούν για την επιβίωση και διαβαίνουν τις χαμοζωές τους ανύποπτοι για τα τερτίπια της Πολιτικής, που τους σαρώνουν σαν αναλώσιμα.
Είναι εκείνοι οι...κομπάρσοι θαρρείς των μεγάλων στιγμών της Ιστορίας που υφίστανται όμως όλες τις συνέπειες των φιλόδοξων αποφάσεων και των Μεγάλων Ηγετών με τις "μικρές καρδιές".
Ο Μιχαήλοβιτς παραμερίζει λίγο τις..."σπουδαίες  προσωπικότητες" και μας σεργιανίζει στα βρόμικα σοκάκια του Ντουσάνοβατς όπου κυριαρχούν οι αυτοσχέδιες συμμορίες νεαρών αντρών που αποπροσανατολισμένοι αναζητούν έναν σκοπό στη ζωή, μια δεκαετία μετά τον Πόλεμο και το σχίσμα μεταξύ Τίτο και Στάλιν.
    Για να τους παρακολουθήσει ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια γλώσσα απλή, με απενοχοποιημένη ελευθεριότητα όπως μόνον οι αντρικές κουβέντες μπορεί να έχουν.

Κουβέντες που στάζουν ιδρώτα κι αίμα και παραπέμπουν λίγο στο ύφος του Τσαρλς Μπουκόφσκι.
Μια γλώσσα που μπορεί κάπου ενοχλήσει τους λάτρεις του περίτεχνου λόγου.Ο Μιχαηλοβιτς επιτυγχάνει την πηγαία, επιθυμητή προφορικότητα παρουσιάζοντας το έργο σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση από τον κεντρικό πρωταγωνιστή, γεμάτη με θράσος και λαϊκότητα.
Πρόκειται για τον ωραίο Λιούμπα, με το όνομά του να έλκει την ετυμολογική του ρίζα από τη σλάβικη λέξη Λιούμποφ= Αγάπη. Κάτι σαν το δικό μας "Αγάπιος".) 
Ο Λιούμπα συγκεντρώνει τα στοιχεία ενός τραχύ αλλά καλόκαρδου εκκολαπτόμενου αθλητή που η καριέρα του ανακόπτεται απο την ίδια τη ζωή.
Ο αναγνώστης παρακολουθεί τα μυστικά του Πυγμάχου και τα όρια της αθλητικής ηθικής ακόμη και σε ένα άθλημα τόσο άγριο...Ο Μιχαήλοβιτς σε αυτό παραλαμβάνει τον σπόρο του προβληματισμού που έθεσε ο Τζακ Λόντον γύρω από τη φύση και τα ηθικά όρια του μποξ, συμβάλλοντας σε μια συστηματοποιηση κι έναν εξευγενισμό του.
Γύρω από τον Σρετένοβ
ιτς, ο Μιχαήλοβιτς χαρτογραφεί ένα τοπίο ηθικής παρακμής όπου παρελαύνει ένας θίασος cult πρόσωπων.Ο κόσμος αυτός έχει όλο τον πρωτόλειο αυθορμητισμό ακατέργαστων κοινωνιών.
Φίλοι όπως ο Νταγκάντσε και άτυποι ανταγωνιστές σαν τον Στόλε πλαισιώνουν τον Λιούμπα.
Ανάμεσά τους ένας πολιτικός κρατούμενος ο Βλάντα που τις περιπέτειες του στο Γυμνό Νησί των αντιφρονούντων υπαινίσσεται ο Μιχαηλοβιτς (περιπτώσεις σαν τη δική του της συναντάμε στην "Εποχή Της Εξουσίας" του Τσόσιτς)
Στο παρασκήνιο οι γυναικείες φιγούρες ακολουθούν τον δικό τους ανήφορο.
Η Γυναίκα στον Μιχαήλοβιτς προβάλλει ηθικά ανώτερη από τον άντρα με τονισμένη όμως την υποβαθμισμένη της θέση, οπτική απόλυτα αναμενόμενη στα συντηρητικά Βαλκάνια του 1968.
Στο
 "Όταν Ανθίζουν Τα Κολοκύθια", η γυναίκα υπάρχει ως αθέατη φιγούρα που στηρίζει με ιώβεια υπόμονη το οικοδόμημα της οικογένειας,
είτε ως τρόπαιο κακόβουλου ανδρισμού και κοκορομαχιών του δρόμου,
είτε -ακόμη χειρότερα- ως αθώο θύμα ανόσιων ορέξεων.
             Σε όλο το έργο υπάρχει ένα σκληρό περίβλημα όπου ο έρωτας κρύβεται επιμελώς κάτω από το πρόσχημα ενός επίπλαστου κυνισμού. Πίσω από αυτόν κοχλάζει ένας συναισθηματισμός που αποδεικνύεται από πράξεις, καθώς η δύσκολη ζωή δεν επιτρέπει ονειροπολήσεις ή τη χρονοτριβή του λυρισμού.
Αυτά είναι τα πρόσωπα κι 
ο Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς τα τοποθετεί σωστά, ενόσο σκηνοθετεί το μυθιστόρημα του πάνω στη φόρμα μιας αυθεντικής αρχαίας τραγωδίας με την κατάλληλη διαδρομή ως την κορύφωση. 
Μιας τραγωδίας που χωρίς ίχνος πολιτικής αναφοράς πολιτικολογεί επί της ουσίας, θίγοντας τη βία στη ζωή του καθημερινού ανθρώπου.
Η κορύφωση που έρχεται σαν την αρχαιοελληνική νέμεση, αποδεικνύει το οδυνηρό βίωμα του Πολεμου έχει χαραχθεί τόσο βαθιά στο συλλογικό ασυνείδητο που μεταφέρεται από την πολιτική στην καθημερινή συνύπαρξη.
Κάθε έκφανση της πλοκής ακόμη και το ίδιο το αθλημα του πρωταγωνιστή ενέχει μια έκφραση αντίθεσης, μίσους κι επιβίωσης του Ισχυρότερου.
Απόλυτα αναμενόμενο για μια χώρα φλογισμένη από το πάθος και το μπαρούτι, όπως η Γιουγκοσλαβία, που δεινοπάθησε ανά την Ιστορία από τον ζόφο της Τουρκοκρατίας, ως τους Βαλκανικούς, τους 2 Παγκοσμίους και τα μίση των ετερόκλητων εθνότητων της.Μια
 χώρα που στη ράχη της σέρνει τα κόκκαλα των σφαγμένων παιδιών της αλλά και των φλόγερών αγωνιστών της και μετά από ένα Εμφύλιο, ακόμη πορεύεται τον Γολγοθά μιας αμφίρροπης ειρήνης.
Από το Κοσσυφοπέδιο του Λάζαρου και τον πύργο του Τσεγκάρ μεχρι τη γενοκτονία στο Γιασένοβατς, τους αδούλωτους Παρτιζάνους και το προσωποπαγές καθεστώς με την αδιαλλαξία που κάλυψε κ ουδέποτε επέλυσε τις εθνοτικές διαφορές, οι Γιουγκοσλάβοι έφεραν το στίγμα του πολέμου.
          Αυτή ακριβώς, λοιπόν, η κληρονομιά του πολέμου αποτυπώνεται συμβολικά στη νουβέλα του Μιχαηλοβιτς μέσα από το δράμα των προσώπων, που την ακολουθούν σα μια αιματηρή ειμαρμένη εκόντες άκοντες...
Έκδηλη όμως γίνεται κι η επιθυμία του ήρωα , του Λιούμπα να αποτινάξει αυτό το συλλογικό εθνικό τραύμα από την ψυχή του και να αλλάξει πορεία, αναζητώντας την τύχη του στη Σουηδία.Ο Καβάφης, όμως, έχει ήδη προδιαγράψει το πεπρωμένο αυτής της ταλάνισμένης , δραπέτιδας ψυχής που αποζήτησε τη διαφυγή της
"Η Πόλις Θα Σ' Ακολουθεί"...
         Και , " κάπως έτσι" το βιβλίο "Όταν Ανθίζουν Κολοκύθια" γίνεται μια κοινωνική νουβέλα για τα πάθη των καθημερινών ανθρώπων που συνθλίβονται από την Ιστορία...

                                                                   
                                     ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ DRAGOSLAV MIHAILOVIC

                                             
O Ντράγκοσλαβ Μιχαήλοβιτς γεννήθηκε 17 Νοεμβρίου 1930 στην πόλη Τσούπρια της Σερβίας.
Αποφοίτησε από τη Φιλοσοφική Σχολική Βελιγραδίου το 1957.
Το 1950 συνελήφθη κι έμεινε εξόριστος στο "Γυμνό Νησί".
Έχει κάνει απίθανες δουλειές για να επιβιώσει.
Το πρώτο του βιβλίο Φρέντε, καληνύχτα" μια συλλογή διηγημάτων, που δημοσιεύτηκε το 1967 κι απέσπασε το Οκτωβριανό Βραβείο Βελιγραδίου.Το 1968 δημοσιεύτηκε η νουβέλα "'Όταν Άνθιζαν Τα Κολοκύθια", που μεταφράστηκε στα αγγλικά, στα γαλλικά, στα γερμανικά και στα ισπανικά, στα σλοβένικα,στα σουηδικά, στα βουλγάρικα και βέβαια, στα ελληνικά!
Το 1975 δημοσιεύεται το Στεφάνι της Πετρούλας που απέσπασε Βραβείο Άντριτς κι έτυχε κινηματογραφικής και τηλεοπτικής μεταφοράς, έχοντας μεταφραστεί στα ρωσικά, στα πολωνικά,στα ουγγρικά.
Το 1983 δημοσιεύτηκε ο πρώτος τόμος από το Μυθιστόρημα "Οι Άνθρωποι Με Τις Μπότες" που βραβεύθηκε από το περιοδικό ΝΙΝ το 1984.
Από το 1981 είναι αντεπιστέλλον μέλος της Σέρβικης Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών.