Δευτέρα, 18 Οκτωβρίου 2021

Θοδωρής Παπαθεοδώρου, Άγιο Αίμα

                                                                                     Άγιο Αίμα, Θοδωρής Παπαθεοδώρου 

(Επανάσταση #1)

                                        Είδος Ιστορικό

                                         Βαθμολογία: 10/10


O Θοδωρής Παπαθεοδώρου καθιερώθηκε στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος, με μυθοπλασία που άγγιξε τις πιο οδυνηρές, μα και κρίσιμες πτυχές της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας μας.
Μέσα από το έργο του Θρακιώτη συγγραφέα και δασκάλου, το αναγνωστικό κοινό καταδύθηκε σε άγνωστες πτυχές του Μακεδονικού Αγώνα, του Εμφυλίου, της Χούντας και του Πογκρόμ της Κωνσταντινούπολης.
Μέχρι σήμερα από την εργογραφία του Παπαθεοδώρου απουσίαζε η περίοδος της Επανάστασης του 1821.
Φέτος, όμως, που συμπληρώνονται 200 χρόνια από τον Ξεσηκωμό του Γένους ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου επιλέγει να του αποδώσει φόρο τιμής μέσα από μια ακόμη έμπνευση, παρμένη από το αιματοβαμμένο παρελθόν της πατρίδας μας.
       Είναι κέρδος για τη σημερινή Λογοτεχνία μας που αυτός ο αξιόλογος λογοτέχνης πρόσθεσε τη δική του συγγραφική πρόταση στη μυθοπλασία γύρω από την Επανάσταση του 1821 και το δικό του έργο σίγουρα ξεχωρίζει ανάμεσα στις πολυάριθμες επετειακές εμπνεύσεις για το θέμα 
             Το νέο αυτό έργο του Θοδωρή Παπαθεοδώρου υπακούει, κι αυτό, στην τάση του συγκεκριμένου συγγραφέα να συνθέτει ιστορικλή μυθοπλασία σε συνέχειες, θέλοντας να φωτίσει λεπτομερώς και σχεδόν βιωματικά  τις εποχές που θίγει, μέσα από τη ματιά ετερόκλητων ηρώων - ανδρών και γυναικών.
Το πρώτο από τα 3 βιβλία της τριλογίας του για το 1821, λοιπόν, είναι το "Άγιο Αίμα" που μας εισάγει στην ύστερη εικοσαετία της Τουρκοκρατίας μέχρι και το ξέσπασμα της Επανάστασης συστήνοντάς μας τον σπουδαίο τόπο που προεικόνισε τον μεγάλο Αγώνα των Ελλήνων για την Ελευθερία τους: To αδούλωτο Σούλι!!

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η καρτερική Λέγκω- με 4 παιδιά- και η καλομαθημένη αδελφή της Κίκω- μάνα δυο μικρών παιδιών- είναι δύο από τις γυναίκες που μοιράζονται το σκληρό πεπρωμένο των Σουλιωτών οι οποίοι έχουν τάξει τη ζωή τους στην ελευθερία- αδούλωτοι ένοικοι των βουνοκορφών της Ηπείρου...Το τιμημα όμως δε θα αργήσει να έρθει βαρύ για τους λεπτούς αλλά στητούς ΄'ωμους τούτων των φτωχών μα περήφανων Ελλήνων.
Στα πεδινά, οι ραγιάδες δοκιμάζονται κάτω από το μαστίγιο του τσιφλικά , την υπέρογκη φορολογία και μια ζωή χωρίς δικαιώματα ή προοπτική.
Εν τω μεταξύ οι Κολοκοτρωναίοι κι άλλοι καπεταναίοι ανάβουν τις πρώτες σπίθες της αντίστασης σε όλον τον Μωριά με αποτέλεσμα να έρθουν απηνείς διώξεις του χριστιανικού στοιχείου που θα κορυφωθούν στα απάνθρωπα σκλαβοπάζαρα.
Ο ορφανός, παθιασμένος Νικόλας που στην αρχοντική Ζάκυνθο με τις κοινωνικές ανισότητες θα γνωρίσει τον μέντορα του στο πρόσωπο του Κολοκοτρώνη,
η δυναμική Δεσπούλα που αρνείται το πεπρωμένο της σκλαβιάς, 
η ντελικάτη Τερέζα με τα λουλούδια της να κρύβουν και "αγκάθια",
κι η ευθραυστη Αργυρούλα , που θα γευθεί μια διαφορετική όψη της οθωμανικής βαρβαρότητας ,
περιπλανώνται στη σκλαβωμένη πατρίδα παλεύοντας με μια λαβωμένη αξιοπρέπεια και τον ανομολόγητο πόθο της Ελευθερίας.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ 
Η πένα του Θοδωρή Παπαθεοδώρου δε χρειάζεται συστάσεις, καθώς χρόνια τώρα δίνει τα λογοτεχνικά της διαπιστευτήρια με αξιόλογες εμπνεύσεις από τον χώρο του ιστορικού παρελθόντος αλλά και του κοινωνικού μυστηριου (ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης).
Τα βιβλία του Παπαθεοδώρου διακρίνονται από έναν γοητευτικό συνδυασμό ιστορικής ενημερότητας κι έντονων συγκινησιακών φορτίων, ενώ ένας ακόμη κοινός παρονομαστής είναι ο γυναικοκεντρικός χαρακτήρας τους, με γυναικείους χαρακτήρες να δεσπόζουν ως βασικές πρωταγωνίστριες - δορυφορούμενες από άντρες, επίσης ενδιαφέροντες...Έτσι γίνεται και στο έργο του για το 1821.
            Το φετινό του "Άγιο Αίμα" - ακολουθώντας παρόμοιο μοτίβο- ξεκινά  μια νέα "σειρά" τριών βιβλίων με θέμα τους την Επανάσταση του 1821.
Η χρονική περίοδος της σειράς εκτείνεται από τις αρχές του 19ου αιώνα ως την οριστική παραχώρηση ανεξαρτησίας στο - νεοσύστατο ελληνικό κράτος.
Κοινός τόπος και στα τρία μέρη όπως αποτυπώνεται στους τίτλους (θα) είναι η έννοια της "αγιοσύνης", που φυσικά αφορά στην ιερότητα του αγώνα των Ελλήνων κατα τη σολώμεια προσέγγιση της έννοιας στον γνωστό στίχο του Εθνικού μας Ύμνου .
Είναι εμφανές ότι ο συγγραφέας μας έρχεται με διάθεση να  απόδώσει ένα ευλαβικο προσκύνημα στον αγνό Αγώνα ενός φτωχού και αοπλου λαού για την Ελευθερία, όπως τον τίμησαν μεγάλοι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής σε ανάλογη διάθεση -(Ουγκό, Βύρωνας, Ντελακρουά, Πούσκιν)...
Πρώτα από όλα όμως, ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου ζητά να τιμήσει την αλήθεια -ακόμη και με κείνες τις αιχμές της, που ματώνουν τη μνήμη...
                Το "Άγιο Αίμα" ξεκινά από τις επώδυνες μνήμες ενός άντρα μακρυά από την Ελλάδα, για να ξετυλίξει το κουβάρι από την αρχή:
Η βασική αφήγηση στο Άγιο Αίμα μάς μεταφέρει -ως επί το πλείστον- στη Δυτική Ελλάδα- και σε μια στάση στην πολύβουη Τρίπολη - εστιάζοντας κυρίως στα τραχιά χώματα της Ηπείρου με τους ολιγόλογους αλλά ατίθασους κατοίκους.
Με την Ιστορία ως ζώσα καθημερινότητα των αληθοφανών και άρτια σκιαγραφημένων ηρώων- χωρίς βερμπαλιστικές αναλύσεις - ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου μεταφέρει στους αναγνώστες του στιγμιότυπα από τη σκληρή ζωή των σκλαβωμένων Ελλήνων
 την καταπίεση,
 το βίωμα μιας ανελεύθερης ζωής ,
 την αγωνία μέχρι την πτώση του Σουλίου, 
την αγγλική κατοχή στη Ζάκυνθο ,ε έκδηλη την κοινωνική αδικία
 τα πρώτα βήματα του Κολοκοτρώνη και του αψύ Ανδρούτσου.
Παρότι αυτες οι δυο αναφορές αναπαριστώνται ζωηρά, 
ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου εσκεμμένα  επικεντρώνει στους ανώνυμους  ήρωες που κατέχουν σαφές προβάδισμα σε όλην την αφήγηση έναντι των γνωστών προσώπων της Επανάστασης. Είναι το πρίσμα των μυθοπλαστικών προσώπων που μας μεταφέρει τα γεγονότα. 
Έτσι, οι στιγμές που διδαχθήκαμε και τιμήσαμε στα σχολεία μας με έναν εξιδανικευτικό μανδύα, απεκδύονται για λίγο το επικό τους αποτύπωμα και μετουσιώνονται στο άχθος μιας σκληρής επιβίωσης, στην οικεία αγωνία, καθημερινού ανθρώπου, στη ραγισμένη καρδιά της μάνας του αμούστακου πολεμιστή. Το συναίσθημα- τρυφερότητα, έρωτας, οργή, πόνος- αναβλύζει όπως το Δάκρυ και το Αίμα των πρωταγωνιστών μας, καθως ο συγγραφέας κατορθώνει να μάς το κοινωνήσει  αυτούσιο αγγίζοντας κάθε ψυχή.
Η θυσία αποκτά όνομα, πρόσωπο- οστά και σάρκα- με αποτέλεσμα να προσλαμβάνει ένα μεγαλείο που αγγίζει αμεσότερα και σχεδόν βιωματικά την ψυχή καθενός και δε μένει ένα απροσωπο φολκλόρ δρώμενο.
Κάθε ήρωας στο βιβλίο  διεκδικεί τον δικό του χώρο, οδηγώντας μας σε μια διαφορετική πτυχή της Σκλαβιάς και του εκκολαπτόμενου ακόμη Αγώνα.
Κυρίαρχη η μορφή της Μητέρας-σε κάθε πιθανή εκδοχή της, συμβολική ή φυσική-  που άλλωστε κατέχει θέση κεντρική στα περισσότερα βιβλία του Παπαθεοδώρου.
Εξάλλου σε εποχές πολέμου κι αίματος είναι οι μητέρες που βιώνουν πρώτες την πιο σκληρή εκδοχή του αποχωρισμού και της οδύνης    
Αυτό που πρέπει να προσέξει ο αναγνώστης με τα υπέροχα ιστορικά  βιβλία του Παπαθεοδώρου (τετραλογία Εμφυλίου, τριλογία Μακεδονικού Αγώνα, διλογία της Δικτατορίας, διλογία της Πόλης) είναι πως στην πλειονότητα τους δε διαβάζονται αυτόνομα, καθώς αποτελούν αλληλοεξαρτώμενα μέρη ενός ευρυτερου έργου- χωρίς αφηγηματική αυτοτέλεια.
Κανένα μέρος δεν μπορεί να σταθεί αυτόνομα -, χωρίς τα άλλα της ίδιας θεματικής.
Εξάλλου η αφήγηση του Παπθεοδωρου είναι τοσο διεισδυτική κι εθιστικά συναρπαστική ώστε αγωνιάς για τη συνέχεια των επόμενων βιβλίων κάθε θεματικής "σειράς".
       Το "Άγιο Αίμα" λοιπόν, περιμένει εναγωνίως τη συνέχεια της άκρως ενδιαφέρουσας αφήγησής του στις "Άγιες Ψυχές", όπου θα μάθουμε την πορεία των ηρώων που αγαπήσαμε και προσκυνήσαμε στο  πρωτο μέρος- με τον Αγώνα να ξεσπά πυρπολώντας τη μικρή Ελλάδα με τη σπίθα της Λευτεριάς.


ΑΛΛΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ Θ. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΔΙΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ


ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ


ΔΙΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ



Τρίτη, 14 Σεπτεμβρίου 2021

Philip KERR , ΠΡΩΣΙΚΟ ΜΠΛΕ

                                                                                     Πρωσικό Μπλε, Φίλιπ Κερρ
                                                                                          Είδος: Αστυνομικό Ιστορικό
                                                                                           Βαθμολογία 9/10


Μετάφραση Γιώργος Μαραγκός

Η 12η περιπέτεια του αγαπημένου Γερμανού ντέτεκτιβ Μπέρνι Γκούντερ  υποβάλλει το μυστήριο της ήδη από τη δισημία του τίτλου της.Πρωσικό Μπλε λοιπόν με τον Μπέρνι Γκούντερ να κλείνει έναν κύκλο ανοιχτό από το παρελθόν του...


ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Έχοντας χωρίσει πια, ο Μπέρνι επιβιώνει με αλλαγμένο όνομα δουλεύοντας σε ένα ξενοδοχείο της γαλλικής Ριβιέρας.
Εκεί τον βρίσκει ο Έριχ Μόλτκε, Διευθυντής της Στάζι, και του αναθέτει τη δολοφονία μιας παλιάς του γνώριμης, θέτοντάς τον στην εκβιαστική επίβλεψη ενός παλιού του γνώριμου από την Αστυνομία του Βερολίνου , μεσούσης της ναζιστικής παντοδυναμίας...
Ο Μπέρνι αρνείται και το σκάει, για να αρχίσει μια καταδιώξη κατα μήκος των γαλλογερμανικών συνόρων.
          Παράλληλα, αναβιώνει στις αναμνήσεις του μια υπόθεση από το 1939 που μοιράστηκε με τον "τωρινό" διώκτη του, Φρίντριχ Κορς, όταν κλήθηκαν να εξιχνιάσουν μαζί  μια δολοφονία που έλαβε χώρα στο ησυχαστήριο του ίδιου του Χίτλερ στο Ομπερσαλτσμπεργκ, με διορία λίγων ημερών ως τα 50α γενέθλια του Φύρερ , που δεν πρέπει να μάθει οτι διεπράχθη φόνος στη βεράντα του.
          Έχοντας να αντιμετωπίσει ένα δαιδαλικό πλέγμα από πολιτικές συνωμοσίες και διαφθορά, με προεξάρχοντα τον ισχυρό γραμματέα του Ναζιστικού Κόμματος, τον ραδιούργο Μάρτιν Μπόρμαν ,ο Γκούντερ πρέπει να φτάσει την άκρη του νήματος για να διασώσει το γόητρο του Ράιχ, ισορροπώντας ανάμεσα στις αντιπαλότητες της ναζιστικής ελίτ.
Δε φανταζόταν όμως ο ικανός τότε αστυνομικός πως 20 χρόνια μετά οι δύο υποθέσεις του θα διασταυρωθούν σε ένα θανάσιμο πλήρωμα του χρόνου...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η δωδέκατη και προτελευταία περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ διατηρεί όλα τα γνώριμα στοιχεία της σειράς
Ο σαρκασμός του ήρωά μας στη δηκτικότερη εκδοχή του, 
η συνύπαρξη πραγματικών και μυθοπλαστικών προσώπων ιδανική και πειστική,
οι ιστορικές πληροφορίες λεπτομερέστατες, 
με δύο πάλι υποθέσεις να διατρέχουν την τελευταία 15ετία έχοντας τον ναζισμό και τα απόνερά του στο προσκήνιο,
ενώ ο παράξενος τίτλος της "Πρώσικο Μπλε" αιχμαλωτίζει εξαρχής την περιέργεια του αναγνώστη , που ο Φίλιπ Κερρ ξέρει να την ικανοποιεί απολαυστικά αφού "παίξει λίγο" μαζί της.
Ο όρος "Πρωσικός" φυσικά σχετίζεται με τη στρατοκρατική παράδοση της ίδιας της Γερμανίας, αλλά σε συνδυασμό με το χρώμα "Μπλε" εμπίπτει στα εδάφη της Χημείας.
Είναι λάθος να αποσαφηνίσουμε στην παρούσα κριτική τον όρο, αφού ο συγγραφέας μέσω του αφηγητή του, του ίδιου του Μπέρνι Γκούντερ,  μας τον επεξηγεί, σχετίζοντας τον με όλο τον κορμό της πλοκής του.
Σε μια χρονική αλληλουχία προς τα προηγηθέντα 11 βιβλία της σειράς, παραλαμβάνουμε τον Μπέρνι Γκούντερ από την υπόθεση του άμεσου "παρόντος του" (αισίως το 1956) , για να προστεθεί έπειτα σε παραλληλία η υπόθεση από το παρελθόν (1939).
         Η υπόθεση του "παρόντος" εξελίσσεται σε μια περιπέτεια Δρόμου, στο τοπίο της γαλλικής παραμεθορίου ,με τον Γκούντερ να νοσταλγεί την κοσμοπολίτικο Βερολίνο της Σοσιαλδημοκρατίας που του στέρησαν ο ναζισμός και ο     Πόλεμος- όσο το ίδιο του το παρελθόν τον καταδιώκει.
           Από την άλλη ταξιδεύουμε στις Βαυαρικές Άλπεις του 1939 όπου έχει στηθεί το βασίλειο ειδυλλιακό ενός ιδιότυπα κι "επιλεκτικά" φυσιολάτρη Χίτλερ.
Η υπόθεση υπακούει στην αγωνιώδη συνθήκη μιας θανάσιμης προθεσμίας, αλλά ο έντονα περιγραφικός τρόπος με τον οποίο αυτή εξελίσσεται υποτάσσει τη δράση στο ίδιο το ιδιαίτερο σκηνικό. 
Εδώ ο Φίλιπ Κερ μας ξεναγεί στα άδυτα του θρυλικού Μπερνχοφ, όπου ουσιαστικά εδρεύει η σκοτεινή ψυχή του χιτλερικού καθεστώτος. 
Διεξοδικές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες και ανάγλυφη εικονοπλασία  θυμίζουν την ανοικονόμητη περιγραφικότητα κλασσικών έργων του 19ου αιώνα φανερώνουν γνώσεις, που ελάχιστοι μπορούν να έχουν καθώς αυτόπτες μάρτυρες ήταν κυρίως η ναζιστική ελίτ που είχε πρόσβαση στο γραφικό τοπίο.

Τόσο διεισδυτική ματιά στο ονειρικό ησυχαστήριο του Χίτλερ προσωπικά συνάντησα στο βιογραφικό  "Η Χαμένη Ζωή της Εύας Μπράουν" της Άγκελα Λάμπερτ - σχετικά με την πορεία της ερωμένης του Χίτλερ, που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του Πολέμου "φυλακισμένη σε εκείνο το χρυσό κλουβί περιστοιχισμένη από γερμανικά έλατα, ασύλληπτη πολυτέλεια και την αντιφατική απαξίωση του Χίτλερ.
Στην περιπέτεια του Γκούντερ δε συναντούμε ούτε τον Χίτλερ ούτε την Μπράουν -βλέπουμε να πλανάται η υστερική φιγούρα του Ρούντολφ Ες, αισθανόμαστε τη φιδίσια απειλη του πανούργου Χάιντριχ και  γνωρίζουμε καλύτερα τον ευτραφή Μάρτιν Μπόρμαν, που κινούσε τα νήματα του Κόμματος και την εσωτερική ζωή της Γερμανίας μέσα στον πολεμο, Όλα αυτά δίνουν σαφές το περίγραμμα των συγκρουσιακών σχέσεων και των ανταγωνισμών ανάμεσα στους θιασώτες του Ναζισμού.
Στα αλπικά βουνά με την εξαίσια θέα και τα αλατωρυχεία - περισσότερο από οπουδήποτε αλλού- έχει απλώσει "σκιά αυτοκρατορική" ο απόλυτος άρχων του γερμανικού κράτους, όσο οι φαιδροί και φαύλοι αυλικοί του ερίζουν για την εύνοιά του, ως μέλη μιας μαφιόζικης συμμορίας που μέσα από την τρομοκρατία και τον αυταρχισμό καταπατά , ληστεύει και εξαπατά τον λαό που διοικεί.
Ο Κερρ σκιαγραφεί αριστοτεχνικά ήθη και χαρακτήρες, 'ετσι που η "περιήγηση" στην πραγματικότητα του απρόσιτου Μπερνχοφ γίνεται σχεδόν βιωματική εμπειρία στον αναγνώστη.
Το "Πρωσικο Μπλε" είναι το βιβλίο λοιπόν με τη λιγότερη δράση αλλά και με την πιο δυναμική κορύφωση, καθώς οι τελευταίες σελίδες συμπυκνώνουν την αδρεναλίνη που έλλειψε από το μεγαλύτερο μέρος.
              Υποδειγματική η μετάφραση αποδίδει όλες τις αποχρώσεις του λόγου, τα λογοπαίγνια και το υπαινικτικό σχόλιο που- με μεσάζοντα τον ήρωά του- υποβάλλει ο Κερρ πάνω στα κακώς κείμενα της εποχής- στηλιτεύοντας τα πρόσωπα που έσυραν την Ευρώπη στον χειρότερο Πόλεμο,αλλά κυρίως τον ολοκληρωτισμό που σημάδεψε από ποικίλες κατευθύνσεις, για 6 τουλάχιστον δεκαετίες τον 20ου αιώνα.
Ως Βρετανός εξάλλου, ο Κερρ καθιστά πασίδηλη την αφοσίωση του στην Αστική Δημοκρατία ως το πιο ορθολογικό σύστημα διακυβέρνησης κι αυτό είναι το απώτατο πολιτικό πρόσημο όλης της πετυχημένης σειράς με τον Γκούντερ...
Το "Πρωσικό Μπλε" αποτελεί μια ακόμη- υπέροχη προσθήκη στο περίτεχνο και πολυδιάστατο "πορτρέτο" του Μπερνχαρντ Γκούντερ, αλλά δε θα το πρότεινα ως "πρωτη γνωριμία" με τον ήρωα και τη σειρά...
Ενδείκνυται ο αμύητος αναγνώστης να ανακαλύψει τον Γκούντερ από τις προηγούμενες περιπέτειές του, όπως η "Μοιραία Πράγα",  ο"Άνθρωπος Χωρίς Ανάσα", για να κατανοήσει το κλίμα, κι ύστερα να προχωρήσει στην "Τριλογία του Βερολίνου" και στα υπόλοιπα με τη χρονική σειρά που παρουσιάζεται και εδώ.
Το σίγουρο είναι πως ο Γκούντερ παραμένει ένας ήρωας  εθιστικός, με πλευρές ακόμη ανεξιχνίαστες κι ενδιαφέρουσες.
Τώρα με αγωνία προσμένουμε την κυκλοφορία της τελευταίας περιπέτειας που μας χάρισε η πενα του πρόωρα θανόντος Φίλιπ Κερρ, το "Μετρόπολις", και αναρωτιέμαι ποιος θα είναι ο επίλογος για την παρουσία του Μπέρνι Γκούντερ στη λογοτεχνική μας ζωή.

 Η ΕΝΔΕΔΕΙΓΜΕΝΗ ΣΕΙΡΑ για ΕΝΑΝ ΚΑΙΝΟΥΡΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ με βάση την πλοκή κι όχι την έκδοση
(Λινκ με παρουσιαση καθε βιβλιου πάνω σε κάθε τίτλο)


Φίλιπ Κερρ , Η Άλλη Πλευρά της Σιωπής

Matthew-Gregory Lewis , Ο Καλόγερος

                                                        Ο Καλόγερος, Matthiew- Gregory Lewis

                                    Κατηγορία: Κλασσική Λογοτεχνία

                                       Είδος: Φιλοσοφικό Θρίλερ

                                        Βαθμολογία 9,5/10


Μετάφραση Αλέξανδρος Κοσματόπουλος/Kυριάκης Αθανασιάδης
Τιτλος πρωτοτυπου The Monk
Σελίδες 568
Σειρά #12 Ex Obris Literae
Πρωτη έκδοση 2005
Κυριάκος Αθανασιάδης 
ΙSBN 139789600110616
Τιμή 25- 17, 50 ευρώ

Η Γοτθική Λογοτεχνία και τα παρακλάδια της είναι ένα πεδίο που προκαλεί δέος και γοητεία σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, καθώς αγγίζει ενδόμυχους φόβους και μεταφυσικές ανησυχίες.
Κεντρική θέση σε αυτήν κατέχει φυσικά  ο "Dracula" του Abrahm Stocker.
Αν θέλουμε, όμως, να αναζητήσουμε τις ρίζες της Γοτθικής Λογοτεχνίας πρέπει να ανατρέξουμε  στην Αγγλία του 18ου αιώνα όταν ο Matthew Gregory Lewis έδωσε το ανατρεπτικό έργο "Ο Καλόγερος", ξεπερνώντας την εποχή του, με τη φλόγα των 19 του χρόνων και την οξυδερκή του πένα.
Ένα ακόμη "κόσμημα"-το 12ο-  από την "ακριβή" λογοτεχνική συλλογή των εκδόσεων Gutenberg Ex Obris Literae!

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
  Όπως φανερώνει και ο σαφέστατος τίτλος του, στο μυθιστόρημα του νεαρού Lewis  πρωταγωνιστεί ένας ξεχωριστός Καλόγερος από ένα μοναστήρι της Μεσαιωνικής Ισπανίας, τη Santa Klara.
Είναι ο χαρισματικός Αμβρόσιος, που σαγηνεύει τα πλήθη με τις γνώσεις του, την αρετή του και την αμίμητη ευγλωττία του ενόσω αποτελεί υπόδειγμα με την αυστηρότητα της απαρέγκλιτης αρετής του...
Κι όσο αυτός κατακεραυνώνει την αμαρτία και μοιράζει ποινές στους παραβάτες, τα χαρίσματά του σταδιακά τον παγιδεύουν σε μια δίνη αυταρέσκειας κι ερωτισμού, με τον Πειρασμό να πλέκει επιδέξια τον θανάσιμο ιστό του σε μια κολασμένη διαδρομή που εξελίσσεται σε μια σκοτεινή ονειροφαντασία ως την απροσδόκητη κορύφωσή της.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
'Ισως τρομάζει με το μέγεθός του στην πραγματικότητα όμως ο "Καλόγερος" του Λιούις είναι ένα συναρπαστικό page turner , που έχει τα πάντα:
Δυνατά συναισθήματα, ανατροπές κι ενδιαφέροντες χαρακτήρες- δοσμένα όλα με μια μαγική πληρότητα και υποβλητικότητα μακρυά όμως από την ανοικονόμητη περιγραφικότητα που χαρακτήριζε τον 18ο -και κυρίως τον 19ο αιώνα.
Το βιβλίο του Lewis βρίθει προβληματισμών γύρω απο την κοινωνία ,την ηθική, την επίδραση της οργανωμένης θρησκείας στον Ανθρωπο,την Καθολική Εκκλησία, τη δεισιδαιμονια και την κρίσιμη υπόθεση της "Αρετής"- όλα μέσα απο συναρπαστικές εξελίξεις-κι όχι εμβόλιμους διδακτισμούς δοκιμιακού τύπου.
         Το κείμενο ρέει σαν νερό με μια γλώσσα απλή, που την κοσμούν και κάποια ιντερμέντζα λυρισμού που εντείνουν την ατμοσφαιρικότητά του.
Θραύσματα μιας ποίησης μελαγχολικής και συνάμα εκφραστικής που ξεπηδά από τις πιο ομιχλώδεις εκφάνσεις του Ρομαντισμού.
            Κυρίαρχη φιγούρα στο έργο είναι- φυσικά- ο καλόγερος Αμβρόσιος που αποτελεί πρότυπο "άσπιλου" κάλλους και πνευματικής ακτινοβολίας.
Η περίπτωση του Αμβρόσιου αναδεικνύει τον ιδιότυπο ναρκισσισμό εκείνων των βαθιά θρησκευόμενων που απέχουν από τα πάθη και τη χαρά της ζωής, διαπρέποντας στα μάτια των γύρω τους με την απαρασάλευτη εγκράτειά τους.
Παρουσιάζουν, όμως, μια ανελαστική αυστηρότητα στις αδυναμίες των γύρω τους, διαχωρίζοντας τον εαυτό τους από τις μικρότητες της ζωής και συντρίβοντας ενίοτε ζωές- για να υποπέσουν τελικά στο χειρότερο αμάρτημα- αυτό της Έπαρσης που οδηγεί στην Ασπλαχνία κι "εξορίζει" από τους "κήπους της Χριστιανικής Αγαθότητος", όπου ανθίζουν η Ταπεινοφροσύνη και η Κατανόηση στις θύελλες των πλανημένων ψυχών.
Μια παράξενη "ωραιοπάθεια του πνεύματος",λοιπόν, που, εν τέλει, διαφθείρει- κι εκείνη- αφού εξαλέιφει τη συμπόνια και τη συγχώρηση, άρα το ίδιο το πνεύμα του χριστιανισμού. Αυτή η φιλαρέσκεια θα γίνει το κλειδί να αλωθεί η ψυχή του Αμβρόσιου. Ωριμότητα σύλληψης εντυπωσιακή για 21 χρονο συγγραφέα!
           Το μοτίβο του Αμβρόσιου ακολουθεί στη μεταγενέστερη "Παναγία των Παρισίων" η τραγική φιγούρα του καρδινάλιου Κλωντ Φρολό, μέχρι που το ανάρμοστο και σαρωτικό πάθος του για μια γυναίκα τού "επιβάλλει έξωση" από τη μακαριότητα των βιβλίων του και της α-πάθειας.
Ο Βικτόρ Ουγκό όμως παρουσιάζει τον "δικό του" ακόλαστο ιερωμένο από ένα πρίσμα ψυχογραφικό και κοινωνιολογικό- σίγουρα λιγότερο "θεολογικό"-, ενώ ο Λιούις καταδύεται σε υπαρξιακά σκότη μεταφυσικής χροιάς για να συναντήσει την απώτατη αλήθεια του δικού του ήρωα σε μια κατάληξη που κόβει την ανάσα. 
Από αυτό το πρότυπο εκκινεί και ο Hoffman για να συνθέσει τα δικά του "Ελιξίρια Του Διαβόλου". 
Ίσως σαν μοναδική μικρή αδυναμία, που φανερώνει την απειρία του νεαρού Λιούις, προβάλλει  το γεγονός ότι δε "χτίζει" επαρκως την αρετή του ήρωά του Αμβρόσιου- παρά την αναφέρει στις πρώτες σελίδες για να την ανατρέψει, περνώντας  αμέσως στη "δράση".
     Ο Μάθιου Λιούις συμπληρώνει το κάδρο με αρκετούς ακόμη ιδιαίτερους χαρακτήρες που πλαισιώνουν τον Αμβρόσιο- τις καλόγριες της Σάντα Κλάρα, τη Ματθίλδη, την Αγνή .
Μέσα από παράλληλες ιστορίες προβάλλει μια  καλειδοσκοπική θεώρηση του έρωτα - από την πιο αγνή του εκδοχή μέχρι την πιο νοσηρή, που ενδύεται ακάθαρτους πόθους κι αιματοβαμμένα τιμαλφή- κάτω από τη σκιά του Όφεως.
Στον πολυπρόσωπο αυτό καμβά, το έργο του Λιούις αναπτύσσει τον προβληματισμό του σε επίπεδο κοινωνικό για να καταλήξει στο ατομικό: 
           Στη σκιά της θρησκοληψίας, λοιπόν,νέοι άνθρωποι  διεκδικούν την ευτυχία  σε ένα πλαίσιο ξεκάθαρα κοσμικό αλλά όχι ανάρμοστο- για να δουν την άτεγκτη εκκλησιαστική αρχή να ορθώνει τείχη δογματισμού και άκρατης σκληρότητας που φτάνει στον ωμό σαδισμό.
Με τέτοιον τολμηρό για τον 18o αιώνα τρόπο o Μαtthiew Lewis καταγγέλλει η φαυλότητα της εκκλησιαστικής εξουσίας σε μια διαχρονικότητα σχεδόν θεαματική:
Ο Λιούις αναφέρεται μεν στην Ισπανία της Ιεράς Εξέτασης- όμως παραμένει σταθερή η πρόσδεση του ανώτατου Κλήρου στις αντιλαϊκές μορφές εξουσίας και στον πλούτο- με παράδειγμα τέτοιας ιστορικής αναλογίας μόλις στον 20ο αιώνα και τη στήριξη των εκκλησιαστικών κύκλων στον Ισπανό δικτάτορα Φράνκο και τις απάνθρωπες φυλακές του υπό την επιτροπεία ισπανικών μοναστηριών(γεγονός σε άμεση συσχέτιση με όσα διαμείβονται στον Καλόγερο)...
        Αυτή η συνάφεια προσδίδει στον "Καλόγερο" μια υπαινικτικά πολιτικοποιημένη διάθεση και τον καθιστά  επίκαιρο 2μιση αιώνες μετά!.
Σε επίπεδο ατομικής ηθικής ο "Kαλόγερος" παρακολουθεί αφενός τα πάθη των αθώων
και αφετέρου την εφιαλτική περιδίνηση του ήρωά του σε ένα σπειροειδές γαϊτανάκι λαγνείας και αλλοτρίωσης που στην πύρινη άκρη του επιφυλάσσει μια από τις πιο ηχηρές και ατμοσφαιρικές ανατροπές που συνάντησα σε φινάλε κλασσικότροπου έργου.
Πρόκειται για αυθεντικό τρόμο, που απογειώνει την ένταση κι ενεργοποιεί γόνιμα ηθικά ερωτήματα 
στον -άναυδο πια- αναγνώστη. 
Αιφνιδιάζει η οξυδέρκεια του νεαρού Lewis να κλείσει το έργο τη στιγμή της κορύφωσής του, σε ένα φινάλε σαρδόνια ανατρεπτικό με τον πανέξυπνο τρόπο που συναντάμε στην ταινία Devil's Advocate
Όσο κι αν εμπλουτίστηκε η γοτθική λογοτεχνία τα επόμενα 300 χρόνια, ο "Καλόγερος" ,σαν πρωτόλεια έκφανσή της,θα ξεχωρίζει για την αφηγηματική του ευελιξία, τη συμπαγή πλοκή του και την πληρότητά του.
Η αξια του "Καλόγερου" δεν περιορίζεται στην υψηλή αισθητική της γραφής του, αλλά στην κριτική του ματιά και στο γεγονός ότι δεν έκανε τον τρόμο αυτοσκοπό, αλλά τον νοηματοδότησε ως "όχημα για να αναπτύξει ανώτερους προβληματισμούς γύρω από την κοινωνική και την ατομική συνείδηση ".
             Ο Καλόγερος μαζί με τον Μέλμοθ του Μασούριν και τον Dracula του Στόκερ θεωρω αποτελούν την προμετωπίδα της Γοτθικής Λογοτεχνίας και τη βάση όπου πάτησαν τα επόμενα έργα χωρίς απαραίτητα να τα ξεπεράσουν σε έμπνευση και βάθος.
                 Αξίζει να επισημανθεί η υποδειγματική μετάφραση και η προσεγμένη επιμέλεια του Καλόγερου από τους Αλέξανδρο Κοσματόπουλο και Κυριάκο Αθανασιάδη σε ένα διαχρονικό "διαμάντι" των εκδόσεων Gutenberg -κι ως γνωστόν "Diamonds Are Forever..."



Μελίνα Τσιαμπάνη, ΑΓΡΙΕΣ ΜΕΛΙΣΣΕΣ

                                                                                            Άγριες Μέλισσες- Το Πρώτο Πέταγμα

                                                     Είδος: Κοινωνικό
                                                                                                                     Βαθμολογία 8/10


Οι "Άγριες Μέλισσες" που λατρεύτηκαν από το τηλεοπτικό κοινό τώρα σε βιβλίο.
Η Μελίνα Τσαμπάνη είχε δώσει τα διαπιστευτήριά της ως συγγραφέας από τον "Πρώτο Αμέθυστο" ένα μυθιστόρημα που μας ταξιδεψε στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης στα νησιά. (ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΔΩ) αλλά η δική της απογείωση ήρθε μέσα από το κοινωνικό δράμα εποχής "Άγριες Μέλισσες" που από το 2019 καθήλωσε χιλιάδες τηλεθεατές επαναφέροντας την ποιοτική μυθοπλασία στην Ελληνική Τηλεόραση.
Ενόψει της τρίτης σεζόν μια ευχάριστη έκπληξη περίμενε τους λάτρεις της σειράς καθώς η Μελίνα Τσαμπάνη έβγαλε σε μυθιστορημα 
τις "Άγριες Μέλισσες"...
Δεν πρόκειται όμως για μια "περιληπτική απόδοση όσων έχουμε ήδη δει", όπως ίσως θα περίμενε κανένας. Στο ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ "Αγριες Μέλισσες¨" έχουμε μια εντελώς καινούρια προσέγγιση που επιφυλάσσει εκπλήξεις και επιχειρεί να συμπληρώσει ανατρεπτικά όσα ήδη γνωρίζουμε από την τηλεοπτική σειρά:

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ.
Έτσι ήρθε στον κόσμο, η Ελένη Σταμίρη. 
Την πέμπτη ημέρα του Αυγούστου του 1930. Την ίδια στιγμή στην άλλη άκρη του Ατλαντικού γεννιόταν ο Νηλ Άρμστρονγκ και τριάντα εννιά χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος άνθρωπος που θα πατούσε στο φεγγάρι.
Τη Λενιώ Σταμίρη, όμως, την ένοιαζε να πατάει μόνο στη γη. Αυτήν καταλάβαινε, αυτήν αγαπούσε, αυτή της έδινε δύναμη και πείσμα. Κι ό,τι αγαπούσε η Λενιώ, το αγαπούσε με πάθος. Άλλον τρόπο δεν ήξερε και δεν την ενδιέφερε να μάθει.»
Η ιστορία των Σταμίρηδων και των Σεβαστών, που το μίσος και η βεντέτα που ξέσπασε ανάμεσά τους, κλόνισε το Διαφάνι, ένα ήσυχο χωριό της Θεσσαλίας, ξεδιπλώνεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου, πηγαίνοντας το χρόνο πίσω, εκεί που ξεκίνησαν όλα. Στη γέννηση της Ελένης.
Μέσα από τη δική της ζωή, βλέπουμε την πορεία των μοιραίων γεγονότων που έφεραν αντιμέτωπες τις δυο οικογένειες ενώ ανακαλύπτουμε μυστικά που ούτε καν οι πρωταγωνιστές της βεντέτας Σταμίρηδων και Σεβαστών δε θα μάθουν ποτέ... 
   
        Το ομώνυμο βιβλίο της Τσαμπάνη , αυτή τη φορά, εστιάζει στην εμβληματικότερη από τις ..."μέλισσες" που δεν είναι άλλη από την Ελένη Σταμίρη , την πρωτότοκη κόρη του Γιώργη κ της Βαλεντίνης Σταμίρη.
          Έχοντας ενσαρκωθεί ιδανικά από την ταλαντούχα Μαρία Κιτσου η Ελένη Σταμίρη έχει κερδίσει την εκτίμηση και τον θαυμασμό του τηλεοπτικού κοινού με την πυγμή της , την αισθηση δικαίου που τη διέπει, την ευσυνειδησία και την αυτοθυσία με την οποία αγαπά-ειδικότερα τις αδελφές της.
       Δωρική και τρυφερή ταυτόχρονα η Ελένη συγκινεί και διδάσκει με το παράδειγμα της ζωής της.
Όντας προδρομικά φεμινίστρια -μα διασώζοντας συνάμα παραδοσιακές αξίες όπως η οικογένεια και η πίστη- η Ελένη Σταμίρη αποτελεί το ιδανικό πρότυπο γυναίκας σε μια Ελλάδα χαίνουσα που αντιστέκεται και αγωνίζεται για δικαιότερες μέρες κόντρα στις πληγές του πολέμου και την κοινωνική αδικία!
Θρυλικός έμεινε ο έρωτάς της Ελένης με τον ονειροπόλο δάσκαλο Λάμπρο, που κρυφές αμαρτίες τους εμπόδισαν να τον χαρούν, οδηγώντας στον όλεθρο την ίδια την Ελένη και άλλα πρόσωπα-κι ισως αυτή ειναι η τραγικότερη πτυχή της  ...

          Τώρα η Μελίνα Τσαμπανη αναλαμβάνει να μας συστήσει τη μαχήτρια Ελένη Σταμίρη από την αρχή, πιάνοντας το νήμα από τη γέννησή της και την αθωότητά της, για να συνεχίσει διερευνώντας γεγονότα που σημάδεψαν τα παιδικά και πρώιμα νεανικά της χρόνια.
Ο αναγνώστης με αυτό το βιβλίο θα δεθεί ακόμη περισσότερο με τη φιγούρα της Ελένης.
Μαζί της στις σελίδες αυτές μεγαλώνουν , ονειρεύονται κι εξελίσσονται όλα μας τα αγαπημένα πρόσωπα...
Η καρτερική Ασημίνα και η νεραϊδογέννητη Δροσούλα θα βρουν σε αυτήν μια δεύτερη μάνα- κάτω από ένα πατέρα στοργικό και θυμόσοφο.
         Παράλληλα, θα συναντήσουμε ξανά πρόσωπα που αγαπήσαμε  ο ιδεαλιστής Λάμπρος, ενώ θα γνωρίσουμε καλύτερα τον στιβαρό Δούκα , τον μελαγχολικό Μιλτιάδη και την  αρχοντική Αννέτ,  πορφυρογέννητοι γόνοι του Δούκα Σεβαστού.
Ομολογώ πως είδα απογοητευτικά περιορισμένες αναφορές στον ρομαντικό Γιάννο που κέρδισε τις εντυπώσεις με την τόσο ιδιαίτερη και τρυφερή του παρουσία και άξιζε να μπούμε στο άβατο της καρδιάς και της σπηλιάς όπου ειχε στήσει το "βασίλειο της ψυχής του.
Ο Γιάννος θα έδινε συγκινητικές στιγμές στο βιβλίο αυτό αν είχε αναπτυχθεί περισσότερο, ενώ ελάχιστα μαθαίνουμε για τους πορφυρογέννητους γόνους του Δούκα.
              Επιπλέον περίμενα να μάθω περισσότερα για τη ζωή του Στέργιου Σεβαστού που πρόωρα αποχώρησε κι από τη σειρά κι από το βιβλίο, ενώ βιαστικό είναι και το πέρασμα του Μάνου Βόσκαρη, με περιληπτική μονάχα αναφορά στη συγκλονιστική του ιστορία.
Ο Βόσκαρης είναι ένας πολυπλόκαμος και τραγικός χαρακτήρας που μπορούσε να δώσει περισσότερες δυνατές στιγμές στο βιβλίο,αλλά έμεινε ανεκμετάλλευτος.Το ίδιο ισχυει και για αλλα πρόσωπα της σειράς.. 
Έχω γενικά την αίσθηση ότι η Μελίνα Τσαμπάνη είχε ήδη ανοίξει στον τηλεοπτικό δέκτη τα πιο συνταρακτικά χαρτιά του παρελθόντος, οπότε στο βιβλίο, αυτά παρουσιάστηκαν με μια επιδερμική περιληπτική αναφορά και  έμεινε μόνο μία ουσιαστικά ανατρεπτική πτυχή να μάθουμε από την αρχή.
Αυτή όμως παρουσιάζεται επαρκώς και συγκινεί.
           Πρόκειται για τον Ζάχο Λυκογιάννη, που αποτελεί την πιο ενδιαφέρουσα προσθήκη στο πορτρέτο της Ελένης και θα συμβάλλει καθοριστικά σε όλη την πορεία της ηρωίδας... 
             Σε όλα ξεχωρίζει η φωτεινή φιγούρα της Μάρως Λυκογιάννη με το σπινθηροβόλο πνεύμα της και το ψυχικό της μεγαλείο. 
          Θεωρώ παντως πως το "Πρώτο Πέταγμα" ήταν μια καλή υπόμνηση όσων αγαπήσαμε αλλά  θα  λειτουργούσε καλύτερα αν συμπληρωνόταν από ένα δεύτερο μέρος. 
            Ακόμη κι έτσι , οι λάτρεις της σειράς θα απολαύσουν την ευκαιρία να ανταμώσουν  ξανά τους λατρεμένους ήρωες που 2 χρόνια τους κρατούν συντροφιά
           Οι ήρωες που για 2 χρόνια αποτελούν καθημερινή συντροφιά μας, μας συστήθηκαν ξανά μέσα σε χρόνια δίσκετα όπως  τα χρόνια του Πολέμου και της Κατοχής για να συμπληρωθεί το πορτρέτο της μικροκοινωνίας του Διαφανίου.
Γιατί ως γνωστόν όποιος δεν έχει παρελθόν δεν μπορεί να ατενίζει μέλλον -και οι "Άγριες Μέλισσες" έχουν ακόμη πολύ μέλλον- ως αστείρευτη πηγή δυνατών παθών και δυναμικών εξελίξεων!!!!
Τα μυστικά στις Μέλισσες δεν έχουν τέλος όμως όπως μας υποσχέθηκε η συγγραφέας όλα θα βγουν στο φως...

Τετάρτη, 8 Σεπτεμβρίου 2021

Ο ΑΛ ΠΑΤΣΙΝΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ


Τον Μίκη Θεοδωράκη αποχαιρέτησε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ο εμβληματικός ΑΛ ΠΑΤΣΙΝΟ που ήρθε σε επαφή με τον Μίκη Θεοδωράκη to 1973 όταν ανατέθηκε στον κορυφαίο συνθέτη μας να γράψει το soundtrack της ταινίας ΣΕΡΠΙΚΟ.

Ο ΑΛ ΠΑΤΣΙΝΟ δήλωσε στο Mega Channel(δήλωση γραπτή)
"Θυμάμαι την πρώτη φορά που άκουσα τη μουσική του για την ταινία Σέρπικο. Ήταν στο γραφείο του παραγωγού στο Μανχάταν στον 16ο όροφο, με θέα τον νυχτερινό ουρανο κι εκείνος έπαιζε το μουσικό θέμα της ταινίας. όταν ακουσα για τον θάνατο του φυσικά και μου ήρθε ακριβώς εκείνη η σκηνή.
Kai ήξερα όταν άκουσα τη μουσική του εκείνο το βράδυ πως είχε συλλάβει όλο το νόημα της ταινίας. 
Στην πραγματικότητα είπα"
'Το'χει! "Έχει" την ταινία...Το 'πιασε...Ουάου!!"
Αυτή είναι η ανάμνησή μου [από κείνον],
όπως βέβαια κι η μουσική του για τον Ζορμπά καθώς και για άλλα θέματα που έγραψε για ταινίες στην καριέρα του.Τι χάρισμα!
Θα μας λείψει και θα τον θυμόμαστε για πάντα..."

                  Αξίζει να σημειωθεί πως η συνεργασία του Μίκη και του Αλ Πατσίνο σε αυτήν την ταινία, περασε από 40 κύματα και παραλίγο να ματαιωθεί, kαθώς υπήρξε έντονη διαφωνία ανάμεσα στον παραγωγό της ταινίας Ντίνο Ντε Λαουρέντις που ήθελε τον Θεοδωράκη και στον σκηνοθέτη της ταινίας Σίντνεϋ Λούμιετ που υποστήριζε πως η ταινία δεν χρειαζόταν μουσική επένδυση, άποψη που ενστερνίστηκε αρχικά κι ο ίδιος ο Μίκης όταν είδε μια δοκιμαστική κόπια της ταινίας.
          Τελικά επικράτησε η γνώμη του παραγωγού, που θεωρησε πως η παρουσία ενός τόσο σημαντικού συνθέτη θα αναβάθμιζε την καλλιτεχνική αξία της ταινίας, κι η ταινία "ΣΕΡΠΙΚΟ" παρατάθηκε κατά 14 λεπτά για να μπει η μουσική του Θεοδωράκη...
Ο Μίκης Θεοδωράκης γι' αυτό το soundtrack επέλεξε παραλλαγές της μελωδίας από το τραγούδι "Δρόμοι Παλιοί" σε στίχους Μανώλη Αναγνωστάκη που είχε ερμηνεύσει σε δίσκο του η Μαργαρίτα Ζορμπαλα.
Μαλιστα το παρουσίασε ως κασσέτα στον παραγωγό λέγοντας
"Κάποτε έγραψα ένα "χαριτωμένο τραγουδάκι" .Πιστεύεις ότι θα μπορούσα να ζητήσω γι αυτό - ξέρω' γω- 75 χιλιάδες δολλάρια;;"
Το τραγούδι εγκρίθηκε και πάνω στη μελωδική του γραμμή χτίστηκε η μουσική υπόκρουση της ταινίας σε ποικίλες εκδοχές ενορχήστρωσης, δίνοντας έμφαση σε καίριες σκηνές, ενώ ο  Μίκης πήρε την αμοιβή που ζήτησε.
Η πικρή μελαγχολία κι η ηθική μοναξιά που αποπνέει η κοινωνική αυτή μπαλάντα ταίριαξε ιδανικά με την ιστορία του αδιάφθορου και ιδεαλιστή αστυνομικού Φρανκ Σέρπικο που πάλεψε κόντρα σε ένα διεφθαρμένο σύστημα για να διατηρήσει την ακεραιότητα του πληρώνοντας ακριβό τίμημα γι'αυτό
 κι η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη ακούστηκε γι' άλλη μια φορά σε όλην την υφήλιο συνοδεύοντας την εμβληματική αυτή ερμηνειά του Αλ Πατσίνο σε μια από τις κορυφαίες ταινίες της καριέρας του...

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ "ΔΡΟΜΟΙ ΠΑΛΙΟΙ"

ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ
Δρόμοι παλιοί που αγάπησα
και μίσησα
ατέλειωτα 
κάτω απ' τους ίσκιους των σπιτιών
 να περπατώ νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες 
κι η πόλη νεκρή 
Την ασήμαντη παρουσία μου 
βρίσκω σε κάθε γωνιά 
κάμε να σ' ανταμώσω 
κάποτε 
φάσμα χαμένο του πόθου μου κι εγώ 
Ξεχασμένος κι ατίθασος 
να περπατώ 
κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη 
στις υγρές μου παλάμες 
Και προχωρούσα 
μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανένα 
κι ούτε κανένας 
κι ούτε κανένας 
με γνώριζε 
που εκείνο το βράδυ  τον αποχαιρέτησε για πάντα δακρυσμένος ο αττικός ουρανός, αφού η σορός του ταξιδεύει τώρα με το πλοίο της γραμμής για την τελευταια του κατοικία στον Γαλατά Χανίων, με την κρητική γη έτοιμη να δεχθει στα σπλάχνα της το εκλεκτό της αυτό τέκνο...

Δευτέρα, 6 Σεπτεμβρίου 2021

Παλίρροια, Μαρία Κωνσταντούρου

                                                              Παλίρροια, Μαρία Κωνσταντούρου, εκδ Λιβάνη
                                       Είδος : Koινωνικό

                                                                                         Βαθμολογία: 10/10


Μετά το "Ασκίμ" η Μαρία Κωνσταντούρου, που έχει αγαπηθεί για την ευαίσθητη πένα της, "επαναπατρίζεται" εκδοτικά στον Οίκο Λιβάνη, με ένα συγκλονιστικό βιβλίο που με το ιδιαίτερο , θέμα του παραπέμπει σε αξιόλογα μυθιστορήματα του εξωτερικού: Η "Παλίρροια", λοιπόν, αποτελεί μια κοινωνική ιστορία με στοιχεια εποχής που δύσκολα θα ξεχνά όποιος τη διαβάσει. Ένα βιβλίο που έχει να προσφέρει πολλά περισσότερα από "ένα δυνατό μυθιστόρημα". 


ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Στο νησί της Poveglia κοντά στη Βενετία πλανάται ένα στοιχειωμένο παρελθόν τέφρας και οδύνης από τα σκοτεινά χρόνια της πανούκλας κι αγκαλιάζει σαν κατάρα το Ψυχιατρικό Άσυλο που αρχές του 20ου αιώνα φυλάκισε εκατοντάδες βασανισμένες ψυχές.
Δεκάδες ασθενείς θα βρεθούν στο έλεος ενός παρανοϊκά φιλόδοξου επιστήμονα, που θα τους χρησιμοποιήσει ως πειραματόζωα στο κυνήγι της παγκόσμιας αναγνώρισης.
Μέσα στο καταθλιπτικό κλίμα του Ασύλου, με τον κίνδυνο να παραμονεύει, ο δοτικός Βιτόριο η αρχοντική Λουτσία, η ιδιόρρυθμη Ρεγγίνα παλεύουν να επιβιώσουν ,πελαγοδρομώντας ανάμεσα στη νόσο και στο πνεύμα που ανθίσταται με συμμάχους έναν ιδεαλιστή γιατρό και την απροσδόκητη ανθρωπιά, όσο ο Αλεσσάντρο ανατρέχει σε ένα παρελθόν από τα βάθη των αιώνων, βγαλμένο από την "Κόλαση" του Ιερώνυμου Μπος.

Δυο διαφορετικές εποχές κατ' αντιπαράσταση, με διαχρονικό παρονομαστή το αίτημα για ανθρωπιά που συχνά διασώζεται σαν κειμήλιο ακριβό από τις Εξαιρέσεις που τρεμοφέγγουν στο σκοτάδι του Κανόνα...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Επιτέλους! Ένα ελληνικό μυθιστόρημα που- χωρίς ασάφειες ως πρόσχημα ποιότητας- ξεχωρίζει, ξεφεύγοντας από τις ελληνοκεντρικές κοινοτοπίες και φέρνει ανάταση ψυχής μέσα από την κατάδυση στο σκοτάδι για να φτάσει το Φως.
Μ ένα θέμα που ΔΕΝ έχει αγγίξει άλλοτε Έλληνας συγγραφλέας η Μαρια Κωνσταντούρου εκπλήσσει, , συγκλονίζει, διδάσκει όμορφα...
           Η Μαρία Κωνσταντούρου στην "Παλίρροια" μας συστήνει την "ΙΤΑΛΙΚΗ ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑ", συνθέτοντας μια Ωδή στην ελπίδα και την ανθρωπιά που διασχίζει οκτάβες οδύνης, παραλογισμού και τρόμου για να κορυφωθεί σε ένα Κρεσέντο Αγάπης , πίστης και Φωτός.
               Σύμμαχοί της ένα πλήθος καλοδουλεμένων χαρακτήρων που υποβάλλουν τα προσωπικό τους μυστήριο, εκπροσωπώντας μια πλευρά της ανθρώπινης ψυχής.
Η αγγελική φιλευσπλαχνία του Βιτόριο, το ανυπότακτο πνεύμα της Ρεγγίνα, η μητρική αγάπη της Λουτσία αντάμα με τα κελεύσματα του έρωτα γίνονται ψηφίδες ενός μωσαϊκού που ανατέμνει την ψυχική νόσο και τις δυνάμεις του ανθρώπου όπως η Θεοδώρου επιχείρησε να κάνει για τη Λέρο με την "Αποικία της Λήθης". 
Ένας "Κήπος με Χελιδόνια" (όπως έγραψε ο Μπαμπης Τσικληρόπουλος) που ψάχνουν τα τσακισμένα τους φτερά...
           Ανάμεσά σε όλα αυτά τα πρόσωπα το δίπολο ενός ευσυνείδητου γιατρού που υπηρετεί με αριστοτελική ευσυνειδησία την επιστήμη του,
κι από την άλλη πλευρά- ένας ναρκισσιστής επιστήμονας με την εωσφορική σαγήνη του Μένγκελε, αντιμετωπίζει τους ανυπεράσπιστους ασθενείς του σαν ινδικά χοιρίδια στο εργαστήριο, θυμίζοντας τα εφιαλτικά πειράματα που διενεργήθηκαν στο ναζιστικό στρατόπεδο του  Άουσβιτς.
          Αντίβαρο ζωής ένας τρυφερός ερωτισμός που φέρνει γλυκά στον νου την ελπιδοφόρα "Αίθουσα του Χορού" της Ανν Χόουπ. 
Κάπου εδω η Μαρία Κωνσταντούρου υποβάλλει το μεταφυσικό στοιχείο(που είχαμε συναντήσει και στο έργο της "Η Άγνωστη Δίπλα Μου") με έναν τρόπο διφορούμενο που μπορεί να αποδωθεί στην ψυχική νόσο όπως είχε γίνει στο αριστουργηματικό κοινωνικό φιλοσοφικό θρίλερ "Τα Δαιμόνια". 
Η Παλίρροια, εξάλλου, είναι μια ονειροφαντασία ζυμωμένη από θρύλους, όπου συμπλέκονται αξεδιάλυτα κι άκρως ατμοσφαιρικά η αλήθεια και η μυθοπλασία.
 Η ιστορία του Αλεσσάντρο, πάντως,  πραγματικά ανατριχιάζει τον αναγνώστη.
Οι σελίδες του είναι πραγματικά στοιχειωμένες σαν το χώμα της Ποβέλια που ποτίστηκε με φωτιά, αίμα και θάνατο.
Η πορεία του από την πολυτέλεια και την επαρση στη συντριβή σφυρηλατεί την ανθρωπιά του κι αφοπλίζει!
             Η άλλη όψη του ανθρώπινου πόνου που ξετυλίγεται εδω, στρέφει το βλέμμα σε ένα αποτρόπαιο, ανήμερο παρελθόν που αιώνες κραυγάζει για  δικαίωσή και ανάπαυση:
Ως άλλος Bruegel η Μαρία Κωνσταντούρου στην "Παλίρροια" φιλοτεχνεί το κολασμένο πορτρέτο της φρικιαστικής πανδημίας που σάρωσε την Ευρώπη από τον 14ο αιώνα , επιφυλάσσοντας έναν μαρτυρικό θάνατο σε εκατομμύρια ανθρώπους- ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, ηλικίας φύλου. Το νησί της Ποβέλια σχετίστηκε με την Πανούκλα μέσα από έναν αδιανόητο τρόπο, που θα τον παρουσιάσει η συγγραφέας πολύ γλαφυρά.
         Δεν είναι, βέβαια, πρώτη φορά που ένας συγγραφέας χρησιμοποιεί μεταφορικά το σχήμα της Πανώλης** για να προφητεύσει σκοτεινές εξελίξεις για την εποχή του ή για να αναδείξει ζοφερές πτυχές του πολιτικοκοινωνικού γίγνεσθαι στον καιρό του.
              Εμβληματική είναι η φιλοσοφική αλληγορία του Albert Camus "Η Πανούκλα" όπου ο Γαλλοαλγερινός στοχαστής προοικονομεί την άνοδο του φασισμού και την ολέθρια επίδραση που αυτός θα είχε σε ολόκληρη την Ευρώπη για να τον επιβεβαιώσει ο Β ΠΠ, όταν οι στρατιές του Χίτλερ με ρυθμούς πανδημικούς- αποσάθρωναν κράτη, κοινωνικές δομές , συνειδήσεις, ζωές.
Γνωστό και το αλληγορικό διήγημα "Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου" του Edgar Alan Poe και φυσικά το "Δεκαήμερο" του Βοκκάκιου. 
Η Μαρία Κωνσταντούρου με τη σειρά της αξιοποιεί την οδυνηρή συνθήκη της Βουβωνικής Πανώλης**- όχι μόνο ως ιστορική καταγραφή μιας παγκόσμιας τραγωδίας, αλλά με έμμεσες αναγωγές διαχρονικού και ηθικοπλαστικού χαρακτήρα. Δεν είναι ότι την "αντιπαραβάλλει" με τον Κορωνοϊό που μας ταλανίζει τα τελευταία 2 χρόνια, όπως ίσως θα περίμενε κανείς αλλά ζητά να εμβαθύνει στο ηθικό έλλειμμα του καιρού μας.
Με έναν ευφυή παραλληλισμό η Μαρία Κωνσταντούρου  αναπλάθει τις εικόνες της Πανούκλας που από τα ποντίκια των καραβιών μεταδόθηκε εκθετικά στον άνθρωπο για να τους προσδώσει, έπειτα, μια κοινωνιολογική ανάγνωση: 
        Με αντίστοιχο τρόπο προς την πανούκλα του 14ου αιώνα, τα "τρωκτικά" της αδιαφορίας και της εγωπάθειας σταδιακά μολύνουν την ψυχή του Ανθρώπου ώσπου να την αλώσουν, φέρνοντάς της την πλήρη εξαχρείωση,που με τη σειρά της καταστρέφει τους γύρω της
Σαν την Πανώλη η ατομική "πανούκλα" της σκληρότητας επεκτείνεται στο συλλογικό επίπεδο, αλλοτριώνοντας τα ήθη και διαφθείροντας το σύνολο- υπονομεύοντας τους αρμούς της κοινωνίας της ίδιας, ενώ σε περίπτωση δυνατών ανθρώπων αυτή εκφράζεται με κατάχρηση εξουσίας, πολέμους, ολέθριες επιστημονικές δραστηριότητες, σκοτώνοντας εκατόμβες... 
Αυτός είναι ο κεντρικός προβληματισμός του έργου, με την πανούκλα να μετουσιώνεται σε σχήμα πολιτικοποιημένης σκέψης .
                 Χωρίς καμιά διάθεση άνισων συγκρίσεων, μπορούμε να πούμε πως 
Στον Καμύ "πανούκλα" είναι ο Φασισμός.
Στην  Κωνσταντούρου "πανούκλα" είναι η Απανθρωπιά, δηλαδή η ψυχολογική ρίζα του- σε μιαν ιδιότυπη σκυταλοδρομία κι αλυσίδα ιδεών.
Βέβαια η συγγραφέας μας αποκωδικοποιεί πολύ γρήγορα κι αναλυτικά τους συμβολισμούς της, απλουστεύοντας τα πράγματα και δεν αφήνει το έργο της να λειτουργήσει ως παραβολή, αφού κυρίαρχο στοιχείο στην "Παλίρροια" είναι η μυθοπλασία κι ο ανθρωποκεντρικός πυρήνας  του έργου.
Κι έτσι όμως είναι ηχηρότατο το μήνυμά της:
Σε ένα βιβλίο όπου "Ο Χρόνος Παραμορφώθηκε", κάποιοι πρωταγωνιστές κι η "κινητοποίησή τους για τον διπλανό", μού θύμισαν τον στίχο της ποιήτριας" Ρένας Χατζηδάκη 
"Θα πολιορκώ το 'Κοίταζε τη Δουλεία Σου'
με την αγωνία μου..." 
καθώς παρακινούν τους ανθρώπους να μη μένουν αμέτοχοι στον πόνο γύρω τους, αλλά να συμμετέχουν στην προσπάθεια για να καλυτερέψει λίγο έστω αυτός ο κόσμος.
         Η Μαρία Κωνσταντούρου αγαπάει τους ξεχωριστούς ήρωές της, γι αυτό και φροντίσε να κλείσει αρμονικά τον κύκλο όλων τους- άλλοτε φέρνοντας θλίψη στην ψυχή μας, άλλοτε ανακούφιση άλλοτε απορία και θυμό. 
Το βέβαιο είναι πως στις σελίδες της "Παλίρροιας" δικαιώνονται ανώτερα ιδανικά όπως η ανθρωπιά, η συμπόνια, η αλληλεγγύη, η φιλαλήθεια κι η ευσυνειδησία, κι αυτό είναι το πρωταρχικό μέλημα ενός Καλού Βιβλίου.
            Η "Παλίρροια" θα παραμείνει για κάθε αναγνώστη που θα την ανακαλύψει μια αξέχαστη Ελεγεία για τη Δύναμη του Ανθρώπου απέναντι στο άλγος της Ασθένειας και στον Θάνατο. Ύμνος στη Ζωή και στην Αλήθεια που μόνον η αγάπη διασώζει.
     Η  Μαρία Κωνσταντούρου θα παραμένει μια από τις πιο αξιόλογες κι ελπιδοφόρες πένες του καιρού της με βιβλία ξεχωριστής ευαισθησίας, που δίνουν απολαυστικά στον αναγνώστη έναυσμα να στοχαστεί πάνω σε ανώτερες αξίες της ζωής εκτιμώντας την ομορφιά της..

ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΡΟΥ 










*****ΣΗΜΕΙΩΣΗ  Καταχρηστικά έχει επικρατήσει να χρησιμοποιούμε τη λέξη "πανώλη" ως πρωτόκλιτο θηλυκό ουσιαστικό
πχ "βουβωνική πανώλΗ"
Στην πραγματικότητα η λέξη ειναι τριτόκλιτο επίθετο που συνοδεύει τη λέξη νόσος, και παραλείπεται ως ευκόλως εννοούμενο 
"Η πανώλης νόσος" -κι η κλίση πάει έτσιο πανώλης -η πανώλης- το πανώλες 
Βγαίνει από τις λέξεις "πας + όλλυμι" και σημαίνει αυτό που τα καταστρέφει όλα (εξου και ολετήρας, όλεθρος κλπ).