Κυριακή, 29 Δεκεμβρίου 2019

Victor Hugo, OΙ ΑΘΛΙΟΙ (Αφιέρωμα&Διδακτική πρόταση)

                                 Οι Άθλιοι Les Miserables, Victor Hugo (Αφιέρωμα και Διδακτική Πρόταση)
                                  Είδος: Κοινωνικό
                                Βαθμολογία: Ποιος θα τολμούσε κάτι τέτοιο!;


 Ποιος γευσιγνώστης θα τολμούσε ποτέ …να αξιολογήσει το μητρικό γάλα για να αποφανθεί
«πόσα αστέρια Michellin αυτό αξίζει»;
Ποιος τεχνοκριτικός θα είχε το θράσος να εκφέρει άποψη για το ηλιοβασίλεμα και όλους τους... αέναους «πίνακες» που «φιλοτεχνέι» η Φύση, «σκηνογραφώντας παρηγορητικά» τις τραγωδίες του πλανήτη μας στους αιώνες;
         Απέναντι στην ίδια απειλή μιας τέτοιας άμετρης «Ύβρεως» έρχεται ένας βιβλιοκριτικός, όταν επιχειρήσει να μιλήσει για τους «Άθλιους» του Ουγκό, διοτι εδω έχουμε να κάνουμε με κατι πολύ περισσότερο από ένα "σημαντικό μυθιστόρημα", που ανήκει στο Πάνθεον της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας: Εδώ πρόκειται για το "λογοτεχνικό γάλα" που βυζάξε η νεογέννητη λογοτεχνική μας συνείδηση, ανακαλύπτοντας πόση άγιοσύνη μπορεί να ακτινοβολεί ένα βιβλίο!
Πρόκειται για το "Προσευχητάρι" της παγκόσμιας ενοχής μας που ζητά παρηγοριά κι εξιλέωση...
Γι' αυτό εξαρχής σπεύδω να δηλώσω την μικρότητα μου απέναντι σε αυτό το έργο:
Για τους «Άθλιους» δεν τολμώ να μιλήσω ως βιβλιοκριτικός, αλλά μονάχα ως προσκυνητης του ηθικού τους μεγαλείου κι ως μια ψυχή ταλανισμένη απ' το "λιοπύρι της ζωής", που ξαπόστασε στις σκιερές σελίδες τους...
           ...Γιατί –απλούστατα!- αν ο κόσμος ετούτος καταστρεφόταν κι έπρεπε να διασωθεί ένα μόνο έργο Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, ώστε να «δείξει» σε έναν εξωγήινο ερευνητή
το απαυγασμα της ανθρωπίνου πνεύματος, τις εσχατιές του ανθρώπινου πάθους και το ευγενέστερο σκίρτημα της ανθρώπινης ψυχής, αυτό θα ήταν σίγουρα «οι Άθλιοι» του Γάλλου συγγραφέως Βικτόρ Ουγκό- το βιβλίο, δηλαδή, που με απλότητα παιδιατική και πνοή θεική, συμπύκνωσε όλην τη «σοφία» και την «αφέλεια»,
την «πραγματικότητα» και το «όραμα»,
το '"έγκλημα" και την "κοινωνική αδικία" 
την "Ιστορία" και την "κοινωνία",
την «αθωότητα» και τη «διαφθορά»,
την «αποκτήνωση» και την «αγιοσύνη»,
την «απόγνωση» και την «ελπίδα»,
την Πτώση και την Ανάσταση, 
στον απόλυτο ύμνο Αγάπης προς τον Άνθρωπο!
      Ναι! Ακόμη κι αν κάποιος δεν αγαπάει καθόλου την ανάγνωση, ας διαβάσει μια φορά στη ζωή του, επιλέγοντας τους «Άθλιους» του Ουγκό -και τίποτα άλλο: Αυτό το βιβλίο, από μόνο του, θα είναι αρκετό για να τον κάνει καλύτερο άνθρωπο!Τόσο απλά.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο Μυριήλ (Monsenior Myriel), με ένα φωτεινό πνέυμα να σπινθίζει μεσα του, χειροτονείται Επίσκοπος σε μια επαρχιακή γαλλική πόλη, την Ντιν, όπου μετακομίζει μαζί με την καρτερική αδελφή του τη Βαπτιστίνη και την καλόκαρδη αλλά αψιά οικονόμο του,τη Δοξαστή..
Η δυστυχία που αντικρίζει γύρω του, σταδιακά τον αποσπά από κάθε φιλοδοξία ατομικής ανέλιξης και τον πυρπολεί με τη λαχτάρα να προσφέρει και να απαλύνει την οδύνη που τον περιβάλλει, με κάθε κόστος.Απαρνείται λοιπόν κάθε προνόμιο και αναβαπτίζεται στην Άγια Πενία για χάρη των Φτωχών και των περιφρονημένων.Η τριβή του με τον ανθρώπινο πόνο, τον βοηθά να βιώσει και ο ίδιος τον Θεό του ως την αδιαπραγμάτευτη Ευσπλαχνία. Σε μια εποχή που εντείνονταν οι εκκλησιαστικοί ανταγωνισμοί, ο Επίσκοπος Μυριήλ αδιαφορεί για τον εαυτό του κι αφήνεται στη μακαριότητα της ολιγάρκειας και της προσφοράς.
Η πιο οριακή πρόκληση όμως τον περιμένει, όταν μια νύχτα θα έρθει αντιμέτωπος με έναν σκληροτράχηλο πρώην κατάδικο, που χτυπά την πόρτα του, γεμάτος οργή και απόγνωση... Είναι ο χειροδύναμος Jean Valjean, o εμβληματικός Γιάννης Αγιάννης, που καταδικάστηκε για ένα καρβέλι ψωμί και πια πάνω του συγκεντρώνει όλη την μοναχικότητα του λαβωμένου λύκου, την αγανάκτηση του περιφρονημένου και τη συσκότιση του ακατέργαστου πνεύματος...
        Χρόνια μετά, ένας νεοφερμένος Δήμαρχος, ο μπαρμπα- Μαγδαληνής, δίνει νέα πνοή σε μια παρηκμασμένη πόλη, την ίδια ώρα που στους παγωμένους δρόμους της περιφέρεται η Φαντίνα, και τίποτα πάνω σε αυτήν την εξαθλιωμένη πόρνη δε θυμίζει το δροσερό, αγνό κοριτσι που παρέα με τις φίλες του απολάμβανε τις ξέγνοιαστες Κυριακές μετά την δουλειά στο εργοστάσιο...
Μέλημά της να εξασφαλίσει-με κάθε τίμημα- ψωμί, φάρμακα και ρούχα για την εξώγαμη κορούλα της, που επ αμοιβή τη φροντίζει η οικογένεια ενός φιλάργυρου πανδοχέα...
     Λίγο μακρύτερα, στην κατάμεστη ταβέρνα -πανδοχείο του φιλάργυρου Θεναρδιέρου με την πληθωρική σύζυγο, οι αδελφούλες Επονίνη και Αζέλμα απολαμβάνουν το παιχνίδι τους χλευάζοντας την οχτάχρονη ψυχοκόρη της οικογένειας, που τουρτουρίζει στα κουρέλια της.
Η ορφανή Τιτίκα (Cosette) όμως - περιφρονημένη από όλους-  ονειροπολεί μπροστά στην εκθαμβωτική κούκλα της βιτρίνας, στον δρόμο για τη λίμνη όπου γέμιζει τον βαρύ κουβά για τις ανάγκες του ξενώνα.
Η σωτηρία της έρχεται απροσμενα στο πρόσωπο ενός ξένου με θλιμμένο πρόσωπο κι απότομους τρόπους, μα οι περιπέτειές της δεν τελειώνουν...
Πίσω από όλα κι απ' όλους, ο αστυνόμος Ιαβέρης (Janvier) καταδιώκει με πάθος έναν πρώην κατάδικο, αποζητώντας να ξεμπροστιάσει την απάτη του και να αποδώσει επιτέλους τη δίκαιη τιμωρία για την υποτροπή του.
       Ο καιρός κυλάει μέσα σε αναβρασμό πολιτικό, όταν η κραυγή της εξέγερσης και το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης θα συνταράξει τους δρόμους του Παρισιού, με τον παθιασμένο φοιτητή, Μάριο Πομερσί, να υποκινει με λόγο φλογερό τους στασιαστές.H δική του καρδιά όμως πάλλεται από έρωτα για τη νεαρή άγνωστη με τη λεπτεπίλεπτη ομορφιά, που κάθε απόγευμα κάνει τον περιπατό της κρεμασμένη στο μπράτσο του βλοσυρού πατέρα της...
       Στο μεταξύ ο Ενζολοράς ξεσηκώνει τα πλήθη παραμονές της εξεγερσης του 1832 με τις μάζες να τον ακολουθούν κι ανάμεσά τους ένα γελαστό χαμίνι, ο 13χρονος Γαβριάς- που ενηλικιώθηκε πρόωρα , κυνηγώντας κάτι από την ουτοπία!
            Κι όσο περνά ο καιρός, κάποιοι ξεπέφτουν, ενώ μια άλλοτε ξέγνοιαστη παιδούλα αναμετράται, κάτω από το βλέμμα του ληστή πατέρα της, με τη ρημαγμένη της ενηλικίωση και τον ανεκπλήρωτο έρωτα, ενώ ο Ιαβέρης, ύστερα από χρόνια εναγώνιας αναζήτησης, βρίσκεται στα ίχνη του θηράματος του και προσδοκά τη μοιραία αναμέτρηση η οποία θα εχει μονάχα έναν επιζώντα ανάμεσά στους δυο τους...
Eκείνος όμως δε φοβάται γιατί το έμαθε πια πως "Δεν είναι τίποτα να πεθαίνεις.Το να μη ζεις είναι τρομερό..."
Κι "αυτός" ξέρει να ζει, γιατί έχει τάξει τη ζωή του στο αχνό φως που του έδειξαν δυο κηροπήγια κι "αυτός" το μοίρασε στους γύρω του.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Ασφαλώς και οι «Οι Άθλιοι» δε χρειάζονται συστάσεις...
Έχουν εγγραφεί στο συλλογικό ασυνείδητο ολάκερου του «δυτικού κόσμου», με το συγκλονιστικό μήνυμα της ανθρωπιάς και τους χαρακτήρες τους να είναι αναγνωρίσιμοι στους περισσότερους από εμάς -έστω και σχηματικά. Jean Valjean, Janvier, Fantine, Cosette, Gavroche...Ονόματα που δικαίως άφησαν το στίγμα τους στο λογοτεχνικό σύμπαν, όσο λίγων ακόμη έργων.
Έχω ακούσει μερικούς εκλεπτυσμένους και αυστηρούς αναγνώστες να "κατηγορούν" τους Άθλιους για υπερμετρο Ουμανισμό ενδεχομένως...παρωχημένο.

                Θα...συμφωνήσω!Στην Παγκόσμια Λογοτεχνία υπάρχουν πνευματικά έργα ίσως πιο "βαρύγδουπα".
Βιβλία πιο καινοτόμα, που ανοίγουν δρόμους πρωτοπόρους. Βιβλία με καλύτερη οικονομία λόγου. Βιβλία τολμηρά που αναμετρήθηκαν με τα χρηστά ήθη και ταρακούνησαν την καθεστυκύια τάξη. Βιβλία που μαγεύουν με την περίτεχνη πλοκή τους.Βιβλία που ανήγαγαν το μεταφυσικό σε φιλοσοφία, σαγηνεύοντας ψυχή και σκέψη.
«Οι Άθλιοι» δεν είναι ένα τέτοιο βιβλίο:
Δε διαθέτουν την ομηρική "συμμετρία".
Δε διαθέτουν τη στοχαστικότητα του Γκαίτε.
Δεν εξεγείρουν τον νου με την αιχμηροτητα ενός Διογένη ή τη μαιευτική πρόκληση ενός Σωκράτη.
Δεν ακτινοβολούν την ποιητικότητα της Σαπφούς ή την υπαρξιακή αγωνία του Dante Alligueri.
Δεν αποπνέουν την ατμοσφαιρική παραφορά της Έμιλυ Μπροντέ.
Δε διαθέτουν την αλληγορική οξυδέρκεια του Όσκαρ Ουάιλντ.
Δεν καταδύονται σε βάθη απροσπέλαστα, ούτε θεολογούν τόσο βαθυστόχαστα, όπως ο Ντοστογιέφσκι
Δε σε εκπλήσσουν πικρά  με την προφητική ευστοχία του Τζορτζ Όργουελ.
Δεν ερμηνεύουν τους προαναγγελθέντες ηθικούς θανάτους του μέλλοντος, όπως ο Χάξλευ.
Δεν απενοχοποιούν τις αισθήσεις όπως έργα επικούρεια σαν του Ντε Σαντ, του Γκυ ντε Μοπασάν.
Δεν τους διακρίνει η μυστηριακή σαγήνη του Leroux..
Δε στήνουν σύμπαντα καφκικής τελμάτωσης.
Ki όμως, εν τη απλότητι τους, «Οι Άθλιοι» του Βικτόρ Ουγκό τα κυοφορούν όλα αυτά μαζί, όπως η παραδείσια "άγνοια" κι η ανυποψίαστη σοφία των Παιδιών συμπυκνώνει ερήμην της όλες τις "Απαντήσεις" της Ύπαρξης.
Κι αυτό γιατί, απλούστατα, κανένα αλλο έργο δεν αφουγκράστηκε με τόση πατρική αγωνία τους θρήνους της χαίνουσας ανθρωπότητας. Καμιά άλλη πέννα δεν πρόσφερε τόσο γενναιόδωρα τέτοιο "χάδι ιαματικό" στις πληγές του Πάσχοντος Ανθρώπου όσο «Οι Άθλιοι» του Βικτόρ Ουγκό.Το πέμπτο Ευαγγέλιο...
Παρά τον όγκο και την παραστατικότητά τους οι «Οι Άθλιοι» δεν διεκδικούν δάφνες δυσνόητου φιλοσοφήματος, όπως άλλα σπουδαία έργα σαν τον "Oδυσσέα" του Joyce.
Υπακούοντας τη ρήση Σοφόν το σαφές, «Οι Άθλιοι» είναι ένα βιβλίο "εξαίσια λαϊκό".
Καμια συγγραφική "ωραιοπάθεια" δεν αποκόπτει το έργο αυτό από τις "αμύητες" μάζες.Σα χέρι στοργικό απλώνεται και  στον πιο απλοικό αναγνώστη για να τον οδηγήσει στο φως!

Όχι.«Οι Άθλιοι» δε συνιστούν "πνευματικό χαβιάρι" για εκλεκτούς, αλλά "μάννα και ψάρι από δίχτυα ταπεινού αλιέως" για τον θαυμαστό "χορτασμό του Πλήθους".
Και πώς να μη χορτάσει η ψυχή με τόση συμπόνια κι έλεος που αναβλύζει από τούτες τις θεόπνευστες σελίδες!
Μια θεολογία ζυμωμένη με τα αναγνωρίσιμα στοιχεία του καθημερινού μόχθου, των ροζιασμένων χεριών και της αγωνίας των ταπεινών, σαν μια εκτενής Παραβολή για τους Πολλούς, που συμπυκνώνει ακριβές αλήθειες για καθέναν μας ξεχωριστά, μέσα από χαρακτήρες άρτια σκιαγραφημένους, με παθη αναγνωρισιμα σε όλους μας.

         Σαν τον "Ανθρωπο με το Ταμπούρλο" του Λειβαδίτη ο Ουγκό κάνει το βιβλίο του "κούτσουρο να βράζουν το τσουκάλι τους οι αγωγιάτες" και "κουρέλι μάλλινο να τυλίξει ο οδοκαθαριστής τα κρυοπαγημένα πόδια του", γιατί γι αυτούς έρχεται να μιλήσει: Τους Μικρούς.Τους Απόκληρους.
Τα Μωρά του Κόσμου
Αυτούς δοξάζει εδώ ο Βικτόρ Ουγκό και τους δικαιώνει, ραπίζοντας την κοινωνική αδικία, τη φτώχεια, το σκοτάδι του αναλφαβητισμού, την εκμετάλλευση της γυναίκας.
Αυτό είναι «Οι Άθλιοι» του Βικτόρ Ουγκό:
Σάλπισμα δικαιοσύνης, "Συλλείτουργο των ωραιότερων Ιδανικών" και "Υπόμνηση του Ουρανού", μέσα από το μεγαλείο που εκκολάπτουν καμιά φορά τα χθόνια...

                       ΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΤΟΥ.ΜΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Κάποτε ο Βικτόρ Ουγκό, όπως κατέθεσε ως χρονικογράφος ο ίδιος, βρέθηκε μπροστά σε ένα παράξενο θέαμα:Ενώ γινότνα η μεταγωγή ενός φτωχού κατάδικου που είχε κλέψει ένα καρβέλι,από το σημείο περνούσε η άμαξα μιας ντελικάτης ευγενούς με τα μετάξια της να συνθέτουν μια εκθαμβωτική εικόνα που μαγνήτισε το ζηλόφθονο βλέμμα του φυλακισμένου.
          Τούτη σκανδαλώδης αντίθεση "του κατάδικου πριος την αριστοκράτισσα" υπογραμμισε στον Ουγκό της χαοτικές ανισότητες που ταλάνιζαν το κοινωνία της Γαλλίας και στο νου του γεννήθηκε η ιδέα για ένα μυθιστόρημα που θα τις στηλίτευε.
Ήρωές του οι "Δυστυχισμένοι" του κόσμου τούτου,που αργότερα συμπεριλήφθηκαν στον τίτλο "Οι Άθλιοι".  
 Έτσι, ο Βικτόρ Ουγκό με αυτήν την πρώτη ύλη, συνδύασε την αγάπη του στον Ανθρωπο, την πίστη του στον έρωτα, τον θαυμασμό στον Ναπολέοντα και τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης
και, συγκεντρώνοντας όλες τις ψηφίδες που απαρτίζουν τη Γαλλία -εθνολογικά , πολιτικά και πολιτισμικά- συνέθεσε τελικά ένα έργο παγκόσμιο!Έργο πανανθρώπινο, που διατρέχει χώρες και αιώνες, όπως το οραματίστηκε αυτός λέγοντας πως το "έγραψε για όλα τα Έθνη"...
Έργο πέντε τόμων ("βιβλίων) οι Άθλιοι ολοκληρώθηκαν το 1862 αποφέροντας στον ουγκό τη μεγαλύτερη ως τότε αμοιβή που εισέπραξε συγγραφέας για εκδοτική επιτυχία. Στην Ελλάδα η πιο εμβληματική μετάφραση είναι του Σκυλίσση -σε υποδειγματική καθαρεύουσα- που απέδωσε τα γαλλικά ονόματα στην ελληνόφωνη εκδοχή τους, η οποία μεταφέρεται απαράλλαχτη σε όλες τις μεταγενέστερες εκδόσεις.
Από αυτόν τη σκυτάλη πήρε ο Μάρκος Αυγέρης με φιλοδοξία να μεταφρασει τους Άθλιους στη δημοτική...
     Εκείνος όμως που, όσο κανείς, ανέδειξε την αξία του Ουγκό, στον ακαδημαϊκό διάλογο των πνευματικών κύκλων της Ελλάδας στις παρυφές του 20ου αιώνα, ήταν ο Κωστής Παλαμάς, που εκτός από φλογερός ποιητής υπήρξε και μέγιστος κριτικός, δοκιμιογράφος και διανοούμενος.Του χρωστάμε αξιόλογα δοκίμια για τον Βικτόρ Ουγκό πολλές μεταφράσεις ποιημάτων του διαπρεπούς γάλλου, με γνωστότερο το "Ελληνόπουλο".
          Μια ακόμη ένδειξη της απήχησης των "Άθλιων" στη λαϊκή ψυχή είναι πως στην Ελλάδα της πολιτισμικής αποστέρησης και του συντριπτικού αναλφαβητισμού "Οι Άθλιοι" έκαναν μέσα στα πρώτα 10 χρόνια 7 εκδόσεις, ανάρπαστες!
Ας περιπλανηθούμε στις σελίδες τους:
     «Οι Άθλιοι», λοιπόν, - παρά την εγκληματική παράλειψη όλων των κινηματογραφικών μεταφορών τους- δεν ξεκινούν από την περιπλάνηση του ανέστιου κατάδικου αλλά από τη σκιαγράφηση του Θεοδώρητου Μυριήλ.
        Η ενότητα του Επισκόπου Μυριήλ παρακολουθεί τον βίο ενός ιερέα υποδειγματικού, ο οποίος έχει εξαλείψει το Εγώ και δείχνει βγαλμένος από τον Συναξαριστή.
Ένας "μυροβλήτης" άγιος, που ευωδιάζει αγαθότητα κι ανεξικακία, ενόσο "σταυρώνεται" γελαστός -κάθε μέρα, κάθε ώρα- για να φέρει την ανάσταση στους απελπισμένους!
Η φιλάνθρωπία με όλην της την αναμορφωτική της δύναμη έρχεται ως μεγαλόψυχη απάντηση στη θρησκοληψία, στην ιδιοτέλεια, στην ανομία.
      Εδώ δεν υπάρχουν ανεπιθύμητοι, ακατάλληλοι, ή επικίνδυνοι που πρέπει να "απομονωθούν για να μη διασαλεύουν την τάξη: Υπάρχουν μόνο πονεμένοι.
Γιατί ..."η πόρτα του πραγματικού ιερέα δε ρωτάει το όνομά σου, αλλά μονάχα τον πόνο της καρδιάς σου..."
       Η ενότητα για την πνευματική πορεία του Επισκόπου Μυριήλ- χωρίς υπερβολή- θα έπρεπε να διδάσκεται σε όλες τις ιερατικές σχολές του κόσμου,γιατί ερμηνεύει αψεγάδιαστα το χριστιανικό κήρυγμα δίνοντας σάρκα και οστά στον ευαγγελικό λόγο και στην δύσβατη αποστολή του καλού ιερέα!Σαν τον Επίσκοπο Μυριήλ, ο ιερέας μέσα από το αμόνι της αγάπης χάνει το σχήμα της ατομικότητάς του, μετουσιώνεται σε τίμιο προσφορο για ψυχές πεινασμένες και γίνεται Απόστολος του Χριστού- άγγελος του επί γης- φέρνοντας μια πραγματική επανάσταση:Την ανατροπή του Κακού.
Αυτή είναι η απόλυτη πυξίδα για κάθε Χριστιανό!
           
Σε αυτό το σημείο, ξεπροβάλλει κι η εξαθλιωμένη φιγούρα του κατάδικου Γιάννη Αγιάννη.
Ένας θλιμμένος μεροκαματιάρης από τη Φαβερόλ, που βλέπει την "ακέφαλη" οικογένεια της αδελφής του με τα 7 παιδιά να αργοπεθαίνει στην πείνα και σαν την σοφόκλεια Αντιγόνη θα προτάξει τη δική του ζωή για να την προστατεύσει.9 πεινασμένοι κι ένα κλεμμενο ψωμί:
        Ένα "πρόβατο" από τα σπλάχνα του λαού που βρέθηκε ανάμεσα στους "λύκους" της κρατικής αναλγησίας: Η δυσανάλογα σκηρή τιμωρία για ένα κλεμμένο καρβέλι, και τα 19 χρόνια στο εξοντωτικό κάτεργο θα παραμορφώσουν την ανυποψίαστη ψυχή του, καλύπτοντας την με ένα παραπέτασμα αχρειότητας, όπως το περιγράφει ο Μίλτος Σαχτούρης στα "3 Δάκρυα του Θεού" :
                           "[...]Είναι ποτέ τους πονηρά τα πρόβατα;
                                ...μα αυτά δωπέρα πόνεσαν πολύ
                                  κι έχουν απάνθρωπα βελάσματα".
Αυτό το "απολωλός" δέχθηκε πατρικά στην αγκαλιά του ο "καλός ποιμήν" Μυριήλ, προσφέροντάς του τη φιλοξενία που προτρεπει κι ο Ιάκωβος Καμπανέλλης στη Γειτονιά των Αγγέλων" 
Η ηθική αναμέτρηση του Αγιάννη με τον Επίσκοπο συγκλονίζει και φέρνει το θαυμα-και στην ψυχή εκείνου που διαβάζει.Πόση ελπίδα ανατέλλει από τη Μετάνοια Του Ληστή!
Από κει και πέρα γνωρίζουμε έναν αναγεννημένο άνθρωπο-που αφυπνίστηκαν όλες οι δημιουργικές δυνάμεις μέσα του και κατορθώνει να γίνει αγγελιοφόρος του θαύματος -πολλαπλασιάζοντας την καλοσύνη που κάποτε δέχθηκε ως απάντηση στο παραστρατημά του.
Η πορεία του Αγιάννη δικαιώνει τον Σωκράτη που κήρυττε ότι "Ουδείς εκών κακός"..
Ο άνθρωπος γεννήθηκε για το καλό και αυτό διασώθηκε εκεινη τη Νύχτα στην καρδιά του Γιάννη Αγιάννη που ηταν οργισμένη αλλά καθάρια...Έτσι μετανόησε.Άλλαξε.Πρόκοψε.
Κι απείχε συνειδητά από τα πάθη, γιατρεύοντας την ψυχή.
             Μέσα στη μόνωση της αρετής του ο πονετικός "Δήμαρχος Μαγαδαληνής"(ο πρώην κατάδικος δηλαδή)- γίνεται προστάτης των αδυνάμων, άξιος θερματοφύλακας του φωτός που άναψε κάποτε στο δικό του σκοτάδι.
Κι είναι σειρά του να το δώσει όταν η μοίρα φέρνει στα πόδια του την τσακισμένη Φαντίνα:
            
Η πόρνη Φαντίνα συνιστά την πιο μαρτυρική φιγούρα της παγκόσμιας Λογοτεχνίας...Κανένα πλάσμα δεν "άγιασε τόσο ωραία" όσο η Fantine του Ουγκό.Καμια δεν παρεδωσε ακεραιο το Εγω της στην Αληθινή Αγάπη,οπως το ζηταει το Ευαγγέλιο (πρώτα στον φαύλο Θολομιέ,ως ερωτευμένη και μετά στην Τιτικα ως Μανα).Καμιά δεν ανέδειξε τη θυσιαστική φύση της Μητρότητας όσο η μικρή Φαντίνα.
Συνομιλεί σίγουρα με την καλόκαρδη Σόνια Μαρμελάντοβα στο "Εγκλημα και Τιμωρία" του Ντοστογιέφσκι-κι οι δυο τους μαζί  "με" την Αγαθή Πόρνη που έπλυνε τα πόδια του Ιησού, όταν οι ενάρετοι έστεκαν απαθώς όρθιοι μπροστά Του...
             Εδώ ο Ουγκό κάνει σπουδή στο φαινομενο της Πορνείας, αναδεικνύοντας ότι οι πορνες -κι εν γένει οι αποκληροι-ειναι πλασματα που η κοινωνια ηδονιζεται να περιφρονει,γιατι της θυμιζουν τη δική της συνενοχή. Καταχωνιασμενες κι αυτες λοιπον,στο περιθωριο της ,όπως ο αψεγαδιαστος Ντόριαν Γκρέι εκρυβε το πορτρετο το οποιο αποτυπωνε την ασχημια της διαφθορας του,αυτες οι γυναικες είναι το Πορτρέτο της Συνείδησης μας…Το ίδιο τερατώδες.Κι όμως- ενιοτε- στην απολυτη εκθεση τους και την απαξιωση τους οι γυναικες αυτες εχουν μια ταπεινοτητα απροσιτη στη μακαριοτητα της νομιμοφροσυνης μας.Έχοντας βιωσει την απολυτη ταπεινωση,απαξιωση ,κατακερματισμο της υπαρξης τους,καμια φορα ειναι και πιο συμπονετικες...με βαθυτερη ενσυναισθηση.
Η αρετή τους ξεμπροστιάζει την ηθικολογια μας, που μοιαζει με τη "Μητρια του παραμυθιου" στον Καθρεφτη,γιατι ψαχνει αποκληρους να τους λιθοβολεί κ να αναφωνει «Εγω είμαι Ωραιότερη»..
Αυτό το έδειξε κι ο Ουγκό μέσα από τη γρια Βιτουρνιέν και την πτώση της Φαντίνας.
          Κι εδώ όπως ο Μυριήλ ήρθε για τον Γιάννη Αγιάννη έτσι κι η Φαντίνα συναντά απρόσμενα τον Δήμαρχο Μαγδαληνή .Ανάμεσα στην αγαθή Πόρνη και τον πρώην κατάδικο αναπτύσσεται ένας έρωτας "άυλος", που ατενίζει το Ιδεατό, όπως όριζε ο Πλάτων.
Η δυαδικότητα Αγιάννη-Φαντίνας είναι πλήρως διαχωρισμένη από κάθε συνθήκη αισθησιασμού και γίνεται οδός για τη  συνάντηση με το "θείο".
Ο Αγιάννης περιθάλπτοντας τη Φαντίνα αποδίδει σπονδή στο μεγαλείο της μητρικής θυσίας και της επιστρέφει την τσαλαπατημένη της τιμή, εξιλεώνοντας θαρρείς ενώπιον εκείνης ολόκληρη την κοινωνία.
         Η Φαντίνα μπρος στον Αγιάννη στέκει με το δέος και την άδολη ελπίδα του "Τυφλού της Ιεριχούς ενώπιον του Ιησού. 
           Στα ματια του Αγιάννη απεκδυεται το προσωπειο της Πορνης των Παγωμενων Δρομων,που της φορεσαν και παιρνει πισω το καλλος της ανυποψιαστης παιδουλας ,που της κατασπαραξαν...
          Τα ματια του τη συγχωρουν.Τη σκεπαζουν απο το κρυο
       Ο Αγιαννης διέκρινε το "Καλλος της Φαντινας ,οχι στη χαμένη πλέον συμμετρια μα -ακριβως στην απολυτη Ασχημια που αυτη δεχτηκε να γευθει αδιαμαρτυρητα για χαρη του Παιδιου της.Για εκεινον το χαμογελο της Φαντίνας ειναι "εξαισιο"-ακομη και χωρις τα δυο δοντια που εχουν πουληθει για τη μικρή της κόρη,η μαλλον εξαιτιας τους. Ο Αγιαννης δεν οικτηρει τη Φαντίνα,ως αδυναμο πλασμα,ως ενας κοινος πατερας τον "Ασωτο" που επιστρεφει πχ. Ο Γιάννης Αγιάννης διαγιγνωσκει αντιθετως στη Φαντίνα την Υπερτατη Δυναμη,την υπερτατη Αγιοτητα και σπευδει να την προασπισει ,οπως ο Πιστος τα όσια του ενατι των ιερόσυλων!Ως κατι ακριβο που απειλειται.
Ο Αγιαννης ανυψωνει τη Φαντίνα στο εικονοστασι της ψυχης του!!Η ψυχή του συνταράσσεται ολάκερη και κλίνει το γόνυ μπροστα της ταπεινά.

Στο αρρωστο κορμι της,στην κοινωνικη της κατρακυλα ,στο παραμορφωμενο της χαμογελο,στην ανυπαρκτη υποληψη ο Αγιάννης είδε την ομορφιά του Παραδείσου!
             Αρκει να θυμηθουμε τη συγκλονιστική Προσευχή του Αγιαννη πλαι στο κρεβάτι της Φαντίνας.
Λεει στον Εσταυρωμένο:"Προσεύχομαι στον Μεγάλο Μαρτυρα γι' αυτην που μαρτυρει το ιδιο..."!Προσεξτε!!!

Ανυψωνει με μιαν υπερβολη οχι τυχαια τα παθη της Φαντινας ως ακομη κ αυτα Τα Παθη του Χριστου-δηλαδή την Υπέρτατη κι άρρητη Αρετή!
          Γιατι στη Φαντίνα διέκρινε το νοημα του Σταυρού,που το ειδε να ενσαρκωνεται και απο κεινη!!!
         Μια Προσευχη ,ισως τολμηρη, μα σιγουρα σπαρακτικη και γεματη δεος.Μια προσευχη απο τις πιο θερμες που ελαβε ποτε Του ο Ουρανος.
Μια προσευχη που μπορει να την ανακράξει μονο μια Μεγαλη Ψυχη σε απολυτη ταπεινωση,μια ψυχη που εχει καταλυσει το Εγω (υπέρτατη "ερωτικη"πράξη),μια ψυχή απόλυτα δοσμένη,απολυτα συντετριμμενη ,εξαγνισμενη απο την απρουποθετη αγαπη.

          Αυτή η Προσευχή του Καταδικου είναι η δικαίωση και το στέφανο της αθληφόρου Πόρνης, του Ουγκό, που φέρνει σε δοκιμασία την "ηθική μας"...
H aπώλεια της Φαντίνας γίνεται το ανεπούλωτο τραυμα που στοιχειωνει και πυροδοτεί το σκοτάδι στην ψυχή του Αγιάννη, τοσο διαβρωτικά όσο πυροδότησε το σκοτάδι, που εκφράστηκε στις ιστορίες τρόμου που συνέγραψε ο Πόε ο θανατος της 13χρονης μνηστής του.
         
Στο προσκήνιο , τότε έρχεται η μικρή Τιτίκα- κόρη της Fantine kai ψυχοκόρη και υπηρέτρια στην ταβέρνα των Θερναδιέρων.Η μορφή της Cosette στους "Αθλιους"(όπως και του μικρού Γαβριά) καταγγέλλει την εξαθλίωση που βίωναν τα παιδιά των χαμηλών στρωμάτων της γαλλικής- και όχι μόνο- κοινωνίας.Παιδιά που στερήθηκαν το χάδι και το ψωμί.Παιδιά που καταδικαστηκαν στο σκοτάδι της αμάθειας.Είναι τα παιδιά αυτού του λαού, που λίγες δεκαετίες πριν τα έβλεπε να ξεψυχούν στους παγωμένους δρόμους το 1785 από την πείνα, την ίδια ώρα που η αυλή του Λουδοβίκου απολάμβανε ξεδιάντροπες σπατάλες και πολυτέλεια παράλογη σε βάρος του λαού.
Αντάμα με τη φτώχεια πήγαινε το όνειδος της παιδικής εργασίας, που θέριεψε τα χρόνια του Ουγκό, δηλαδή τον 19ο αιώνα όταν η Βιομηχανική Επανάσταση, δημιούργησε στρατιές "παιδιών- εργατών" σε εργοστάσια, ανθρακωρυχεία,λιμάνια, θελήματα. Παιδιά που γέρασαν προτού παίξουν.Παιδιά που "πέθαναν προτού ζήσουν... 
           Η εξαθλίωση των παιδιών είναι αυτή που διαιωνίζει την κοινωνική αδικία και συντηρεί το σκοτάδι.
Η Cosette είναι φιγούρα που ξεπήδησε θαρρείς από τα κοινωνικά μυθιστορήματα του μεγάλου κι ευαισθητοποιημένου Καρόλου Ντίκενς.Ασφαλώς φέρνει στο νου κάτι από τον επίσης ορφανό Όλιβερ Τουίστ χωρίς όμως να συγκεντρώνει τα φώτα καθώς κινείται κάτω από τη σκιά του Γιάννη Αγιάννη.
Με την Τιτίκα ο πρωην κατάδικος βιώνει μια ιδιότυπη πατρότητα, όπου εκείνος πρόβαλλε όλη την ανεκπλήρωτη λατρεία για την πρόωρα χαμένη Φαντίνα.
          Εδώ ο Ουγκό επιχειρεί μια πρώιμου τύπου ιχνηλάτηση της σχέσης πατέρα -κόρης με τις εγωιστικές απολήξεις που μπορεί να λανθάνουν μέσα της.Πρόκειται για ένα οιδιπόδειο- ίσως όχι με την ψυχαναλυτική συναίσθηση που διέκρινε τις προσεγγίσεις του Στέφαν Τσβαιχ αρκετές δεκαετίες αργότερα, αλλα με μια διορατικότητα προδρομική όσων απέδειξε ο Φρόυντ για τις σχέσεις γονεων παιδιών και την ανάδυση της σεξουαλικότητας μέσα από την ταύτιση ή την άπωση προς τις γονεϊκές φιγούρες...
Εδώ προβάλλει η πιο αδύναμη πλευρά του Γιάννη Αγιάννη και διαρρηγνύεται η άμπεμπτη αρετή του.Είναι άλλη μια μάχη με τον εγωισμο που καλείται αυτός να δώσει, κι αυτό του προσδίδει αληθοφάνεια, ισχυροποιώντας έτσι την επίδραση της ακτινοβόλου καλοσύνης του στο έργο και στον αναγνώστη...
        
Η καλοσύνη όμως του Γιάννη Αγιάννη θα τεθεί σε σοβαρή δοκιμασία από την καταλυτική παρουσία του φοιτητή Μάριου Πομερσί.(Marius Pontmercy)
Μεγαλωμένος σε ένα περιβάλλο πλούσιο μα αποστερημένο από στοργή ο Μάριος Πομερσί θα πυρποληθεί από τη φλόγα μιας νιότης ορμητικής- δεκτικής σε όλους τους ανέμους της Αλλαγής και της Επανάστασης.Γιατί η νιότη γυρίζει πάντα τον ήλιο της ανατροπής...
Ο Μαριος θα εγκαταλείψει τον Βοναπαρτιστή παππού του και θα προσχωρήσει στην επαναστατική ομάδα του Ενζολορά την (Α-Β)...
Το φλογερό του ειδύλλιο με την Τιτικα θα φέρει τη ζηλόφθονη μάνητα του Γιάννη Αγιάννη, που θα κληθεί να κάνει την υπέρβαση εφαρμόζοντας τις αρχές της χριστιάνικης συγχώρεσης ξανά.Το μίσος του Αγιάννης για τον Μάριο πηγάζει ίσως από το γεγονός ότι ο Μάριος αντιπροσωπεύει την κατάφαση στη χαρα της ζωής και στη ζωωδη ορμή που διεκδικεί το μερτικό της
             Το αξιοσημείωτο στους "Άθλιους" είναι πως και οι υποτιθέμενοι "κακοί χαρακτήρες" δεν χαρακτηρίζονται από μονοσημία αλλά βιώνουν τη δική του αθλιότητα.
Αρχικά είναι ο ταβερνιάρης Θεναρδιέρος.Πρόκειται για έναν αυθεντικό καιροσκόπο της εποχής με μοναδικό του ιδανικό, το χρήμα.
Η νοσηρή φιλαργυρία του δεν παρουσιάζεται με τη σκωπτικη ευθυμία του ηθογράφου Μολιέρου, αλλα με μια θλίψη -σε όλην της τη διαβρωτική της επίδραση ως την απόλυτη συντριβή αυτής της ψυχής, που απέδειξε πως οι κακούργοι δε βρίσκονται πάντα στις φυλακές, με τη σιδερένια μπάλα στο πόδι, αλλά κα μιά φορά με τη ζυγαριά του μπακάλικου ή της Δικαιοσύνης στο χέρι.
Η απληστία του Θερναδιέρου φέρνει στον νου την αδηφαγία του βουλιμικού βασιλιά Ερυσίχθονα που στο όνομά της καταβρόχθησε ό,τι τον περιέβαλλε και ξεπούλησε ως και τη μοναχοκόρη του, τη Μίστρα.
         "Ως μια Μίστρα προς πώλήση" περιφέρεται στους δρόμους των Παρισίων πια και το πρώτο θύμα του Θεναρδιέρου, η κόρη του η 16χρονη πλέον Eponine, που το αίτημά της για λίγη στοργή θα το πληρώσει με ένα τίμημα πολύ σκληρό, κερδίζοντας όμως μια ιδιότυπη δικαίωση.
          Ως Κρόνος που εξοντώνει τα παιδιά του, όμως, ο Θεναρδιέρος υπήρξε ολέθριος και για το στερνοπούλι του, τον μικρό Γαβριά που τον συναντάμε στα οδοφράγματα των στασιαστών του Παρισιου, γελαστό μπροστά από τις ομοβροντίες του τακτικού στρατού- με μια καρδιά αθώα, ήδη διάτριτη από τις "σφαίρες" της απονιάς και της αδιαφορίας των γονιών του...
             Παρόλαυτα ο βδελυρός Θερναδιέρος είναι πολύ ισχνος, πολύ  για να αποτελέσει το αντίβαρο του Γιάννη Αγιάννη.
Κατάματα τον Γιάννη Αγιάννη μπορεί να τον κοιτάξει μόνο ο Επιθεωρητής Ιαβέρης μια προσωπικότητα με αντίστοιχο ηθικό διαμέτρημα.
Ο Janvier δεν είναι φαύλος.Δεν είναι δόλιος, δεν είναι φιλοχρήματος, δεν είναι ζηλόφθονος, δε διάγει βίο έκλυτο.Είναι ενας εργασιομανής άνθρωπος του καθήκοντος.
Ένας ευσυνείδητος κρατικός λειτουργός -θεματοφύλακας της ευταξίας.Κι όμως, o Eπιθεωρητής του Ουγκό υποπίπτει στο ύψιστο αμάρτημα:Την Ά-πάθεια.
Την Ά-σπλαχνία...Την ανικανότητα να συναισθάνεται και να συμπονά.
          Τα πάντα- χαρές, σχέσεις άνθρωποι- έχουν καλυφθεί από ένα πράγμα:To Xρέος!Το ψυχαναγκαστικό "Πρέπει".Το comme il faut.Ο Ιαβέρης είναι ένας ψυχισμός ημιτελής, που έχει ανάγκη να πατρονάρεται από την ασφάλεια ενός απαρασάλευτου πλαισίου δράσης με τα πάντα τοποθετημένα σε "κουτάκια".Φοβικός με την ενηλικίωση που απαιτεί η ελευθερία.Γι αυτό δεν "έζησε".
Πολιτικά, ο Ιαβέρης αντιπροσωπεύει τον μανδύα της νομιμοφάνειας που επενδύει την κρατική αυθαιρεσία και τη συντήρηση με μια -έστω αυθαίρετη- αναγκαιότητα, εξασφαλίζοντας την διαίωνιση της κοινωνικής αδικίας και των ανισοτήτων αφού "η τήρηση άδικων νόμων δεν μπορεί να εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη".Ο,τι είναι νόμιμο δεν είναι και ηθικό".Και ο Ιαβέρης είναι πέρα από την Ηθική, όταν ο Αγιάννης αντίθετα την προτάσσει έναντι των νομικών επιταγών, υπηρετώντας τον Ανθρωπο...
         Ο Ιαβέρης, λοιπόν, το ομόλογο του Γιάννη Αγιάννη στην απολυτότητα, στο μόνωση.
Τους καταρώει και τους δυο μια εκ των έσω θλίψη.Μια άρνηση σε άσκοπα γέλια της Αγοράς...
Ούτε ο Ιαβέρης καταφάσκει τα πάθη του κορμιού.Αγιάννης και Ιαβέρης μένουν αμόλυντοι από τους κολασμούς της σάρκας.
Η παρθενία του Γιάννη Αγιάννη, όμως πηγάζει από άρνηση του "Εγώ".
Η παρθενία του Ιαβέρη πηγάζει από άρνηση του "Άλλου".
         Θεολογικά, στην αναμέτρηση τους ο Ιαβέρης και ο Γιάννης Αγιάννης θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με το αρχετυπικό δίπολο Ιησού και Εωσφόρου.
Ανέγγιχτοι κι οι δυο,απρόσιτοι κι οι δυο, ο Ένας γιατί  δόθηκε στο Άπαν κι ο άλλος στο Μηδέν...
          Επειδή όμως ο Ιαβέρης ειναι θνητός- άρα τρεπτός- μπορεί να ερμηνευτεί με το σχήμα του Θηρίου που όρισε ο Αριστοτέλης.Ανίκανος για το κοινωνείν...
        Η πρόκληση καλοσύνης του Αγιάννη, λοιπόν, του κλονίζει το κοσμοείδωλο της αρτηριοσκληρυντικής νομιμότητας και του συστήνει ένα φως που εκείνος δεν το αντέχει, αφού με την ευφυια του αντιλαμβάνεται το Σωστό και την δική του Πλάνη.
Στο σταυροδρόμι της προδοσίας ο Ιαβέρης - ως Ιούδας της συνείδησής του- επιλέγει την οδό που η συκιά "έδειξε" στον Ισκαριώτη...Κι όμως δεν ήταν φαύλος...
 
Όλα τα άγγιξε η πέννα του Βικτόρ Ουγκό!Οι σελίδες των "Άθλιων" αγκάλιασαν όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης αθλιότητας, με αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις.
Δεν περιφρόνησε καμιά αφού όπως σημειώνει αφοπλίστικά η Marguerite Yourcenar:"Δέν αγαπάμε αρκετά τους ανθρώπους, όταν δεν αγαπάμε την αθλιότητα , την ταπείνωση και τη δυστυχία τους...
"Κι Ουγκό αγάπησε πραγματικά τον Άνθρωπο
           
Μέσα από τους μοναδικούς χαρακτήρες εκτυλίσσεται το δράμα και πίσω η εξαίσια θεολογία του Βικτόρ Ουγκό, σε έναν καμβά κεντημένο από βαθιά ψυχογραφήματα και περίτεχνες περιγραφές, σπαρμένες με πληροφορίες για την εποχή, για την Ιστορία και ειδικότερα το πολιτικό τοτέμ του Βικτόρ Ουγκό τον Ναπολέοντα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο συγγραφέας αφιερώνει 30 σελίδες στη μάχη του Βατερλό!
Επιπλέον, ο κεντρικός ηρώας του έχει ίδια χρονολογία γέννησης με τον Ναπολέοντα Α' (1769), κι η 19χρονη φυλάλκιση του συμπίπτει χρονικά με την άνοδο και την πρώση του Βοναπάρτη!
                Ως προεξάρχων της Ρομαντικής Σχολής του 19ου αιώνα ο Βικτόρ Ουγκό δε φείδεται ούτε συναισθηματισμού μα ούτε και λόγων.Ο ουμανισμός του διάχυτος, οι εξάρσεις λυρισμού παρούσες, ενώ και οι περιγραφές του είναι εκτενέστατες, αναβιώνοντας την ατμόσφαιρα της εποχής του κι ανεγείροντας ξανά κτίσματα θαυμαστά.
Το χωρίο για το "Μοναστήρι" και η αντιπαραβολή του με τη ζωή στη φυλακή είναι άλλη μια ένδειξη της συγγραφικής ιδιοφυίας του Βικτόρ Ουγκό.
Πόσα ακόμη μπορούν να ειπωθούν για αυτό το βιβλίο.Ένα είναι σίγουρο: 
Τούτα τα "Κηροπήγια" θα παραμένουν οι άγρυπνοι,πονετικοί φάροι που πάντα θα φωτίζουν το θαλασσοδαρμένο σκαρί της τσακισμένης Ανθρωπότητας και θα καίνε ασίγαστα σαν άσβεστη σπονδή της στο Αγαθό...
ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα κυκλοφορεί η περιεκτική έκδοση των εκδόσεων Λιβάνη σε ένα αρκετά "πρακτικό" βιβλίο 900 πολύ λεπτών σελίδων, με κάποια, όμως, χωρία να απουσιάζουν.
          Η δε νεανική έκδοση του Πατάκη είναι αξιοσημείωτη, αλλά δηλώνεται εξαρχής πως συνιστά "διασκευή" από την άποψη ότι το έργο παρουσιάζεται συνεπτυγμένο.
Προσωπικά, θεωρω τις συντμήσεις καταστροφικές για ένα κλασσικό έργο γιατί δίνουν στον αναγνώστη λειψή εικόνα του έργου και την ψευδαίσθηση ότι το γνωρίζει, ενώ έχει χάσει στην ουσία πολλά από την πνοή, τα βαθύτερα νοήματα και τη συναισθηματική φόρτιση του.
            Πληρέστερη είναι η πεντάτομη έκδοση του Καστανιώτη - κι ας εντάσσεται στην "Κλασσική Νεανική Βιβλιοθήκη".Μην ξεγελαστείτε είναι ίσως η πιο πλήρης σύγχρονη έκδοση του έργου.
          Καλή επίσης δουλειά πάνω στους Άθλιους- με εξαιρετικά προλογικά σημειώματα υψηλής φιλολογικής αξίας, έχει να προτείνει και ο οίκος του Ζαχαρόπουλου.Και εδώ το έργο χωρίζεται ακριβώς στα 5 "μέρη -Βιβλία" που έχει χωρίσει αρχικά ο ίδιος ο Ουγκό.
             Φοβάμαι πάντως, πως τις πληρέστερες μεταφράσεις των Αθλιων μπορεί να τις βρει κανείς σε παλαιότερες, σκληρόδετες εκδόσεις προηγούμενων δεκαετιών, όπως αυτήν του Μάρκου Αυγέρη "σε δυο ογκώδεις τόμους των 750 σελίδων από τις (Εκδόσεις Δωρικός 1968)
              Σε μια τέτοια είχα βρει τις αυθεντικές γκραβούρες της γαλλικής έκδοσεις του 1862 που συνοδεύουν και το παρόν άρθρο.


Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ (Αξιοποιήσιμη σε Ε'-ΣΤ' Δημοτικού και -με παραλλαγές- σε Γυμνάσιο -Λύκειο).
Σχεδιάστηκε το 2018 από την εκπαιδευτικό Δέδε Ελισσάβετ (Project "Βόλτα Σε Μονοπάτια...Κλασσικά)
Κατατέθηκε στην Α Βαθμια Ανατολικής Αττικής Β
τον Νοέμβρη του 2018 
και επικαιροποιήθηκε τέλη του 2019 
με επιβλέποντες 
τη κ. Αναστασία Κατσούγκρη (Απόφοιτη Π.Τ.Δ.Ε. Αθηνών /Διδάκτορα του Παν Πατρών, Εξειδικευμένης σε θέματα Αυτισμού, Συγγραφέα& Διευθύντρια Δ.Σ. Πολυδενδρίου,)  
και τον κ. Εμμανουήλ Κουμπιά,Διδάκτορα του Π.Τ.Δ. Ε. του Παν Αθηνων, Αποφ Παν Ιωαννίνων/Απ του Παν Αιγαίου/Απ του ΦΠΨ (Προγρ Ψυχολογία) και διατελέσαντα Σχολ. Συμβ. της 50ης Π.Δ.Ε.Α. )
                                      
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΔΕ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ
ΜΙΚΡΕΣ , ΑΠΛΕΣ ΙΔΕΕΣ ,ΑΜΕΣΑ ΚΑΙ ΠΑΝΕΥΚΟΛΑ ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΕΣ χωρις χρονοβόρες διαδικασίες ή ιδιαίτερες ανάγκες σε πολύπλοκα εποπτικά μέσα 
         
       Στη Γλώσσα της Ε' Δημοτικού, με αφορμή ένα επετειακό κείμενο της Ζωρζ Σαρρή γίνεται μνεία στο έργο αυτό του Βικτόρ Ουγκό, όταν οι πεινασμένοι της Κατοχής παρομοιάζονται με τους Άθλιους του Ουγκό.
Ιδανική λοιπόν αφόρμηση.
Δεδομένου ότι η Γλώσσα περιλαμβάνει και ως θεματική την έννοια Βιβλίο, μπορούμε να εισάγουμε τα παιδιά στο σύμπαν του Βικτόρ Ουγκό, σε ακολουθία δραστηριοτήτων με τη μορφή Ρroject.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1. «Αλληλοσυμπληρωνόμαστε»
Χρονολόγιο με σημαντικούς σταθμούς της ζωής που διασαφηνίζουν τον ηθικό του προσανατολισμό
Εργαζόμαστε ανά ζεύγη κι ανασυνθέτουμε σε συνεργασία το βιογραφικό πανόραμα του Ουγκό(Οι πληροφορίες που λείπουν από το φυλλάδιο του ενός υπάρχουν στο φυλλάδιο του διπλανού του.)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2. Εμπεδώνουμε και στοχαζόμαστε πάνω στη βιογραφία και το έργο του Ουγκό με ερωτήσεις.(40 λεπτα)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 3. «Μικροί Βιβλιοδέτες»
Χωρίζουμε  τα παιδιά σε 4-5 ομάδες.
Δίδονται σε κάθε ομάδα 7 χάρτινα ομοιωματάκια βιβλίων φέροντα 7 τίτλους από τα 7 σημαντικότερα μυθιστορήματα του Β. Ουγκό.
Επίσης τους δίδεται ενας φακελος με κομμένα τετραγωνάκια περιλήψεων αυτών των έργων.
Κάθε ομάδα πρέπει να κολλήσει τη σωστή "περίληψη πίσω από το σωστό ομοιωματάκι βιβλίου, μαντεύοντας από λέξεις κλειδιά την αντιστοιχία "τίτλου" και "περιγραφής του βιβλίου".
Κατόπιν "φιλοτεχνούν" στην μπροστινή πλευρά από μια κατάλληλη εικόνα για κάθε "εξώφυλλο".
(Υπάρχει απλουστευμένη εκδοχή με άσκησουλα αντιστοίχησης στο χαρτί) (1ωρα Εικαστικών)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 3. "Βιντεοπροβολή (2ωρες)
Υπάρχει μια εξαιρετική απόδοση των Άθλιων σε κινούμενα σχέδια...                        
                                                                                 
Την προβάλλουμε στα παιδιά παραλληλα με μια περίληψη του έργου, που συμπληρώνει το 3ο μέρος, που δεν είναι διαθέσιμο.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 4. Κουίζ Κατανόησης και στοχασμός γύρω από εννοιες όπως η Συγχώρεση και η Μετάνοια συναρτήσει και της θεματικής των Θρησκευτικών "Προχωράμε Αλλάζοντας". (1 ωρα Θρησκευτικά)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 5. "Αναδιήγηση Ιστορίας"
Δίδονται φωτοτυπημένες σε κάθε ομάδα οι αληθινές γκραβούρες της έκδοσης του 19ου αιώνα.Οι ομάδες τις βάζουν στη σωστή σειρά και περιγράφοντας τις εικονες ανασυνθέτουν την ιστορία. (1 ώρα)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 6. Βιωματική αλληλεπίδραση με το έργο.
Γράφω γράμμα στον ήρωα που αγάπησα περισσότερο από τους Άθλιους και μοιράζομαι "μαζί του" σκέψεις μου και συναισθήματα.
Επινοώ έναλλακτικό τίτλο που θα ήταν ταιριαστός στο έργο.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 7. Παντομίμα
Κάθε ομάδα υποδύεται με κινήσεις -χωρίς καθόλου λόγο- έναν ήρωα του έργου και οι υπόλοιποι μαθητές καλούνται ενός μιας διορίας 40 δευτερολέπτων να βρουν ποιος είναι"


ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 8.Δραματοποίηση
Κάθε ομάδα επιλέγει μια σκηνή και την αναπαριστά
Μια μπορεί να υποδυθεί  τη σκηνή με "τον Επίσκοπο που φιλοξενεί τον πρώην φυλακισμένο".
Μια άλλη τη στιγμή που "ο Αγιάννης συλλαμβάνεται και ο Επίσκοπος τον συγχωρεί προσφέροντάς του τα κηροπήγια."
        Η τρίτη ομάδα μπορεί να αναναπραστήσει τη "συνάντηση της Φαντίνας με τον Δήμαρχο".
Η τέταρτη ομάδα τη σκηνή συνάντησης Αγιαννη-Τιτίκας, όταν αυτός τη βοήθησε με το νερό και της αγόρασε την κούκλα κ.ο.κ. (45 λεπτά)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 9. "Αλλάζουμε μαζί τον κόσμο"
Στοχαζόμαστε κι ενημερωνόμαστε ποιοι φιλανθρωπικοί μή κερδοσκοπικοί οργανισμοί θα βοηθούσαν σήμερα τιους ήρωες του βιβλίου:
...Ορφανά παιδιά σαν την Τιτικα (λχ "Κιβωτός", "Χαμόγελο Του Παιδιού")
...Εγκαταλελειμμένες μητέρες σαν την Φαντίνα (λ.χ. "Το Φιλόπτωχο της Ενορίας μας")
...Φυλακισμένους σαν τον Γιάννη Αγιάννη (λ.χ.Ο Σύλλογος Στήριξης Kρατούμενων, "Ονήσιμος").
Κατόπιν φιλοτεχνούμε μια ενημερωτική αφίσσα για έναν από αυτούς τους φορείς, κάνουμε καμπάνια ενίσχυσης, όπως κάποιο bazaar στο σχολείο μας ή διοργανώνουμε μια επίσκεψη.)

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 10. Δανειστική Βιβλιοθήκη
Θέτουμε στη διάθεση των παιδιών εκδοχές του έργου προσιτές σε αυτήν την ηλικία.
Τη διαχρονική διασκευή των εκδόσεων "ΑΣΤΗΡ"ή εκείνη του Πατάκη.Μια καλή επιλογή για πολλές γενιές παιδιών είναι ασφαλώς το πρώτο τεύχος από τα "Κλασσικά Εικονογραφημένα"...


[Οι δραστηριότητες ασφαλώς συνοδεύτηκαν από υλικό εκπονημένο αποκλειστικά από την Δέδε Ελισσάβετ.]
Από κει και πέρα κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να εκπονήσει δικό του υλικό και να προσθέσει τη δική του πινελιά .
          Το σημαντικό είναι ότι μεγάλα βιβλία μπορούν να μεταλαμπαδεύσουν με όμορφο και ουσιαστικό τρόπο, όσα με βερμπαλιστικά κηρύγματα δε θα μπουν ποτέ στην ψυχή των παιδιών...


Ευτράπελα από τη συγγραφική πορεία του ΒΙΚΤΟΡ ΟΥΓΚΟ

Tο link του mangaclassics.com 
για ένα εξαίσιο ιαπωνικό μανγκα για τους Άθλιους


Εκπληκτική παρουσιαση του έργου από τη WIKIPEDIA


Άρης Σφακιανάκης, H Σκιά του Κυβερνήτη

                                                                         H  Σκιά του Κυβερνήτη, Άρης Σφακιανάκης
                                             Είδος:Ιστορικό Ανάγνωσμα
                                             Βαθμολογία 10/10


O πολυγραφότατος συγγραφέας Αρης Σφακιανάκης αποτίει με τα πρόσφατα έργα του φόρο τιμής σε ένδοξες και συνάμα οδυνηρές στιγμές της Νεότερης Ιστορίας μας.
         Στην ξεχωριστή του "Έξοδό" του χρησιμοποίησε ως πρόσχημα ένα πανέξυπνο εύρημα φαντασίας που εξασφάλισε στον πρωταγωνιστή του ένα ταξίδι στον χρόνο και το ρεκβιέμ μιας "πόλης που έπεσε αλλά δεν υποτάχθηκε", το πολυθρύλητο και χιλιοτραγουδισμένο δια μέσου του εθνικού μας ποιητή, Μεσολόγγι.
         Φέτος, με έναν τρόπο λιγότερο αντισυμβατικό αλλά εξίσου δυναμικό και συγκινησιακά φορτισμένο, ο Αρης Σφακιανάκης αποδίδει- σαν σε τάμα- ένα προσκύνημα στη μνήμη ενός Εθνομάρτυρα, που δε διακρίθηκε στα πεδία των μαχών αλλά έδωσε την ύστατη και πιο μοναχική μάχη για την Ελλάδα μας:
Πρόκειται για τον Ιωάννη Καποδίστρια, που το βιβλίο του"Η σκιά του Κυβερνήτη" μάς συστήνει ξανά, αποτελώντας ένα από τα πιο όμορφα ιστορικά μυθιστορήματα, που έπεσαν στα χέρια μου.
Ένα μυθιστόρημα σωστό κομψοτέχνημα φιλόπονης έρευνας, ευρηματικότητας και δυνατών συναισθημάτων που δεν εκβιάζονται αλλά ρέουν αβίαστα από την πένα του κύριου Σφακιανάκη και μεταγγίζονται στην ψυχή κάθε Έλληνα αναγνώστη, συνεπαίρνοντας παραλληλα με την έξυπνη πλοκή. 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ενώ αναμένει το πλοίο για να τον μεταφέρει στην Ελλάδα, ο εκλεγείς από την Εθνοσυνέλευση μέλλων Κυβερνήτης της, Ιωάννης Καποδίστριας, συναντά εναν παράξενο άντρα που του σώζει τη ζωή.
       Ο Καποδίστριας τον προσλαμβάνει ως μέλος μιας φτωχής σωματοφυλακής που μετα βίας αποτελείται από 2 άτομα- μεταξύ άλλων έναν μονόχειρα Κρητικό!
          Όντας άγρυπνος φρουρός του Κυβερνήτη ο Πέτρος Σκοτεινός θα βιώσει εκ των έσω τον τιτάνιο αγώνα του Καποδίστρια να στήσει στα πόδια του το νεοσύστατο υβριδικό κρατίδιο.
Θα ζήσει τις ιδιαίτερες συνήθειες του και θα παραβιάσει την ιδιωτικότητά του προκειμένου να μάθουμε και μια αθέατη πλευρά, αυτήν του ισόβια κι αποκλειστικά ερωτευμένου άντρα, ενόσω ένας γάτος τριγυρίζει στα πόδια.
           Τίποτα από αυτά όμως δε θα αποσπάσει τον μεγάλο πολιτικό από την προσπάθεια ανοικοδόμησης της ερειπωμένης χώρας που ακόμη παρέπαιε ανάμεσα στη σκλαβιά και τον δειλο βηματισμό προς την ελευθερία...
        Όσο αναφύονται οι πρώτες αντιπαλότητες από θιγόμενα συμφέροντα καραβοκύρηδων και προυχόντων, ο Καποδίστριας προβλέπει ότι η ζωή του είναι σε κίνδυνο μα παράμεινε στις επάλξεις του Χρεόυς που πρόσταζε η ελληνική καρδιά του, ώσπου αυτή να δεχθεί μια σφαίρα που διχοτόμησε την Ιστορία στα δυο κ θρυμμάτισε για παντα το όνειρο για ένα ελεύθερο, ανεξάρτητο κι αξιοπρεπές κράτος...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Όπως μοιραία συμπεραίνει κανείς πρόκειται για ένα αναγνωστικό must.
         Ένα βιβλίο απολαυστικό που συνδυάζει ιδανικα ιστορική γνώση, με δυνατή μυθοπλασία και διατηρεί το ενδιαφέρον αμείωτο ως την τελευταία του σελίδα!
         Μπορεί στη συνείδηση των περισσότερων ο Καποδίστριας να συνδέεται με τη χαριτωμένη αφήγηση για την καλλιεργεια της πατάτας πρωτη φορά στην Ελλάδα, όμως ο Άρης Σφακιανάκης αποφάσισε να μας συστήσει τον Πρώτο Κυβερνήτη του νεοσύστατου κράτους, ανασυνθέτοντας ένα πειστικό "πορτρέτο" για τον μοναδικό ίσως πολιτικό που αγάπησε ανυστερόβουλα τη χώρα μας, στην τελευταία 3ετία της ζωής του.(1828- 1831)
        "Η Σκιά του Κυβερνήτη" αποτελεί ύστερη προσωπογραφία μιας ζωής που κόπηκε απότομα, πρόωρα και χυδαία αφού κατέθεσε στη γη αυτή 55 χρόνια προσφοράς στη μεγάλη υπόθεση της Πατρίδας και εν τέλει του Ανθρώπου.
Ένας "μεγάλος άνδρας" που απολάμβανε διεθνή αναγνώριση ως διπλωμάτης και πρώην Υπ. Εξωτερικών του τσάρου, αξιώματα και τη δυνατότητα μιας άνετης απόσυρσης στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κέρκυρα (ίσως μαζί με την αγάπη της ζωής του) αλλά τα απαρνήθηκε όλα για να υπηρετήσει τους εξαθλιωμένους και ρακένδυτους συμπατριώτες του.
Ο άλλοτε Κερκυραίος γιατρός που πονετικά περιεθαλπτε απόρους στο νησί του, έγινε πια "ανάργυρος γιατρός" για τη λαβωμένη Ελλάδα.
    Ένας κόμης που ενδύθηκε την πενία του λαού του για να υποφέρει μαζί του και να τον βγάλει από τη δυστυχία.
          Γι αυτήν τη γενναία επιλογή ο Καποδίστριας εισέπραξε μέσα σε μια σφαίρα την... ευγνωμοσύνη μιας χώρας που τρώει τα παιδιά της, όντας προεξάρχων σε έναν μακάβριο χορό από αδικοχαμένους που... "τιμωρήθηκαν" από χέρια δολοφονικά, γιατί τα έδωσαν όλα στην Πατρίδα, κι οραματίστηκαν ένα φωτεινότερο μέλλον γι'αυτήν.
              Το εύρημα που αξιοποιεί ο συγγραφέας ως αφορμή για την εξιστόρηση αυτή, αυτή τη φορά είναι λιγότερο πρωτότυπο από της "Εξόδου".
Προκειμένου να αναδείξει την προσωπικότητα του Καποδίστρια, ο Άρης Σφακιανάκης χρησιμοποιεί το πρόσχημα ενός ενδιαφέροντος χαρακτήρα που ζει κοντά στον Καποδίστρια και γνωρίζει εκ των έσω πολλές από τις αγωνίες του και την προσπαθειά του να δώσει πνοή και ελπιδα στην ερειπωμένη χώρα των ασφυκτικών συνόρων- που χάρη σε αυτόν επεκτάθηκαν, από τη γραμμή Αμβρακικού- Παγασητικού, διαπερνούσαν Αττικοβοιωτία, Εύβοια κι έφτασαν ως την Πελοπόννησο και κάποια νησιά του Αιγαίου.
        Ο μυθοπλαστικός "σωματοφύλακας Σκοτεινός" διαδραματίζει ακριβώς τον ρόλο που παίζει ο δούλος Σιλυκος όταν, υπηρετώντας μεγάλες προσωπικότητες του Χρυσού Αιώνος μας σεργιάνησε στην Κλασσική Αθήνα και στη σκοτειν.η ψυχή του πανώριου μα και αμφιλεγόμενου Αλκιβιάδη στο βιβλίο του Άγγελου Βλάχου "Ο κύριός μου ο Αλκιβιάδης"!
Τεχνική που τη συνατάμε και στην Κλασσική λογοτεχνία("Φάντασμα της Όπερας" με τον υπηρέτη Πέρση και Ανεμοδαρμένα Ύψη- με τον ενοικιαστή -αφηγητή).
Παρόλη τη συνάφεια ανάμεσα στον "Κυριο μου", του Άγγελου Βλάχου και στη "Σκιά" του Άρη Σφακιανάκη, έχουμε μια αντιστροφή, καθώς, στο βιβλίο του κ. Σφακιανάκη, είναι ο μυθιστορηματικός χαρακτήρας η αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, κι όχι το ιστορικό πρόσωπο που πρωταγωνιστεί(ο αγνός Καποδίστριας), εν αντιθέσει με το έργο του Βλάχου για τον Αλκιβιάδη του σπανιου κάλλους και των ανεξιχνίαστων προθέσεων. 
Ένώ ο Καποδίστριας οραματίζεται μόνο την ανόρθωση της παραπαίουσας χώρας, ο σωματοφύλακάς του παίζει επικίνδυνα παιχνίδια με τον έρωτα και τις πολιτικές μηχανορραφίες της εποχής, κάτω από το βλέμμα ενός χαριτωμένου...γάτου που κρύβει κι αυτός τη δική του σημασία για την ιστορία μας. 
          Ο Σκοτεινός- όπως προδιαγράφει το όνομά του- είναι ένα πρόσωπο το οποίο  κυοφορεί ένοχα μυστικά επικίνδυνα όχι μόνο για τον εαυτό του αλλά και για την πολιτική κατάσταση στη χώρα.
      Αυτή είναι μια πινελιά που προσδίδει στο βιβλίο ένα άρωμα πολιτικού θρίλερ κι έναν αισθησιασμό παντελώς αντίθετο προς τη σχεδόν μοναστική αφοσίωση του Καποδίστρια στο καθήκον του και σε μια αγάπη που για χάρη της πατρίδας έμεινε μακρινή μα αξεπέραστη.
      Αφοσίωση που έχρισε τον Καποδίστρια εραστή της Ελλάδας κι όχι δεν άφηνε περιθώρια για ευκαιριακές χαρές, συναναστροφή με γυναίκες και φιλαυτία.
      Έτσι ο Σκοτεινός γίνεται το ηθικό αντίβαρο του Καποδίστρια στο βιβλίο, που παρακολουθεί στιγμές του Κυβερνήτη και σημαντικά στιγμιότυπα από το έργο του, χωρίς πολλές λεπτομέρειες.
     Δε θα μπορούσε άλλωστε να γίνει λεπτομερής καταγραφή , καθώς εδώ δεν έχουμε αφηγητή τον "πανταχού παρόντα συγγραφέα", αλλά τον σωματοφύλακα Σκοτεινό σε α πρόσωπο.
      Ο Άρης Σφακιανάκης χειρίζεται ιδανικά αυτόν τον μοιραίο περιορισμό της οπτικής γωνίας, γεγονός που καθιστά την αφήγηση πιο βιωματική και προσφέρει πνοή ζώσα στον ήρωα που δε μένει χάρτινος αλλά αποκτά " ενσώματη" υπόσταση.
Η πορεία επιφυλάσσει εκπλήξεις πολύ δυσάρεστες όσον αφορα το ιστορικό κομμάτι.
     Βήμα βήμα, πάντα μέσα από την εγγύτητα στον Κυβερνήτη κι όχι από σφαιρική θέαση των γεγονότων, διαγράφονται οι πολιτικές σκοπιμότητες , τα συγκρουόμενα συμφέροντα, η απληστία των κοτζαμπάσηδων, η αλαζονεία κι αρπακτική νοοτροπία των καραβοκύρηδων που δε δίστασαν να υπονομέυσουν το κράτος πυρπολώντας !!!
Δυστυχώς απομυθοποιούνται με εύληπτο τρόπο προσωπα όπως ο Μιαούλης και λοιποί ναυτικοί των νησιών-ακόμη κι ο μέγας Κολοκοτρώνης.
     Δεν είναι όμως μόνο εσωτερικοί οι  αντίπλαλοι του Καποδίστρια καθώς, στο βιβλίο απλώνει με έναν ευφάνταστο τρόπο τη σκιά του ο αιώνιος εχθρός του Καποδίστρια, ο σατανικός Κλέμενς-Λόταρ φον Μέττερνιχ.(Klemens Wenzel Nepomuk Lothar, Prince of Metternich-Winneburg zu Beilstein 1773-1856)
          Ο Αυστριακός εμπνευστής της Ιεράς Συμμαχίας (1815) προς καταστολή των επαναστατικών και αντιμοναρχικών κινημάτων στην Ευρώπη, ο εχθρός της φτωχολογιάς αποτελεί τον ιστορικό ομόλογο του Καποδίστρια, συνθέτοντας μαζί του ένα απόλυτο δίπολο.
      Ικανότατος κι εκείνος, λαμπερός, ραδιούργος, ισχυρός και φιλήδονος ο Κλέμενς Μέττερνιχ εκφράζει τη σκοτεινή πλευρά που απαρνήθηκε ο γλυκύτατος Καποδίστριας.
Ο Μέττερνιχ συνιστά το πρώτο από τα μιάσματα της Ιστορίας με τα οποία προικοδότητσε την ανθρωπότητα η Αυστρία ( με δεύτερο τον γεννημένο στο Λιντς Αδόλφο Χίτλερ).
Πολέμιος της Επανάστασης των Ελλήνων κι εχθικός προς το νεοσύστατο κρατίδιο και του Καποδίστρια ο Μέττερνιχ- συνώνυμο της κακίας και του μίσους- θα έχει εν τη απουσία του μια παράξενη εμπλοκή στο βιβλίο...
         Ένα άλλο κεφάλαιο της ζωής του Καποδίστρια που θίγεται με πολύ όμορφο τρόπο στη "Σκιά του Κυβερνήτη" είναι το πιο οδυνηρός συνάμα και γλυκός καημός για τον ίδιο τον Καποδίστρια και ακούει στο όνομα Ρωξάνδρα Στούρτζα:
Η Ρωξάνδρα Στούρτζα ήταν κόρη ηγεμώνα της Μολδοβλαχίας Σκαρλατου Στούρτζα και γεννήθηκε 22 Οκτωβρίου του 1776.
        Η Ρωξάνδρα -χωρίς να είναι καλλονή - έλαμπε παντού με την ευρύτητα του πνεύματός της και τη γλυκύτητά της.
Σύντομα ανελίχθηκε τόσο ώστε να λάβει τον τίτλο της Κυρίας των Τιμών της τσαρίνας.
Όλα αυτά όμως δεν αλλοτρίωσαν την αγνή και πονετική καρδιά της.
Ανάμεσα στη Ρωξάνδρα Στούρτζα και τον Ιωάννη Καποδίστρια εξλίχθηκε ένας έρωτας δυνατός, απόλυτος που ατένιζε το πλατωνικό ιδεώδες και παραμεριστηκε για χάρη της πατρίδας.
Γιατί, καμιά φορά, ο μεγαλύτερος ηρωισμός και οι πιο σκληρές θυσίες δε λαμβάνουν χώρα στα πεδία των μαχών , ούτε λαμβάνουν εύφημον μνεία...
Γι αυτόν τον συγκλονιστικό έρωτά της Στούρτζα και του Καποδίστρια, που κατατέθηκε στον βωμό μιας αχάριστης πατρίδας για να ολοκληρωθεί με τν θρήνο ενός κύκνειου άσματος, μάς μίλησε το εξαιρετικό κι ανεπανάληπτο σύγγραμμα της καθηγήτριας Ελένης Κούκκου "Μια ανεκπλήρωτη Αγάπη",(που ενώ πέρασε από δύο μεγάλους οίκους-Εστία και Πατάκη- σήμερα δυστυχώς δεν κυκλοφορεί πια.)
Ο κύριος Σφακιανάκης προσέγγισε την αγάπη αυτήν με το προσήκον σέβας.Κατόρθωσε να αξιοποιήσει τις βιβλιογραφικές πηγές του και να εντάξει αρμονικά τη φιγούρα της Στούρτζα στο κάδρο της αφήγησης.
Δε δίστασε να σκιαγραφήσει την καρδιά της Ρωξάνδρας με επιδεξιότητα, φωτίζοντας ενδεικτικές πτυχές της-κυρίως μέσα από την άκρως συγκινητική αλληλογραφία των δύο, αλλά και με μια λυρικής διάθεσης υπέρβαση που δε θίγει τόσο την ιστορική αλήθεια κι επιτείνει τον σπαραγμό, κι αναδεικνύει το μέγεθος αυτής της θυσίας, που και ο σχεδόν κυνικός Πέτρος Σκοτεινός διαφύλαξε και πλαισίωσε με αγάπη...
Δυστυχώς όμως ούτε ο δαιμόνιας ήρωας του Άρη Σφακιανάκη "μπόρεσε"να αποτρέψει την μοιραία στιγμή της ντροπής και του αίματος.
Κι όμως ο Καποδίστριας το είχε προβλέψει καβαφικά πως 
"Ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος 
και οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε",
Παρέμεινε, όμως να θυσιαστεί στις δικές του αθόρυβες Θερμοπύλες εκείνη την αποφράδα Κυριακή στις 27 Σεπτεμβρίου του 1831.
Ήταν πρωί κι ο ευσεβής Ιωάννης πήγαινε να εκκλησιαστεί στον Ι. Ναό του Άγιου Σπυρίδωνος στο Ναύπλιο όταν ξεπρόβαλαν σα στοιχειά ο Γιώργης κι ο Κωνσταντής Μαυρομιχάλης-ιστορικής οικογένειας με θιγόμενα συμφέροντα...
Χωρίς να σεβαστούν τα ιερά και τα όσια της Φυλής μας οι δύο Μανιάτες δολοφόνοι χτύπησαν άνανδρα την ημέρα του Κυρίου έναν άοπλο άνδρα που πήγαινε να εκκλησιαστεί.
Ο ένας του επεφύλαξε μια μαχαιριά στο στήθος ο άλλος μια σφαίρα στο κεφάλι.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας επεφτέ νεκρός όσο οι εκτελεστές του πάσχισαν να διαφύγουν από ένα μαινόμενο πλήθος.
       Ο Άρης Σφακιανάκης κατάφερε πανέξυπνα να αποδώσει τη δραματικότητα της δολοφονίας με ζωντάνια, εμφυσώντας μια θλίψη ζώσα στον αναγνώστη του...
Καπως έτσι ο Ιωάννης Καποδίστριας πέρασε στην αιωνιότητα με το στέφανο του Εθνομάρτυρος...
        Κι ενώ οι φονιάδες Μαυρομιχαλαίοι θα αποτελούν πάντα κηλίδα στην Εθνική μας Ιστορία και όνειδος της ένδοξης Μάνης ως μέρος μιας ρυπαρής αλυσίδας προδοτών του έθνους(Εφιάλτης, Κουκέας, Γούσης, μετέπειτα δωσίλογοι κ μαυραγορίτες),
ο Καποδίστριας θα λάμπει στη μνήμη των απλών Ελλήνων ως ο μεγαλύτερος Πολιτικός Άνδρας που πέρασε από τον πολύπαθο αυτόν τόπο,
        Ως ο μοναδικός που από θέσεως εξουσίας  υπηρέτησε τον φτωχό λαό του με την ταπεινοφροσύνη που ο "Βασιλεύς των βασιλέων" δίδαξε πλένοντας τα πόδια των μαθητών Του...
           Επειδή όμως "Ανδρών επφανών πάσα γη τάφος"   "τύμβος" έγινε για τον Ωραίο αυτόν Έλληνα η ψυχή κάθε αγνού πατριώτη που θρηνεί τον αδικοχαμένο Κυβερνήτη ως αυτό που σημειώνει ο Άρης Σφακιανάκης:
"Τη Χαμένη Ευκαιρία της Πατρίδας μας..."
         Νιώθω λοιπόν ευγνώμων που διάβασα τη Σκιά του Κυβερνήτη γιατί με τόσο εύληπτο τρόπο συμπεριέλαβε την κοσμοθεωρία και τις αγωνιώδεις προσπάθειες του Καποδίστρια για την Ελλάδα, δεν αποσιώπησε τα δικά του σφάλματα αλλά και μου υπενθύμισε το καθήκον της μνήμης απέναντι στον σπουδαίο αυτό άνδρα.
            Ίσως κάποιος βαθιά κατηρτισμένος στην Ιστορία να μην εκπλαγεί από όσα βρει σε αυτό το βιβλίο.
        "Η Σκιά του Κυβερνήτη", όμως, είναι ιδανικό ανάγνωσμα και για νέα παιδιά(Λυκείου) κι εργαλείο στα χέρια κάθε καλού φιλόγου ώστε οι μαθητές να προσεγγίσουν ευχάριστα την Ιστορία
παράλληλα, θεωρω ότι συνιστά must για τον μέσο αναγνώστη, που αγνοεί δυστυχώς πολλά πίσω από τον Ιωάννη Καποδίστρια και θα έχει ευκαιρία να τα μάθει όμορφα και άκοπα, από την απολαυστική πέννα του Άρη Σφακιανάκη.



Άρθρο για τη σκληρή διπλωματία πίσω απο την οριοθέτηση των ΣΥΝΟΡΩΝ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ επί Καποδίστρια

Ένα εξαίσιο λινκ για τη ζωή του Καποδίστρια


Ο Άρης Σφακιανάκης γεννήθηκε το 1958 στο Ηράκλειο Κρήτης. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Το πρώτο του βιβλίο με διηγήματα, Όταν βρέχει και φοράς παπούτσια κόλετζ, κυκλοφόρησε το 1981 από τις εκδόσεις Κέδρος. Από τις εκδόσεις Κέδρος κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία του 
Οι παράξενες συνήθειες της οικογένειας Μόρφη (1984), 
Ο τρόμος του κενού (1990), 
Η νόσος των κινέζικων εστιατορίων (1993), 
Δεν ήξερες... δεν ρώταγες! (1998). 
Το 2002 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα με τίτλο Μπέιμπι Σίτινγκ. 
Ακολούθησαν τα βιβλία 
Το περσικό φιλί (2004), 
Μητροπόλεις, ιστορίες, παράδεισοι (Ελληνικά Γράμματα, 2006) 
Η μοναξιά δεν μου ταιριάζει (2008), 
Ου μπλέξεις (2011),
 Παντρεμένες (2013), 
Έξοδος (2016) και
 Η σκιά του Κυβερνήτη (2019).
 Έχει ασχοληθεί με τη μετάφραση και το σενάριο.