Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 2021

Colson Whitehead, ΥΠΟΓΕΙΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΣ

                                                                             Υπόγειος Σιδηρόδρομος , Κολσον Γουαϊτχεντ

                                                   Είδος: Κοινωνικό

                                                Βαθμολογία: 9/10


Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας

Πρόσφατα επανήλθε στην επικαιρότητα ένα εξαίσιο βιβλίο που το 2017 απέσπασε την κορυφαία λογοτεχνική διάκριση καθώς βραβεύθηκε με PULITZER (Pulitzer Prize for Fiction) έχοντας και άλλες διακρισεις οπως  National Book Award, Andrew Carnegie Medal, αλλά και το Arthur C. Clarke Award κλπ.
Πρόκειται για το βιβλίο του Κόλσον Γουάιτχεντ "Υπόγειος Σιδηρόδρομος", που πραγματεύεται το επονείδιστο κεφάλαιο της Δουλείας στην Αμερική καθώς και τις ρατσιστικές του προεκτάσεις που φτάνουν ακόμη και ως τη σημερινή εποχή.
           Ο "Υπόγειος Σιδηρόδρομος" έγινε τηλεοπτική σειρά που το κοινό έχει την ευκαιριά να ανακαλύψει στις συνδρομητικές πλατφόρμες της Amazon.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η Κόρα είναι μια 15χρονη σκλάβα σε μια από τις πολλές βαμβακοφυτείες του Νότου.Βιώνει τις εφιαλτικές συνθήκες της Δουλείας και μοιράζεται τον φόβο ,την πείνα ,τις ταπεινώσεις, τα βασανιστήρια.Η Κόρα, όμως, είναι περιθωριοποιημένη κι από τους υπόλοιπους Αφρικάνους λόγω της ορφάνιας της, ώσπου γνωρίζεται με τον Σίζαρ που της προτείνει απόδραση μέσα από τον Υπόγειο Σιδηρόδρομο,ένα μυστικό δίκτυο φυγάδευσης νέγρων προς τις "ελεύθερες Πολιτείες .Έκτοτε η Κόρα θα διασχίζει την αμερικάνικη επικράτεια ως φυγάδα, για να γνωρίσει ποικίλα προσωπεία της Δουλείας οραματιζόμενη πάντα την ελευθερία της.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ 
Ο "Υπόγειος Σιδηρόδρομος" του Γουάιτχεντ ανήκει στο φωτεινό κομμάτι της Λογοτεχνίας με θέμα τη Δουλεία των Νέγρων που κηλίδωσε τη "Δυτική" Ιστορία τον 18ο κ τον 19ο αιώνα για να μεταλλαχθεί τον 20ο σε μια ευρεώς ρατσιστική θεώρηση του κόσμου- από την Κου Κλουξ Κλαν της Αμερικής ως το Άπαρτχάιντ της Νοτίου Αφρικής αλλά και το Ολοκαύτωμα.
Προεξάρχουσα αυτής της θεματολογίας στάθηκε φυσικά η Χάρριετ Μπίτσερ Στόου που με την εμβληματική  "Καλύβα του Μπάρμπα Θωμά  "στρατεύθηκε στον αγώνα για την απελευθέρωση των νέγρων της Αμερικής συνθέτοντας εναν λογοτεχνικό ύμνο στα ανθρωπιστικά ιδεώδη.
Ακολούθησαν αρκετά ακόμη με ενδεικτικά της πιο "πρόσφατης" βιβλιογραφίας τον νεανικό "Βουγ Ζαργάλ" του Βικτόρ Ουγκό για την απελευθερωση των Μάυρων της Αϊτής
, το αυτοβιογραφικό "12 Χρόνια Σκλάβος" του Σόλομον Νορθαμπ, 
το "Σκλάβοι της Ελευθερίας" Guiseppe Conte μια ναυτική ουτοπία για έναν δικαιότερο κόσμο με αφορμή την απελευθέρωση ενός φορτίου σκλάβων από τον οραμτιστή καπετάνιο Φλοριάν.
και το γυναικοκεντρικό "Εφεύρεση των Φτερών"της Kidd για τη διπλή καταπίεση λόγω του φύλου και της φυλής...
             Σε όλα αυτά ο Kόλσον Γουαιτχεντ ήρθε να προσθέσει τον "Υπόγειο Σιδηρόδρομο" με πρωταγωνίστρια μιαν οξυδερκή νέγρα, την Κόρα, που πασχίζει να επιβιώσει διεκδικώντας την αξιοπρέπειά της και μια ελεύθερη ζωή γνώσης και αγάπης.
Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς τι παραπάνω προσφέρει ανάμεσά τους αυτό το καινούριο μυθιστόρημα πέραν του αυτονόητου αντιρατσιστικού του μηνύματος ώστε να αποσπάσει και τη διάκριση Πούλιτζερ,
        Ο "Υπόγειος Σιδηρόδρομος" χωρις να διαθέτει τον εξιδανικευτικό ιδεαλισμό της "Καλύβας, την ουτοπία το Conte, την αυτοαναφορικότητα¨" του Νορθαμπ ή τη φεμινιστική προσέγγιση των "Φτερών" σκιαγραφεί πολύπλευρα το φαινόμενο της Δουλείας και τα πολλαπλά του προσωπεία- ηθικά, οικονομικά , ιδεολογικά- διατρέχοντας όλη την αμερικανική επικράτεια με το ευφάνταστο εύρημα του τίτλου :
           Υπόγειος Σιδηροδρομος ονομάστηκε το δίκτυο φυγάδευσης των Νεγρων από τα βόρεια σύνορα των Η.Π.Α. προς τον φιλελεύθερο Καναδά , αλλα ο Whitehead με τη φαντασία του το παρουσιάζει ως κρυφό σιδηροδρομικό δίκτυο  στα έγκατα των πόλεων ολοκληρης της Βόρειας Αμερικής , που φυγάδευε τους δραπέτες σκλάβους από τη μια Πολιτεία της στην άλλη, ώσπου να βρουν το λιμάνι της ελευθερίας τους.
Κάπως έτσι έχουμε μια  περιπέτεια δρόμου που διαστελλεται χωροχρονικά και παρουσιάζει τις διαφορετικές συνθήκες καθε τόπου και την ποικιλομορφία στην αντιμετώπιση των Μάυρων.
Το συγγραφικό εύρημα λοιπόν γίνεται όχημα που μεταφέρει στον αναγνώστη μια επισκόπηση του φαινομένου της Δουλείας σε μια κοινωνική περιπέτεια με πισωγυρίσματα στον χρόνο , σκληρές σκηνές και αγωνία.
Η Κόρα είναι επαρκής ηθικα για πρωταγωνίστρια ενός τέτοιου έργου, καθώς συμπυκνώνει πολλές αρετές του αδούλωτου φρονήματος, της οξυδέρκειας και του αγώνα για ελευθερία.
          Είναι γεγονός όμως, πως είναι αισθητή η αντρική ματιά ως προς την ανάπτυξη της ηρωίδας: O συγγραφέας τεκμηριώνει καλά κάποια ψυχικά τραύματα της Κόρα, εντούτοις, απουσιάζει από τη γραφή του ο συναισθηματισμός ή η ενταση του έρωτα με αποτέλεσμα η εξέλιξη του γυναικείου χαρακτήρα καθ'εαυτού να μειοδοτεί μπροστά στο βασικό πρόταγμα, που υπερβαίνει εν τέλει τη χρονική συγκυριά της ίδιας της αφήγησης.
Απώτερος στόχος του Γουαϊτχεντ δεν είναι μονάχα μια αναδρομή στο όνειδος της Δουλείας αλλά μια παρελθοντολογική προσέγγιση στο φαινόμενο των φυλετικών διακρίσεων.
Μπορεί η εκμετάλλευση των σκλαβων -ιδιαίτερα στην Αμερική των 18ου και 19ου αι.- να αποτέλεσε την έσχατη έκφρασή του ρατσισμού, όμως αυτός παραμένει παρών στην πραγματικότητα
Συναντούμε περιθωριοποίηση των νέγρων , υπαγωγή τους σε ένα καθεστώς επιτροπείας και περιορισμένων ευκαιριών εξέλιξης, καθώς και ένα ανατριχιαστικό σκηνικό πειραμάτων Ευγονικής σε βάρος των μαύρων- προδρομικό όσων τερατωδών διέπραξαν οι Γερμανοί της ναζιστικής περιόδου  από το 1935 εις βάρος των Εβραίων- με έσχατο εκφραστή τον Γίοζεφ Μένγκελε  και τα φρικιαστικά του πειράματα στο Άουσβιτς.
Είναι γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν επιδίδεται σε  επεφρασμένους προβληματισμούς γύρω από τη θρησκεία ή την πολιτική.
Μια βαθύτερη ανάγνωση των νοημάτων του Γουάιτχεντ στον υπόγειο Σιδηρόδρομο, όμως, θα αναδείξει αγωνιώδη ηθικά ερωτήματα, καθώς και τη συνομιλία των ιστορικών εποχών στον κοινό παρονομαστή του φυλετικού μίσους.
            Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και την εποχή έκδοσης του βιβλίου (2017), τον κόσμο συντάρασσε ένα ακόμη ακράιο περιστατικό αστυνομικής βίας στις Η.Π.Α. με τη δια ασφυξίας θανάτωση ενός έγχρωμου μικροκακοποιού, γιγαντώνοντας κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας με το σύνθημα #Black Lives matter.
Αποτελεί διπλή χαρά που μια τέτοια έμπνευση μνήμης και κοινωνικής ευαισθητοποίησης του αναγνωστικού κοινού δικαιώθηκε διπλα μέσα από την κορυφαία διάκριση PULITZER 2017 αλλά και τη μεταφορά του σε τηλεοτπική σειρά από την πλατφόρμα του Amazon.
            Όσο, λοιπόν οι φυλετικές διακρίσεις με οποιαδήποτε κατεύθυνση συνεχίζουν να κηλιδώνουν τις κοινωνιες, όσο η εκμετάλλευση των αδύναμων θα αποτελεί ατμομηχανή της οικονομικής διάρθρωσης του σύγχρονου κόσμου, βιβλία σαν τον "Υπόγειο Σιδηρόδρομο" δε  θα είναι μόνο επίκαιρα αλλά και απαραίτητα.  
                 
                                       ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ (ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ)



Ο Colson Whitehead (Κόλσον Γουάιτχεντ) γεννήθηκε 6 Νοεμβρίου 1969 και μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη, όπου ζει με τη σύζυγο και το παιδί του Μάλκολμ. Αφού αποφοίτησε από το Χάρβαρντ, άρχισε να εργάζεται για την εφημερίδα Village Voice, γράφοντας κριτικές για τηλεοπτικές εκπομπές, βιβλία και μουσική. Άρθρα και δοκίμιά του έχουν δημοσιευτεί στα New York Times, The New Yorker, New York Magazine, Harper's και Granta. Έχει γράψει επτά μυθιστορήματα, τα οποία έχουν αποσπάσει πολλά βραβεία. To βιβλίο "Υπόγειος σιδηρόδρομος" (Ψυχογιός, 2018) τιμήθηκε με τα βραβεία US National Book Award 2016, Pulitzer 2017, Carnegie Medal 2017 και Indies Choice Book Award 2017· ήταν επίσης υποψήφιο για το Βραβείο Booker 2017. Το βιβλίο "Τα αγόρια του Νίκελ" (Ίκαρος, 2020) απέσπασε τα βραβεία Pulitzer 2020 και Kirkus Prize 2019, βρέθηκε στη μακρά λίστα του US National Book Award 2019 και διακρίθηκε ως ένα από τα δέκα σημαντικότερα μυθιστορήματα της δεκαετίας σύμφωνα με το περιοδικό Time.
Ο Colson Whitehead έχει τιμηθεί με το MacArthur Fellowship, το Guggenheim Fellowship, το Βραβείο Whiting και το Βραβείο Dos Passos. Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον, στο Κολούμπια, στο Μπρούκλιν, στο Κολέγιο Χάντερ, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Πρίνστον και στο Γουέσλιαν.


Τρίτη 9 Νοεμβρίου 2021

Βασιλική Μακρή, Το Αίνιγμα του Ερωτόκριτου

                                                                       Bασιλική Μακρή, Το Αίνιγμα του Ερωτόκριτου

                                        Είδος: Κοινωνικό  Μυστήριο

                                        Βαθμολογία 9/10

Τιμη 18 ευρώ
Διατίθεται στα βιβλιοπωλεία του Ψυχογιού και του Ιανού
Ημ. Έκδοσης: 18-09-2020
Σελίδες: 312
Ηλικία: ΕΝΗΛΙΚΕΣ
ISBN: 978-618-00-2182-0
Σχήμα: 14x21
Βιβλιοδεσία: Κολλητή

Είναι μεγάλη η χαρά για εναν ένθερμο βιβλιόφιλο όταν στα ωκεάνεια βάθη των αυτοεκδόσεων εξορύσσει θησαυρούς κρυμμένους, που αξίζει να έρθουν στο φως και να τους γνωρίσουν όλοι οι αναγνώστες!
Μια τέτοια ευχάριστη αναγνωστική έκπληξη σηματοδοτεί το σαγηνευτικό μυστήριο που συνέθεσε η νεοεμφανιζόμενη συγγραφέας Βασιλική Μακρή με το πρώτο της μυθιστόρημα , "Το Αίνιγμα Του Ερωτόκριτου".

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η Ναυσικά είναι μια νεαρή, φιλόδοξη αρχαιολόγος που εργάζεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου παρέα με τον παιδικό της φίλο, τον Ματθαίο, και οραματίζεται τη μεγάλη ανακάλυψη.
 Τη μονοτονη καθημερινότητα στο μουσείο διασαλεύει ένα μυστικό που εκείνη βρίσκει στο παλιό ημερολόγιο ενός Γερμανού Πρόκειται για ένα αγαλματίδιο και μια πινακίδα σε Γραμμική Β' που αναδύθηκαν τα χρόνια του πολέμου από τον βυθό του Κρητικού Πελάγους.
Πού βρίσκονται κρυμμένα τα ευρήματα; Ποια τραγική αγάπη θάφτηκε μαζί τους; Πώς συνδέεται η φιγούρα της Αρετούσας με την τραγωδία του ανθρώπινου μίσους  
Η αρχαιολογική έρευνα της Ναυσικάς θα εξελιχθεί σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας.Θα αντέξουν όλοι την αναμέτρηση με την αλήθεια;

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
"Το Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" ανήκει σε 'κείνα τα μυθιστορήματα που αφήνουν πολλαπλό στίγμα στην καρδιά του αναγνώστη
Ένα αρμονικό σύνολο, όπου τίποτα δε λείπει και τίποτα δεν περισσεύει. Κάθετι έχει νόημα και σκοπό ως ένα λιθαράκι στο οικοδόμημα της αξιόλογης πλοκής, που δίνεται σε γλώσσα που ρέει με άνεση. Ο αφηγηματικός ρυθμός παρουσιάζει εξάρσεις κ υφέσεις στα σωστά σημεία , διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον
Τα πισωγυρίσματα στον χρόνο κι εναλλαγές στην εστιαση αφήγησης συμβάλλουν ώστε να ξεδιπλωθούν όλα τα κομμάτια της πλοκής κλιμακωτά με τη μέθοδο ενός παζλ...
             Η αφετηρία του βιβλίου δεν είναι καινοτόμος - είναι ξεχωριστή όμως η διαχείριση κι η στοχοθεσία που αυτή τελικά προσλαμβάνει.
Η Κρήτη πρωταγωνίστησε σε πολλές ιστορικές περιόδους ενώ έγινε πόλος έλξης και πεδίο ανασκαφών τέλη 19ου με αρχές του 20ου αιώνα, ενώ από το 1941 πολλα στελέχη των γερμανικών δυνάμεων κατοχής, μετά τη θρυλική Μάχη της Κρήτης, εμφορούμενα από διαστρεβλωμένη αρχαιολατρεία ως πτυχή της άρειας υπεροχής τους, επιδόθηκαν σε μια ελληνομάθεια αλλα και υφαρπαγή αρχαιοτήτων ανυπολογιστης αξίας.Μαρτυρικά ολοκαυτώματα και συμμαχικές, καταδρομικές αποστολές( λχ Απαγωγή του Κραίπε) έλαβαν χώρα εκεί. Γι' αυτό, η "νεότερη κ σύγχρονη" Κρήτη αξιοποιήθηκε αρκετά στη μυθοπλασία αοό τη "Δοξανιώ" της Πόθου ως βιβλία του Γ. Πολυράκη.
Η αρχαιοκαπηλεία ενέπνευσε πολλά έργα όπως ο Δρόμος Με τις Πικροδάφνες, Ο λυγμός της Μεσογείου, το Κορίτισι κι η Ελιά,  ακόμη και το Φοβού τους Δαναούς του Κερρ .Πουθενά όμως δεν υπήρξε τόσο συγκινητική και πολυδιάστατη έκβαση όσο στη Βασιλική. 
          Η κεντρική ιδέα ενός αρχαιολογικού γρίφου εξακτινώνεται τώρα σε παραμέτρους ιστορικές, ψυχογραφικές, και κοινωνικές , αγγίζοντας πληθώρα ζητημάτων με βατό τρόπο για κάθε αναγνώστη.
Ενα αρχαιολογικό αίνιγμα λοιπόν που μετεξελίσσεται σε ένα σκοτεινό ερωτικό ποίημα και ένα δράμα εν τέλει υπαρξιακό με τη συγγραφέα να αποδύεται παράλληλα και σε ένα ευφυέστατο παιχνίδι εύστοχων συμβολισμών....
Αρχικά πρόκειται για ένα πανόραμα Ιστορίας-από την αχλύ του μυθικού κόσμου μέχρι το μινωικό κλέος και την ποίηση του Κρητικού Θεάτρου με τον Κορνάρο προεξάρχοντα.
Η φιλόπονη έρευνα της συγγραφέως κι η βαθιά της κατάρτιση φαίνονται από την πειστικότητα με την οποία αναπαριστά τα στάδια της αξιολόγησης ενός αρχαιολογικού ευρήματος, αλλά και στα μικρά τεκμήρια ιστορικής γνώσης που παρέχει.Χαρακτηριστική είναι η περιήγηση του αναγνώστη στα δαιδαλικά περάσματα της Γραμμικής Β μέσα από ένα απολαυστικό παιχνίδι του μυαλού και πληθώρτα αναφορών σε ιστορικά στοιχεία τηε αρτχαίας μάλιστα γραμματείας.
            "Στο Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" η Βασιλική Μακρή επιχειρεί μια γοητευτική αναδρομή στην πολιτισμική πορεία της Κρήτης διαμέσου των Αιώνων από τη μινωική εποχή, μέχρι την Ενετοκρατία, της Κατοχής και τη σύγχρονη εποχή (Μεταπολίτευση) -μέσα από τις ψηφίδες ενός καλοστημένου μυστηρίου. 
              "ΣΤο Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" η Β. Μακρή αποτολμά επίσης μια κατάβαση στα ψυχογραφικά και ιδεολογικά βάθη που μπορεί να εμπεριέχει η μαγεία της Τέχνης - Τέχνη σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης και του χρόνου. Η Ζωγραφική που επιχειρεί μια δική της κοσμογονία κι η ποίηση που μετουσιώνει το δάκρυ σε λόγο και μέλος.
Εκείνο που με συγκινεί στο "Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" είναι ότι παρότι ξεκινά ως μια περιπέτεια ανακάλυψης, σταδιακά μεταπηδά σε πιο ανθρωποκεντρική προσέγγιση, αναδεικνύοντας τελικά το πάθος της ανθρώπινης ψυχής ώστε το αληθινό "εύρημα"  να είναι η ίδια η αλήθεια του ανθρώπου.
Οι βασικοί χαρακτήρες του έργου είναι σκιαγραφημένοι επαρκώς και ικανοποιητικά "τεκμηριωμένοι".
        Η συγγραφέας δε διστάζει να περιδινηθεί στα ερέβη της ανθρώπινης παράνοιας - και κάνει ένα καίριο και συγκινητικό "πέρασμα" κι από την ελληνική "Povelia", τη Λέρο- κάτι που μόνο άλλη μια Ελληνίδα συγγραφέας το αποτόλμησε -η υπέροχη Κλαίρη Θεοδώρου στην "Αποικία της Λήθης".
Από την άλλη η Βασιλική Μακρή επιτυγχάνει να ιχνηλατήσει τη διάβρωση που μπορεί να επιφέρει μια ολοκληρωτική ιδεολογία σε μια εύθραυστη ψυχή- όχι απαραιτήτως φαύλη.
Πάνω από όλα όμως, ο έρωτας , ο ενορχηστρωτής των πιο ιερών μυστηρίων της ψυχής.
Ο ερωτικός σπαραγμός στο "Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" δεσπόζει σε μια αλληγορική συνομιλία με τον θρυλικό Ερωτόκριτο, ενώ παρεισφρύουν εντέχνως ψήγματα της γερμανικής κουλτούρας, όπως οι νορδικοί κόσμοι του Βάγκνερ προσδίδοντας στο κειμενο μια διάσταση παραμυθιακή.
Το μυθιστόρημα βρίθει μεταφορών που εκπορεύονται από ετερόκλητα ερεθίσματα Πολιτισμού, γεγονός που κανει την αφήγηση πιο υποβλητική, φορτίζοντάς την.
 Ένας λυρισμός σκοτεινός διαπνέει το έργο, μεθυστικός σαν το άρωμα ενος νυχτολούλουδου παρασέρνοντας την ψυχή του αναγνώστη.
Είναι σκηνές όπου συμπλέκεται -σε κράμα ιδιόρρυθμο- η γκροτέσκα πλευρά της μυθολογίας μας, η αρχαιοελληνική τραγωδία και ο γοτθικός ρομαντισμός-σαν σε ονειροφαντασία-σαν σε πίνακα αποτρόπαιο μαζί κι ονειρικό. 
        Η κάθαρση επέρχεται τοποθετώντας σχδόν όλους στη θέση τους.
Η εκτονωση του  φινάλε φτάνει  λίγο ίσως απότομα.
Εντούτοις,  το "Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" αφήνει ως απόηχο μια επιγευση αποδοχής κι ελπίδας, διότι "η σημαντικότερη ανακάλυψη που καθένας μας καλείται να κάνει, είναι η αλήθεια του κι η συμφιλίωσή του με αυτήν".
 Το "Αίνιγμα του Ερωτόκριτου" από τη Βασιλική Μακρή είναι από εκεινα τα βιβλία που δυσκολα ξεχνάς και όποιος αναγνώστης το ανακαλύψει, θα το αφήσει γοητευμένος , κουβαλώντας - καιρό μετά- τους δυνατούς χαρακτήρες του και το πλήθος των συναισθημάτων του- αντάμα με ενδιαφέρουσες, γοητευτικές γνώσεις