Είδος: Αισθηματικό Εποχής Βαθμολογία: 8,5/10(κάθε βιβλίο βαθμολογείται στην κατηγορία του
Το 2013 η Γιώτα Φώτου μάς ταξίδεψε στη Θεσσαλία των αρχών του 20ου αιώνα με μια δυνατή αισθηματική ιστορία,που εκκινεί από τη Ρωσία της Ματωμένης Εξέγερσης του 1905 και καταλήγει σε μια μεγάλη τραγωδία που θα εξοφλήσει το.."Τίμημα Της Προδοσίας". ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η όμορφη 17χρονη Βικτώρια Μάλφα ανήκει σε μια φτωχική αγροτική οικογένεια της Θεσσαλίας και -μαζί με τους υπόλοιπους αγρότες δοκιμάζει μια πολύ σκληρή ζωή, όπου οι κολίγοι ζουν εξαθλιωμένοι-σε απόλυτη εξάρτηση από την αυθαίρετη εξουσία του Αφέντη-Τσιφλικά. Παρόλαυτα, καταφέρνει να μοιραστεί ένα φλογερό αίσθημα με τον νεαρό Σταύρο Δερματά -επίσης κολίγο. Στην Ελλάδα καταφθάνει ο 25χρονος Αλέξης Αλμαντάς, Αξιωματικός του Ρωσικού Στρατού, που αγοράζει, μια μεγάλη έκταση στον Θεσσαλικό Κάμπο, προκειμένου να βρει καταφύγιο μακρυά από θανάσιμα μυστικά ενός ανεπούλωτου παρελθόντος. Όταν ο Αλμαντάς επιλέγει τη 17χρονη Βικτώρια ως οικιακή υπηρέτρια- όλοι υποθέτουν ότι κι εκείνος θα εκμεταλλευτεί το απόλυτο δικαίωμα του Τσιφλικά στην "Πρώτη Νύχτα" των πιο όμορφων κοριτσιών της επικράτειας του. Η ανέλπιστη τροπή των πραγμάτων φέρνει τη Βικτώρια σε μια δραματική ανατροπή της ζωής της κι οδηγεί τον παλιό της αγαπημένο, Σταύρο, στα βουνά, σε ομάδες ληστών- πρώιμους θύλακες του αγροτικού ξεσηκωμού εναντίον των τσιφλικάδων. Ο άνεμος των ιστορικών αλλαγών στη Θεσσαλία θα σαρώσει τις ζωές του Αλέξη , της Βικτωρίας και του Σταύρου.
Πότε θα έρθει η αναμέτρηση του Τσιφλικά Αλμαντά με τον Ληστή Σταύρο και τις συνέπειες θα έχει αυτή για ολους; Πώς το χθες απειλεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα; Miα δίνη που θα κορυφωθεί σε ένα τραγικό κρεσέντο αγωνίας, με τον θάνατο και τον έρωτα σε φρενήρη χορό, μέχρι την τελευταία σελίδα. ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ Για άλλη μια φορά, η αγαπημένη συγγραφέας Γιώτα Φώτου μεγαλούργησε και μάς χάρισε μια συγκλονιστική ιστορία πάθους: Το "Τίμημα Της Προδοσίας" αποτελεί ένα καλοδομημένο "δυνατό" δράμα, ενσωματωμένο πειστικά στο κάδρο των κοινωνικοπολιτικών αλλαγών που επισυνέβησαν στον Θεσσαλικό Κάμπο την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα. Εκείνο που το χαρακτηρίζει είναι η τραγικότητα του έρωτα και μια ιδιαίτερη υποβλητικότητα της αφήγησης που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Αν και σχετικά ολιγοσέλιδο για το είδος του ("Μυθιστόρημα Εποχής") το "Τίμημα Της Προδοσίας" είναι ένα πλήρες έργο με "δεμένη πλοκή, ιστορική εγκυρότητα και άρτια σκιαγράφηση χαρακτήρων. H γλώσσα είναι στρωτή κι έχουμε εναλλαγές ύφους, καθώς υπάρχει εκ περιτροπής τριτοπρόσωπη αφήγηση και αφήγηση σε α' Ενικό- από τις ημερολογιακές σημειώσεις του αξιωματικού Αλέξη Αλμαντά. Ενώ, λοιπόν, τα κεφάλαια σε τριτοπρόσωπη αφήγηση υπακούν σε μιαν απρόσκοπτα γραμμική εξέλιξη, οι σημειώσεις του αξιωματικού Αλμαντά ξετυλίγουν το "κουβάρι" του χθες, προσδίδοντας στο έργο μια διαρκή, υπόκωφη ένταση μέχρι την κορύφωσή του. Η αρχή γίνεται στην αίθουσα του δικαστηρίου,όπου εξιχνιάζεται ένας θάνατος, υπαγορεύοντας μια διαρκή αγωνία για την επερχόμενη απόφαση, που θα καθοριστεί από τις αλήθειες της βασικής ιστορίας όπως θα ξεδιπλωθεί στο βιβλίο. Στο επίκεντρο, βρίσκεται ένα ιδιότυπο ερωτικό τρίγωνο με όλα τα συστατικά της τραγωδίας: Παραφορά, ύβρι, κρυμμένα μυστικά, ερωτική απελπισία και αβυσσαλέο μίσος μέσα από το δίπτυχο "αφέντης- υποτακτικός"! Οι οξύτατες ανισότητες στην θεσσαλική κοινωνία, σε συνδυασμό με το πάθος της ψυχής, προσδίδουν ολοκληρωτικό χαρακτήρα στην τροπή των πραγμάτων, που θα μας συγκλονίσουν όλους... Ο τρόπος που εξελίσσεται η σχέση του Αλμαντά και της Βικτώριας, παραπέμπει αμυδρά στη γνωστή ταινία η "Κόρη του Ήλιου", όμως στο βιβλίο της Φώτου συναντάμε ευρύτερους κοινωνικοιστορικούς προβληματισμούς και πολύ πιο πολυεπίπεδους χαρακτήρες. Είναι γεγονός ότι οι χαρακτήρες στο "Τίμημα" προβάλλουν αληθοφανείς ,με αναγνωρίσιμες αδυναμίες -και με ένα ηθικό διαμέτρημα απτό στον μέσο άνθρωπο. Δεν υπάρχουν υπερήρωες, ούτε εξιδανικεύσεις- μόνο το ερωτικό μαρτύριο που οδηγεί στα άκρα ανθρώπους που κινούνται στο μέτριο. . Είναι γοητευτικός ο τρόπος που όλη αυτή η ερωτική ένταση συνδυάζεται με την Ιστορία... Στο "Τίμημα" έχουμε μια όμορφη σύζευξη ετερόκλητων ιστορικών περιόδων που τέμνονται στο πρόσωπο του Αλέξη Αλμαντά. Παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τη σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό "Ματωμένη Κυριακή"στη Ρωσία του 1905, όταν ο στρατός του Τσάρου άνοιξε πυρ εναντίον των διαδηλωτών έξω από τα Χειμερινά Ανάκτορα.Eίναι ο προάγγελος της Οκτωβριανής Επανάστασης Έπειτα, μέσα από την πορεία του Αλμαντά, μεταφερόμαστε στο Θεσσαλικό Κάμπο που βράζει από την αγανάκτηση των κολίγων, όπως κορυφώθηκε σε αιματηρές κινητοποιήσεις σαν του Κιλελέρ... Το μόνο έλλειμμα που εντοπίζω είναι πως η Γιώτα Φώτου, δεν ανέπτυξε αρκετά την κυρίαρχη προσωπικότητα του Μαρίνου Αντύπα, που δεσπόζει στα δρώμενα του Θεσσαλικού Κάμπου την εποχή που εκτυλίσσεται η ιστορία της Βικτώριας. Η ιστορία της Φώτου κι η ανάπτυξη της ανθρωπογεωγραφίας του Θεσσαλικού Κάμπου,που επιχείρησε,ξεκινώντας δυτναμικά η Φώτου, δυστυχώς μένουν ελλειπή, γιατί σχεδόν απουσιάζει ο "Προμηθέας της Αγροτιάς", ο Αντύπας- ένας άνθρωπος από την κάστα των τσιφλικάδων που με αυταπάρνηση και ανθρωπισμό αγωνίστηκε για τους ακτήμονες και δολοφονήθηκε, γιατί αφύπνισε τους ρακένδυτους κολίγους και ζήτησε κοινωνική δικαιοσύνη για λογαριασμό τους... Δυστυχώς γίνεται μια δυσανάλογα βιαστική αναφορά. Η Γιώτα Φώτου έχασε την ευκαιρία παράλληλα με το ερωτικό της τρίγωνο "να αναπτύξει την σπουδαία αυτή προσωπικότητα" με τη γοητευτική της πένα και να συνθέσει ένα ιστορικό αριστούργημα για το Αγροτικό Ζήτημα, που δεν έχει αναπτυχθεί πολύ στη μυθιστοριογραφία. Έτσι το μυθιστόρημά της παραμένει στα μέτρα του "πολύ καλού", χωρίς να κάνει τη διαφορά, χωρίς να φτάσει τον πήχυ του τέλειου που στην αρχή έθεσε... Παρόλα αυτά το "Τίμημα Της Προδοσίας" παραμένει μια από τις πιο δυνατές ερωτικές ιστορίες, που συναντήσαμε τελευταία στα εκδοτικά δρώμενα και αξίζει να την απολαύσετε και να καταδυθείτε στα μύχια του ανθρώπινου πάθους.
Ελισσάβετ Μ.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
Η ΓΙΩΤΑ ΦΩΤΟΥ γεννήθηκε στο Δροσάτο Καρδίτσας και μεγάλωσε στη Λάρισα, όπου σπούδασε αρχικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Στη συνέχεια συμπλήρωσε τις σπουδές της στο ΑΠΘ και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Εργάστηκε ως Σχολική Σύμβουλος στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Είναι παντρεμένη και μητέρα τριών παιδιών. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά της ΤΑ ΒΙΟΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΡΑΔΡΑΣ, ΤΟ ΔΑΚΡΥ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΥ, ΣΒΗΣΜΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ, ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΔΟΣΙΑΣ, ΤΟ ΔΙΩΡΟΦΟ ΤΗΣ ΤΣΙΜΙΣΚΗ, καθώς και δώδεκα βιβλία της για παιδιά
Αισχύλου, Ο Προμηθέας Δεσμώτης Φιλοσοφικες και Κοινωνιολογικές Προεκτάσεις
1.Ο ΜΥΘΟΣ
Κορυφαια τραγωδια για εμενα ειναι ο εμβληματικος ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΔΕΣΜΩΤΗΣ του Αισχυλου, μερος μιας ευρυτερης τριλογιας, που δυστυχως δε διασωζεται ολοκληρη.(Αλλα δυο μερη περιελαμβανε--Προμηθεύς λυόμενος» και «Προμηθεύς Πυρφόρος».) Ο Προμηθεας Δεσμωτης εμπεριεχει το πιο μεγαλειωδες και τολμηρο μηνυμα από ολες τις υπολοιπες διασωθεισες Τραγωδιες της Αρχαιοτητας και αξιζει να στοχαστουμε σε αυτην και να δουμε πως το μηνυματα της διατρεχει την Ιστορια. : Γνωστος ο μυθος.
Το χαλκινο γενος των ανθρωπων επεσε στη δυσμενεια του Δια που το εγκλωβισε σε μια μιζερη ζωη μεσα στην αγνοια, και την εξαθλιωση-παιγνιο θεων σκληρων κ σαδιστων..
Ο Τιτανας Προμηθεας πασχισε με καθε τροπο να απαλυνει τα βασανα των ανθρωπων(δίνοντας νόηση,σκέψη,και γνώσεις τεχνικές) ,ενώ με τεχνασματα βελτιωσε τη θεση των ανθρωπων εναντι των θεων (πχ θυσιες να κρατουν το κρεας οι θνητοι ,αφιερωνοντας μονο τα κοκαλα στο ναο). Αποκορυφωμα η κλοπη της φωτιας,που πυροδοτησε τη μηνιν του Δια. Ο Προμηθεας καρφωθηκε απο τον απροθυμο Ηφαιστο κ το Κράτος & Βια στον Καυκασο ,υποφεροντας για πολλους αιωνες -με υψιστη δοκιμασια τον Αετο του Δια που του κατασπαρασσε το συκωτι που αναγεννατο για να ανανεωθεουν οι φριχτοι πονοι του εκ νεου. Παραστατιδες στους φριχτους του πονους οι γλυκιες Ωκεανιδες και ελπίδα του η Ιώ.
Ο Προμηθεας ως μαντης αποκαλυψε στο Δια το μυστικο για να διατηρησει το θρονο του κι απελευθερωθηκε αιώνες μετά απο τον Ηρακλη- με τη συναινεση του Δια.
Στο τελος συμφιλιωθηκε μαζι του, με ενα συμβολικο δαχτυλιδι που το κοσμουσε μια μικρη πετρα απο τον Καυκασο.
ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ. ΜΙΑ ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Το κειμενο του Αισχυλου που μας διασωζεται, κι η συνέχεια όπως τη γνωρίζουμε από τη μυθολογική παράδοση, εχει νοηματικη αυταρκεια και αρθρωνει εναν βαθυτατο πολιτικο λογο,ενα αιτημα δημοκρατιας μπροστα καιπολυ μακρυα απο την εποχη του,που δρασκελιζει τους Αιωνες κι ερχεται στο ζοφερο σημερα.
.Ενας λογος επικαιρος που ορθωνει αναστημα απεναντι σε οποιαδηποτε μορφη τυραννιας-και μαλιστα παρουσιαζει τουτη την Ανταρσια ως μεσο "εξανθρωπισμου" του γενους! Ο Προμηθεας ειναι οντως η εξεγερση του πνευματος, ο Ανθρωπος που δεν κρυβεται πισω απο την ευθυνοφοβια των ειδωλων, ο Ανθρωπος που αμφισβητει οποιονδηποτε αυτοκλητο Σωτηρα αλλα πιστευει στον ιδιο τον Ανθρωπο, κ παιρνει τη ζωη του στα χερια του!!!! Η Φωτια που αυτός κλεβει συμβολιζει τη Γνωση -οχι μονο πρακτικα και «τεχνοκρατικα», αλλά την επίγνωση κ την κοινωνική συνειδητοποίηση. :Τούτο το «Φως που καίει» είναι εν τέλει, η Γνωση του Αγαθου!Η μόνη οδός προς την Ελευθερία και την Αλήθεια!
Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ κηρυττει ηχηρα ,οσο ισως κανενα αλλο γνωστο αρχαιο κειμενο, την ελευθερια. Την ελευθερια με οποιο κοστος.Την ελευθερια που ειναι ενα οδυνηρο μαρτυριο,σαν τις πληγες του Καυκασου,ωστοσο αυτη και μονο οδηγει στον Εξανθρωπισμο κ την Αυτοπραγματωση.Στη θεωση. Ο αντίπαλος πόλος του Προμηθέα είναι ο Δίας που θέλει να αφήσει την ανθρωπότητα δίχως Γνώση και φωτιά. Ο Δίας εκπροσωπεί προφανώς ολα τα τυρρανικα καθεστωτα, που επιδιώκουν να κρατούν το ανθρώπινο πνεύμα σε Συσκοτιση- όπως το τοποθετεί η Κατερίνα Γώγου:
«To νου σου,ε?Δε σημαδεύουν στα πόδια…Στο μυαλό ειν’ ο στόχος!») Αυτο συμβαινει διοτι οι εξουσιες επιθυμουν να ελεγχουν μαζες κι οχι να υπηρετουν Πολιτες. Η εξουσια των Τυραννων εγκλωβιζει το λαο της στην Αγνοια,την αμαθεια κ την ελεγχομενη γνωση κ σε αυτο στηριζει τη χειραγωγηση του. Η Εξουσία πλεκει "αλυσιδες" και εγκλωβιζει λοιπον τον λαό σε απατηλα ειδωλα σκιων οπως παρουσιαζονται στην παραβολη με το Πλατωνικο Σπηλαιο. Τη Συσκοτιση και Φιμωση του Πνευματος την βλεπουμε διαχρονικα στην ιστορια: Στην Αιγυπτο ,τα καταπληκτικα επιστημονικα επιτεύγματα των μαθηματικων ,των αστρονομων κ της Ιατρικης ηταν προσιτα μονο στο ιερατειο κι οχι στο λαο που τυφλα προσκυνουσε το Φαραω του. . Το Μεσαιωνα ριχνονται στη φωτια συγγραμματα κι επιστημονες που θελησαν να απαλλαξουν την ανθρωπινη σκεψη απο τη δεισιδαιμονια κ τη θρησκοληψια. Για αιώνες η μόρφωση είναι απρόσιτη στο φτωχό λαό. Στον 20ο αιωνα το ναζιστικο καθεστως καιει προοδευτικα βιβλια (10 Μαη 1933)-λογοκρινει την πνευματικη ζωη .Γι’αυτό π.χ.ο Χανς Φρανκ το ‘39 στην Πολωνια κλεινει εκπαιδευτικα ιδρυματα κ δολοφονει ολη την πνευματικη ελιτ της χωρας -προκειμενου το πολωνικο εθνος να μεινει πνευματικο ακεφαλο και να αφανιστει -υποβιβαζομενο σε μαζα απαιδευτων δουλων. Ελαχιστες ενδεικτικες περιπτωσεις που πιστοποιουν ποσο η Εξουσια τρεμει τη γνωση κ την πνευματικη αναταση του λαου, οπως αφοπλιστικα κ προφητικα αναδεικνυει η αισχυλεια Τραγωδια. «Οποιος κραταει την Παιδεια μιας χωρας,κρατα και το μελλον της»... Ο Επαναστατης Προμηθεας, λοιπόν, φτανει ως τη Φωτια του Δια και τη δινει στο εξαθλιωμενο ανθρωπινο Γενος. Μπορει να αντιπαραβληθει με τους Σοφους του Πλατωνικού Σπηλαίου,που σπανε τα δεσμα,βγαινουν απο τη Σπηλια κι αναμετρωνται με το αλγος του φωτος για να κατακτησουν τη Γνωση και να τη μοιράσουν. Γιατί το μεγαλειο των Σοφών εγκειται στο γεγονος οτι ,κι οταν αποκτησουν τη γνωση,δεν αναπαυονται στις δαφνες μιας "ελιτ": Οι Σοφοι επιστρέφουν στην πρωτερη "κολαση" τους με τους αλυσοδεμενους συντροφους τους για να προσφέρουν την Αλήθεια ,που με κοπο γνωρισαν... Κι ας ξερουν οτι θα χλευαστουν κι ισως να θανατωθουν απο το αλυσοδεμενο Πληθος... Θυσιαζουν το εγω τους, όπως θυσιάστηκε ο μυθολογικός Προμηθέας , αλλά και ο φιλόσοφος Σωκράτης όταν τον καταδίκασαν οι Αθηναίοι επειδή σπέρνει "καινά δαιμόνια"
.Με όλα αυτά, προσφερουν στον άνθρωπο την Επιλογη της Ελευθεριας. Με τη γνώση στα χέρια ο Ανθρωπος λαμβάνει και την ευθύνη να επιλέγει το αγαθό. «Ευθυνη που λιγοι την αντεχουν κ λιγοι τη συγχωρουν»,οπως αναφερει κι ο Ιεροεξεταστης στην αναμετρηση του με τον Ιησου στους Αδελφους Καραμαζωφ του Ντοστογιεφσκι... Αυτο ηταν,άλλωστε, και το "Εγκλημα" του Σωκρατη απεναντι στην αθηναικη πολιτεια που για χαρη της ανεβηκε τον προσωπικο του "Καυκασο" για να της χαρισει προθυμα τη ζωη του.Η δυσβάσταχτη πρόταση ελευθερίας, που απαιτεί ηθικό απογαλακτισμό του ατόμου κι ενηλικίωση. Αυτο βλεπουμε να πραττει κι ο Τιτανας Προμηθεας στην Τραγωδία ,επιδιωκοντας να ανυψωσει τον Ανθρωπο ως το "θειο",την Τελειωση. Δηλαδη την Ελευθερια. Για να το πετυχει πληρώνει το τίμημα ,όπως το παρουσιάζει ο ΚΧ Μύρη στον "Γιγαντα" με την πικρή προτροπή "Στοχάσου"...
Πόσοι όμως αντέχουν να τον ακολουθήσουν στο Δρόμο της Ευθύνης και της Αυταπάρνησης που προδιαγραφει η γνώση και η δυνατότητα της ελεύθερης βούλησης και της αυτοδιάθεσης;
2. Η ΗΘΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ Ο ΠΡΟΘΗΜΕΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ.
Για να σταθεί κάποιος αντάξιος της Ελευθερίας πρέπει να ανέβει μια επίπονη ηθικη Κλιμακα, όπως διαγράφεται παραστατικά στο κείμενο.. Στην Κορυφη της στεκει φυσικα ο Αγωνιστης-Προμηθεας κ στη Βαση οι Φαυλοι,που υπηρετουν προθυμα την Τυραννια. Ας δούμε τα στάδια της ηθικής αυτής κλιμάκωσης, κι ο βαθμός πολιτικοποίησης όπως διαγράφονται στο αισχύλειο έργο..
2α Οι Αχρειοι
Στο ύστατο σημείο στέκουν οι εν γνώσει τους υποστηρικτές του Τυράννου.
Το δειγμα αυτων των απολυτα εξαχρειωμενων στην Τραγωδια εκπροσωπουν,πέραν του ίδιου του Τυράννου Δία, ο γιος του ΔΙΑ κ αγγελιοφορος των θεων Ερμης, που μεταφερει διαταγες κ απειλες στον Προμηθεα, καθώς και ο υποτακτικος ΚΡΑΤΟΣ&ΒΙΑ,που χλευαζοντας τη φιλανθρωπια του Προμηθεα ,τον αλυσοδεσε στον Καυκασο κατ εντολη του ΔΙΑ. Απολυτα πωρωμενοι,εξαχρειωμενοι και τοσο μικροπρεπεις οι υπηρετες της Τυραννιας. Χωρις αυτους καμια ανομη εξουσια δε θα μπορουσε να επικρατησει. Την αδικια δεν την κομιζουν στις μαζες μονο οι αυταρχικοι ηγεμονες-ειτε κοσμικοι,ειτε θρησκευτικοι,είτε στρατιωτικοι -αλλα και το πληθος των ακολουθων τους, που ευθυγραμμιζονται με κάθε ειδους ασχημια-αρκει να εξασφαλισουν μεριδιο στον Πλουτο κ τη Δοξα! Είναι οι φοροεισρπακτορες που κατέσφαξαν τους Μηλίους... Είναι εκείνοι που στελεχώνουν λεγεώνες.
Είναι ο κάθε Εφιάλτης,Αλκιβιάδης,Κουκέας, κάθε λακές της μικροπολιτικής που σπίλωσε τους ευγενείς αγώνες της πατρίδας.
Είναι κάθε εκτελεστικό όργανο που εφήρμοσε πολιτικές ολοκληρωτικών καθεστώτων. Χωρίς πρόθυμους παραστάτες κανένας Χίτλερ δε θα διενεργουσε τη γενοκτονια εναντιον Εβραιων,Σλαβων και μειονοτητων-πχ τσιγγάνων. Οικειοθελως υποβιβασμενοι στο Κτηνος-δεσμιοι του Φοβου και του θνησιγενους Εγωισμου όσοι συμπράττουν στην τυραννία!! Ανθρωποι που αποκτουν οντοτητα απομυζωντας αλλους,μεταβιβαζουν το φθονο για την εξουσια που δεν εχουν,
στους πιο ανισχυρους απο αυτους. Είναι όσοι στελεχώνουν σε θέσεις υψηλές τον κάθε παράφρονα ηγέτη…
2β Οι Λιποτακτες Επειτα, στην ηθικη κλιμακα όπως προκυπτει στον Προμηθέα Δεσμώτη ,είναι οι «πενθουντες λιποτακτες»,που συνθηκολογησαν απροθυμα γιατι δεν αντέχουν τις συνέπειες μιας αντίστασης ή γιατι δεν πιστεύουν στην Αλλαγή. Την τραγικοτητα τουτης της «ηθικης ομοιοστασης» (της απροθυμιας για αλλαγη) προσωποποιει ο πονεμενος Ηφαιστος: Αυτος κατασκευασε τις αλυσιδες του ΠΡΟΜΗΘΕΑ, μα όχι! Δεν ειναι φαυλος, ουτε κοινωνιοπαθής .Ειναι καλος και με τιποτα δε συναινει στην αδικια,αντιθετως πενθει και ντρεπεται για τη συμμετοχη του -ο φοβος του ομωςδεν του επιτρεπει να αντιδρασει κι ετσι συμβιβαζεται μοιρολατρικα..
Και με αυτην την ανοχη γινεται Συνενοχος στο Μεγαλο Εγκλημα, την Καταδικη του Αληθινου,του Δικαιου,του ιδιου του Ανθρωπου.Γιατι…Πιο πολυ κι απο την φαυλοτητα, ειναι η παθητικοτητα κi ο συμβιβασμος του Μεσου που στηριζει καθε ειδους Τυρρανια!! Ειναι ο… "Παροιμιωδης Μεσος Ανθρωπακος" του Βολφ Μπιρμαν ,που διαφθειρεται σταδιακα απο την ιδια του την ηθικη οκνηρια κι απο τη θρασυδειλη επιθυμια του να πληρωσουν Αλλοι το Τιμημα της Προοδου κ της κοινωνικης αναμορφωσης- και για…λογαριασμο του. Η περίπτωσή του κι άρνησή του να στηρίξει το δίκαιο- ενώ έχει επίγνωση ποιο είναι-θυμίζει λίγο τη ρήση του Dante Aligueri πως
"Τα σκοτεινότερα διαμερίσματα της κόλασης είναι φυλαγμένα γι αυτούς που σε καιρούς μεγάλης ηθικής κρίσης έμεινα ουδέτεροι..."
Αυτή η μετριοτητα είναι η ποιοτητα οσων στελεχωνουν ολοκληρωτικα καθεστωτα σε χαμηλες θεσεις διεκπεραιωνοντας τις ειδεχθεστερες αποφασεις των ανωτερων –με αλλοθι ιδανικο την ιεραρχια. Καπως ετσι επανδρωθηκαν τα Αουσβιτς… Ειναι η ευθυνοφοβη ροπη,όπως ανατριχιαστικα την ανεδειξε στο συγκλονιστικο του πειραμα ο Ψυχολόγος Στανλευ Μιλγκραμ, στα 1961. Μετά τη δίκη του Adolf Eichman ο Αμερικάνος Ψυχολόγος θέλησε να διερευνήσει αν η τυφλή υπακοή ήταν ίδιον της γερμανικής νοοτροπίας ή αν μπορεί να παρουσιαστεί σε άλλες κοινωνίες. Το πείραμά του έχει ως εξής Ζητούσε από εθελοντές να διδάσκουν σε μαθητές κάποιες λέξεις, τιμωρώντας κάθε λάθος τους με κλιμακούμενα (εν αγνοία τους εικονικά) ηλεκτροσοκ, από 50 Volt, μέχρι 450Volt που υποτίθεται επέφεραν ολέθριες συνέπειες.
Οι εθελοντές-δάσκαλοι ήξεραν οτι καθε ευθυνη για την επιβολή των ηλεκτροσόκ »- ανήκει στον ερευνητη και σε μεγάλο ποσοστό δεν πτοούνταν από τις "κραυγές πόνου" των "μαθητών" τους.
Όταν καποιοι δίσταζαν να εφαρμόσουν το ηλεκτροσοκ ο επιβλέπων τους έλεγε "Το πείραμα απαιτεί να συνεχίσετε".
Ένα ποσοστό 60% έδειξε υπακοή εφαρμόζοντας 300-400volt στους "μαθητές του". Είναι όμοιοι με τον ήφαιστο που απρόθυμα κατασκευασε τις αλυσίδες του Προμηθέα, υπακούοντας την Εντολή του Δία, κι ας μην το ηθελε Ο Μίλγκραμ ουσιαστικά ήρθε με κάποια μεθοδολογική εγκυρότητα να επιβεβαιώσει ότι "ο άνθρωπος σε μεγάλο ποσοστό χάνει τους φραγμούς του όταν τον απαλλάξεις από τις -πειθαρχικές- συνέπειες των πράξεών του". Τουτο το γεγονός -σόκαρε τη Δύση, διότι απέδειξε ότι ο καθενας κι από την ευμάρεια της Ευρώπης ακόμη- δυνητικά μπορεί να ενέχεται στη φρική, αφού ο ναζισμός δεν ήταν ενδημικός . (Βέβαια αργότερα το απέδειξε κι εκείνη "πολιτισμένα" στο Βιετνάμ, στην Κορέα, στο Γκουαντάναμο, στη Γιουγκοσλαβία κτλ.) Αυτό το είχε ήδη αναδείξει 2μιση χιλιάδες χρόνια πριν ο Πλάτωνας με το "Δαχτυλίδι του Γύγη", όπου ένας καλοκάγαθος βοσκός μετατράπηκε σε δολοφόνο και σφετεριστή της εξουσίας όταν βρήκε ενα δαχτυλίδι που τον έκανε αόρατο, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να εγκληματεί χωρίς συνέπειες.
Η παρουσίαση των χαρακτήρων στον Αισχύλο, η μετέπειτα πικρή διαπίστωση του Πλάτωνα, που πειραματικά διατύπωσε και ο Στάνλεϋ Μίλγκραμ τον 20ο αιώνα, με άλλα λόγια αποδεικνύουν όλα το διαχρονικό έλλειμμα της Παιδείας που στρέφει τις νεότερες γενεές προς μια αναπαργόμενη συμμόρφωση κι όχι προς εσωτερικοποίηση των ηθικών κανόνων. Η εσωτερικοποιηση της ηθικής και η εφαρμογήτ ου εξω από το πλαίσιο ποινων και
Η Παιδεία δηλαδή ανάγεται σε ένα πλέγμα επιβολής εμφυσώντας την κουλτούρα της πειθαρχίας όχι ως "πορεία προς την αυτοσυγκράτηση και την αυτονομημένη ηθική", αλλά ως πορεία προς τη μελλοντική χειραγώγηση. Αυτή είναι η καταγγελία από τν θρυλικό εκ των επιδραστικότερων δίσκων της Μουσικής το The Wall των Pink Floyd
2γ Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ Προμηθέα Δεσμώτη Ενα σκαλι πιο πανω ηθικά ,ειναι εκεινοι που αντιστεκονται βουβα ,αλλα οχι ρηξικελευθα Ο γέρο-Ωκεανός, η αγελαδόμορφη Ιώ και ο χορος των τρυφερων Ωκεανιδων προσωποποιουν τουτη την κατηγορια. Οι Ωκεανιδες με πιθανοτητα να δυσαρεστησουν το μεγαλο Δυναστη, δε δισταζουν να συντρεξουν τον Προμηθεα στη φριχτη του Μοναξια... Αγανακτουν απεριφραστα με το Μεγαλο Αδικο και δυσφορουν εναντια στον πανισχυρο Δια. -Θρηνουν με τους Πονους του Προμηθεα. -Συμπονουν τους κατατρεγμενους ανθρωπους,που αυτος λατρευει. -Αναζητουν λογια Παρηγοριας. -Προσκυνουν ταπεινα το Μαρτυριο του Προμηθεα. -ωστοσο η οδυνη τους δε γινεται δραση ανατρεπτικη Δινει ομως κουραγιο και απαλυνει τις πληγες του μαρτυρικου Τιτανα... Γι αυτο και στη Τραγωδια αλλωστε,ο Προμηθεας συγκινειται τοσο απο την παρουσια των στοργικων Ωκεανιδων.(Ειναι ομορφος ο λανθανων ερωτισμος που ενυπαρχει στις στιχομυθιες αναμεσα στον μαρτυρα Προμηθεα και τις τρυφερες Ωκεανιδες...) Οι Ωκεανιδες στεργουν τη μοναξια του Τιτανα στο πετρωδες τοπιο του Καυκασου σε πεισμα της εξουσιας και η αγαπη τους ειναι βαλσαμο για κεινον. Ο Μαρτυρας ομως-εμφανως δυνατοτερος- δινει κουραγιο στις θλιμμενες συμπαραστατριες του,που κλαινε για την οδυνη του , τις εμψυχωνει με το πεισμα του και με την Ελπιδα, σκορπιζει την απελπισια τους με τολμηρο οπτιμισμο. Με την ελευση του αετου ο οποιος κατασπαρασσει το συκωτι του Προμηθεα αποτροπαια, εκεινες σκορπιζουν απο φοβο-για να επανελθουν αμεσως μετα. Αγαπουν,Πονουν αλλα δεν μπορουν να αλλαξουν τα πραγματα-μονο να τα απαλυνουν. Η παρουσια των Ωκεανιδων στον Προμηθεα,θυμιζει για παραδειγμα πληθος ανωνυμων μελων σε ιεραποστολες και ανθρωπιστικες οργανωσεις,απο εξεχουσες φιγουρες , οπως ο Σβαιτσερ ,ο Πεσταλοτσι,η Μητερα Τερεζα- εως καθε προθυμο λειτουργο του Ερυθρου Σταυρου η των Γιατρων Χωρις Συνορα κλπ. Δεν μπορουν να συμβαλουν σημαντικα στο ρου της Ιστοριας η να ανατρεψουν τα πολιτικα δεδομενα,ωστοσο υποφερουν με τους πασχοντες κι η παρουσια τους βελτιωνει τα κακως κειμενα και ανακουφιζει τον Πονο. Ειναι το Στολιδι του Κοσμου.Διασωζουν την ανθρωπια μας.
Μεσα από τις Ωκεανιδες όμως προβαλλει το διπολο Αρρεν-Θηλυ, με τη Γυναικα σε σαφως πιο αδυναμη θεση,οπως αλλωστε εκφραζεται στην αθηναικη κοινωνια -εξισου ομως πολυτιμη. Γενικά στον Προμηθεα η Γυναικα πρεσβευει σιγουρα το Καλο,αλλα το Καλο στα συμβατικα πλαισια κι οχι ως αναμορφωση.. Η Γυναικα δηλαδη,αδυνατει να υπερβει το ρολο της Παραστατιδας του Πολεμιστη και παραμενει στα μετοπισθεν.. Βλεπουμε τις Ωκεανιδες σε μια προσπαθεια να πεισουν τον Προμηθεα να Συμβιβαστει και να σωσει τον εαυτο του απο το Μαρτυριο με την αγωνια θαρρεις μιας Μητερας που αποχαιρετωντας το γιο-στρατιωτη δεν βλεπει καμια δοξα και καμια προοδο, μα μονον το Παιδι που Χανει. Στις Ωκεανιδες δηλαδη δεν προβαλλει η σκληραγωγημενη Σπαρτιατισσα του "Ή Ταν ή Επι Τας", αλλα η πιο συναισθηματικη γυναικα μιας λιγοτερο στρατοκρατικης κοινωνιας στον περιορισμενο ρολο της Κυρας του Σπιτιου κ μονον,όπως στην Αθηνα του 5ου αιωνα.. Στον Προμηθεα η Γυναικα ειναι Ευαλωτη,μα Τρυφερη. Συνιστα το αρχετυπο της μητρικης φιγουρας και του Συναισθηματος που κρατα το βρεφος στη ζωη.
Ετσι, πασχει με τους πασχοντες,προσφερει την Ομορφια μεσα στην ερημια, τη Στοργη πανω στην απονια της Πετρας, την Παραμυθία στην Απογνωση. Θυμίζει ττην τρυφερή αγωνία της Μάνας του Αγωνιστή όπως την εκφράζει ο Βάρναλης στους "Πόνους της Παναγιάς":
Η Ιώ, πάλι που κατατρύχεται από την ανελέητη αλογόμυγα- με κορμί καταπληγιασμένο,εξαιτίας του άνομου δεσμού με τον Δία, ίσως συμβολίζει τη δυσμένη γυναικεία μοίρα,παίγνιο στις βουλές του άντρα. Από την άλλη ,αυτή η τσακισμένη ,η απαξιωμένη ύπαρξη κυοφορέι την πιο μεγάλη ελπίδα.Ο Προμηθέας ανακοινώνει στην Ιώ ότι από αυτή θα γεννηθεί ο Ηρακλής που θα τον απελευθερώσει από τα δεσμά του.Από τη Γυναίκα θα γεννηθεί η Λύτρωση. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει Σωτηρία. Θυμίζει τον επεισοδιακό διάλογο ανάμεσα στον μελλόνυμφο Αυτοκράτορα Θεόφιλο και την καλλιπάρθενο Κασσιανή: Αυτός για να την υποτιμήσει είπε"Από τη γυναίκα πηγάζουν τα δεινά"(υπονοώντας το μήλο της Εύας) Εκείνη αντιγύρισε"Εκ γυναικός πηγάζει τα κρειττονα" (υπαινισσόμενη την Παναγία που έγινε πέρασμα για τον Άνθρωπο προς Συμφιλίωση με τον Θεό κ Ανάκτηση του Παραδείσου)... Στον Προμηθεα,λοιπόν, η Γυναικα ακολουθεί το Αιωνιο Πεπρωμενο της ως Ερωμενη και Μάνα ,αλλά εν τέλει ανυψώνεται ως ύστατη Ελπίδα του Κόσμου- ως απώτερη Δύναμή του. Η Γυναικα στο αισχυλειο αυτο εργο παραμένει λοιπον στη σκια μιας πατριαρχικης οπτικης- πλαισιωνεται ομως με σεβας ως κατι Πανοσιο και Αγαθο,και καταξιώνεται ως αθόρυβη Πηγή της Ζωής.
. Η ΗΘΙΚΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΠΥΡΗΝΑ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ
ΠΡΟΜΗΘΕΑ-ΜΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. ...Και βεβαια στην κορυφη της Ηθικης Κλιμακας,στο Τερμα,στην Εκπληρωση στεκει ο Προμηθέας: Ο απολυτος μαρτυρας ,που προσφερει ακεραιο το Είναι του στη Μεγαλη Υποθεση του Ανθρωπου, απαρνουμενος κάθε προνομια της θεσης του.Τα ειχε όλα και τα εδωσε όλα. Η ολύμπια Εξουσία του αθάνατου Τιτάνα στη διάθεση της Ανθρωπότητας! Ο Προμηθέας είναι ο ευνοημένος Πολίτης του Κόσμου που δε διστάζει για το Κοινό Καλό να παραβεί τις ως τότε επιταγές της παγκόσμιας τάξης,όπως την είχε επιβάλει η επικράτηση του Δία και των θεών, θυμίζοντας Μάρτυρες της Δημοκρατίας απελευθερωτικών κινημάτων … Απο τα αλυσοδεμενα χερια του Φιλανθρωπου Τιτανα τρεχει το αιμα τοσων εξαισιων αγωνιστων- επώνυμων κ ανώνυμων, που έσπρωξαν Μπροστά τον Τροχό της Ιστορίας: Είναι το άγιο Αίμα του Σπάρτακου. Είναι ο αγωνιστής της Αγροτιάς ο Μαρίνος Αντυπας, η πλούσια Ηλεκτρα Αποστόλου που αν κ πλούσιας καταγωγής συντάχθηκε με το ΚΚΕ κ την Αντίσταση, Είνσι ο δολοφονηθείς βουλευτής- υφηγητής Γρηγορης Λαμπρακης ,η Γερμανίδα μουσικός Σοφι Σολ, ο Επίσκοπος αντάρτης Καμίλο Τορρες, ο Όσκαρ Ρομερο, ο Γκαντι, Είναι ο θάνατος τόσων άγνωστων επαναστατών ανά τη γη ,των ανωνυμων που κομματιαστηκαν στα Μακρονήσια και στα αποσπασματα των πολεμοκαπηλων-πολλοί από αυτούς έχοντας απαρνηθεί τα προνόμια μιας πλούσιας καταγωγής… Η αταλάντευτη στάση του Προμηθέα μπρος στις απειλές του Δία και στον αετό που του ξέσκιζε τις σάρκες, όπως κι η αγωνία του για τον Άνθρωπο, θυμίζει έντονα πχ τη λεβέντικη στάση του Μενέλαου Λουντέμη στη δίκη του,όταν του ζητήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας για να γλυτώσει, κι εκείνος είπε περήφανα: "Xρειάστηκαν 2 εκατομμύρια χρόνια να σηκωθεί ο άνθρωπος στα Δύο Πόδια.Δε θα τον ρίξω πάλι εγώ στα Τέσσερα..." Τι εξαίσια σύζευξη! Αυτό είναι το διαχρονικό ήθος κάθε κοινωνικού αγωνιστή, και έρχεται η ώρα της θυσίας για όποιον θέλει να "Λέγεται Άνθρωπος", όπως το κηρύττει ο Τάσος Λειβαδίτης... Για να κατορθώσει όμως ο άνθρωπος αυτήν την ηθική ανάταση, απαιτείται να νικήσει τον ίδιο του τον εαυτό όπως δείχνει κι η εμβάθυνση στα ατομικά χαρακτηριστικα,στο ήθος του Προμηθέα… Απο απόψεως ,εμβάθυνσης στο χαρακτήρα ανιχνεύουμε το κεφάλαιο της ατομικής ευθύνης… Στον Προμηθέα συγκλονίζει ο καθεαυτός μύθος κι η ίδια η Προσωπικότητα του Ωραίου Άρρενος, δηλαδή του Προμηθέα που προβάλλει ως ενας Εξαίσιος Μάρτυρας, βγαλμένος θαρρεις απο τη χριστιανική βιβλιογραφία κι οχι απο τη σκληρή ελληνική μυθολογία: Ήταν ενας Αθάνατος ,προνομιούχος του Ολυμπου απο τους λιγους Τιτανες συνδαιτημονες των Θεων (ως παλιος παραστατης των θεων στην Τιτανομαχια)-κι ομως!! Απαρνήθηκε τα προνομία της αθανασίας του και έκανε αυτοσκοπο του την ευτυχία των ανθρώπων. Αντί να απολαμβάνει ολάνθιστους κήπους και να διασκεδαζει,οπως οι αλλοι αθάνατοι, ο Προμηθέας πάσχιζε άοκνα να απαλύνει τα βασανα των ανθρώπων!Ακούραστα έστεκε στο πλευρό τους και διαρκώς αγωνιούσε για εκείνους! Μονό η χαρά των ανθρώπων τον ένοιαζε -κι όχι η δική του! Πασχισε λυσσαλέα γι αυτήν και δε δίστασε να οδηγηθεί στο μαρτυριο,που από πριν γνώριζε , μόνο και μόνο γιατι αγαπησε τοσο τους ανθρώπους. Για χάρη της ανθρώπινης αθλιότητας περιφρόνησε την δικη του μακαριότητα!!! Τι απόλυτο δόσιμο εαυτού!Τι πύρινος έρωτας! Κανενα αλλο πλασμα,που γέννησε πένα ανθρώπινη, δεν υπεφερε τόσους πόνους ,όσο ο Προμηθέας για χάρη του ανθρωπινου γενους. Αιωνες ολόκληρους από εκείνους τους παγωμένους βράχους της Σκυθίας δεν κουράστηκε να διατρανώνει τη φωνη του Δικαιου και της Αγάπης στον Άνθρωπο! Κανένα άλλο πλάσμα από πένα ανθρώπινη δε μαρτύρησε τοσο αγρια και τόσο ωραία οσο ο Προμηθεας κρεμασμενος στο Βραχο του Καυκασου! Καμιά άλλη μορφή απο πενα ανθρώπινη δεν προβάλλει τόσο εξαίσια ερωτική ,όσο ο γιος του Ιαπετού, που αναμετράται στην Αιωνιοτητα με τις φριχτές του πληγές και τη Μοναξια της Πέτρας για να σώσει τους ανθρωπους- οντα δηλαδή πλασμένα κατώτερα από τον ιδιο,οντα που πότε δε θα ηταν επαρκή να του ανταποδώσουν την Ευεργεσία . Κι όμως ποτε του ο Προμηθέας δε ζήτησε ανταπόδοση ,ποτε δεν αξιωσε να τον προσκυνήσουν οι άνθρωποι ,γιατι τους ηθελε ελευθερους,Ορθιους,στα ..."Δυο Ποδια" τουτος ο Μέγας "Εραστής της Ανθρωποτητας"-αγάπη θεϊκή... Μεσα απο την απολυτή Φιλανθρωπία του ο Προμηθέας αναγεται σε συμβολο – οχι μονο πολιτικό,μα και ηθικό και ψυχολογικό. Με τη θυσία του ο Προμηθέας ανάγεται στο ευθέως αντίθετο του Ναρκισσου. Παρολη την αντιπαλότητα του με το Δια,το γεματο πληγές κορμι του Τιτάνα στέκει στον αντίποδα οχι τόσο του θρονου της Τυρρανιας , αλλα του ωραιοπαθούς αντικατοπτρισμου στη Λίμνη!!!!!! Διοτι η Αυτοθυσια είναι υπερβαση της υπερτατης τυραννιας,του Εγωισμου! Προμηθεας και Ναρκισσος :ΜΟΝΟΙ και οι Δυο. Απολυτοι κι οι δυο. Ο Νάρκισσος συμβόλισε τον απόλυτο εγκλωβισμό στο Εγώ, ο Προμηθέας το αδιαπραγματευτο δόσιμο του εαυτού-χωρίς ανταμοιβή. Το Κάλλος του Ναρκισσου έγκειται σε μιαν απρόσωπη Συμμετρια, Το Καλλος του Προμηθεα είναι Ψυχικο ,το Φως που αγωνια για το σκοταδι των αλλων και διαχεεται για να ομορφυνει καθετί στο περασμα του. (Αυτό που λεει ο Χικμετ «Αν δεν καεις εσυ πως θα γινει η Νυχτα Φως?») Η στάση του Ναρκίσσου οδηγεί στο θάνατο, του Προμηθέα στη ζωή και την πρόοδο- οχι μονο του ατομου ,αλλα και για οσα το περιβάλλουν... Ο Αριστοτελης θα προσωποποιουσε στην δια της α-παθειας μοναξια του Ναρκισσου το «θηριο» του, ενώ στο μοναχικο δρομο της Θυσιας του Προμηθέα ξαναβρισκουμε το «θεο», οπως τον όρισε ο Σταγειριτης.
Σε τελική ανάλυση,το ψυχολογικο υπόβαθρο κάθε τυραννίας είναι η οπτική του Ναρκισσου- που καταληγει σε σαδισμό, ενώ κάθε πραξη ανιδιοτελειας-αρα ανδρείας- πηγαζει από υπερνικηση του Εγω. Αρα λοιπόν η υγιής πολιτικοποιηση είναι ζητημα πρωτίστως ατομικής ηθικής. Διαθεση Προσφορας… Με ορους θεολογικούς θα μπορουσαμε να ορισουμε το μυθολογικό Ναρκισσο κατάδικο της Κόλασης που ο Ντοστογιεφσκι ορισε ως "ανικανότητα να βιώσεις την αγαπη"-(βασικο γνωρισμα του Εωσφορου), Από την άλλη, ο Προμηθέας ,που τα έδωσε όλα , είναι ο «νικηφόρος κληρονόμος του Παράδεισου»- διότι πέτυχε την υπέρτατη Νίκη.. Ειναι ο Απόλυτος Νικητής. Και νικη του σταθηκε το Νέο Ξημέρωμα για την ανθρωπότητα κιο ηθικος θριαμβος της ανιδιοτελούς θυσίας. Η θυσιαστική στάση είναι η ύψιστη κορωνίδα κάθε ύπαρξης-είναι η ίδια η Θέωση, όπως με απόλυτο κι ανυπέρβλητο τόπο εκφράστηκε μέσα από τον Ιησού Χριστό.Κι από την ατομική ηθική εξακτινώνεται στο κοινωνικό γίγνεσθαι και μετουσιώνεται από προσωπική αναμόρφωση σε κοινωνική…
4 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΕΙΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑ, ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ Η αθανασία του Προμηθέα και η καταγωγή του που συνδιαλέγεται ευθέως με το θείο, μας επιτρέπει να εντοπίσουμε έμμεση αναφορά στο Χρέος της Εξουσίας… Περαν της κριτικης στην Εξουσια ,μεσα απο το εργο προδιαγραφεται κ το χρεος της εξουσιας που ειναι η Προασπιση του Δικαιου κι η Διακονια του Συνολου.
Απο τη μια ο Προμηθεας εξυμνει πχ τον αγωνα του Δια εναντια στην τυρρανια του Κρονου κ την αποκατασταση της δικαιοσυνης και της Γαληνης. Από την άλλη,ο Προμηθεας δεν καρπωνεται τα οφελη της νικης όταν αυτή μετατρεπεται σε ανομια κι αδιαφορια για τους Πασχοντες Ανθρωπους., Αντιθετως,ο ισχυρος κ αθάνατος Τιτανας Προμηθέας αφήνει τον Ολυμπο και την ανετη ζωη και διαθετει καθε του δεξιοτητα στην Υπηρεσια της Ανθρωποτητας. Ο Αθανατος Προμηθεας Γινεται Ακουραστος Εργατης για χαρη του ανθρωπου. Αυτη η οπτικη της Εξουσιας και της Υπεροχής ως ευκαιρια για Προσφορά ,μπορεί να προσλάβει χριστιανικες προεκτασεις στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, που ως Υιος του Θεού ενσαρκώθηκε σε μια ταπεινή φάτνη κι έζησε ως Ξένος.Χαρακτηριστικά, πριν το Μυστικο Δειπνο,βλέπουμε τον Ιησου ,το Βασιλεα των Βασιλεων, να ζωνεται ποδια και να νίβει τα πόδια των Ψαράδων -Μαθητών Του (Τελετη του Νιπτηρος) δινοντας μια πολυτιμη παρακταθηκη ταπεινοφροσυνης κ αυταπαρνησης:"Θα γινετε ο ενας υπηρέτης του αλλου."Αφου ο Θεος "διακόνησε¨τον άνθρωπο , κανενας ανθρωπος δεν εχει το δικαίωμα να νιωσει οτι στεκει πιο ψηλα απο τους αλλους, κανενας δε δικαιουται να αξιωσει υπηρέτες..." Διοτι και ο χριστιανισμος κήρυξε την αυταπάρνηση κ την υπηρεσια του συνολου μέσα από το παράδειγμα του Ιδρυτή του.. Να ξεκαθαριστεί επ ευκαιρία ότι η πολυσυζητημενη ευαγγελική ρήση σχετικά με την Εξουσία «Τα τω καισαρος τω Καισαρι» δεν μπορει να ερμηνευθε ως υποταγη στην εξουσία αλλα μαλλον ως αίτημα για μια ευνομουμενη συντεταγμένη συνύπαρξη ,χωρις βια. Δε νομιμοποίησε ουδεποτε ο Χριστιανισμος τον αδικο πλουτισμό των εξουσιών,αφου ευθεως αποκήρυξε τον Πλουτο-με τον ιδιο τον Ιησού να είναι Πτωχος κι ενοχλητικος για τους Φιλάργυρους Αρχοντες... Θα τολμουσαμε να εντοπίσουμε,λοιπόν, σημείο σύγκλισης της χριστιανικης οπτικης απεναντι στην εξουσια προς αυτην του αισχύλειου κείμενου,στο γεγονος ότι και στην περίπτωση του Προμηθέα, η ανατροπή της αδικίας δεν έρχεται μεσώ βίας η άνομων πράξεων αντεκδίκησης ,άλλα μέσα από την ηθική ανωτερότητα και την αυτοθυσία.
Αλλωστε, ισως με τολμηρό άλμα λογικής, θα μπορούσε καποιος να βρει μια μικρή συναφεια της θυσιας του Προμηθεα προς την Ασύγκριτη ,ανυπέρβλητη ,Σταυρική Θυσία,ακόμη κι από απόψεως εικαστικής καθώς κι οι δυο στέκουν στο Μαρτύριο με τα χέρια ανοιχτά ,για να τονιστεί ο οικουμενικός χαρακτήρας της Υπέρβασής τους…Και στις δύο περιπτώσεις όμως έχουμε την αυταπάρνηση ως συντριβή του Εγώ
Γολγοθάς και Καύκασος, "Ήλοι" και Αλυσίδες ως μια κατάφαση του Πονου και άμετρη Φιλανθρωπία, παρά τις διαφορές.
Η Σταυρική Θυσία κήρυξε τη Συγχώρεση με τον σοφότερο και ωραιότερο λόγο που ακούστηκε ποτέ να δικαιολογεί, εν μέσω φριχτών πόνων και εγκατάλειψης, τους δημίους: «Πάτερ, Άφες Αυτοίς ου γαρ οίδασι τι ποιούσι…" Στο μύθο του Προμηθεα,που ειναι δημιούργημα γονιμης φαντασίας και προβληματισμου,δεν υφίσταται καμιά έννοια υπερβατικής συγχώρεσης...Έχουμε μια αναμέτρηση κοσμοθεωριών, έχουμε μια επανάσταση με ξεκάθαρα κοινωνικοπολιτικα χαρακτηριστικα ,που «απαιτεί τα εαυτής», που διεκδικεί από τον θύτη,δεν τον συγχωρεί...Ο «σταυρωτής» στον Προμηθέα, ο «Δίας», είναι ο τύραννος όλων και ζητούμενο δεν είναι η σωτηρία του αλλά η ήττα του…Δηλάδή στον Προμηθέα, ο καταπιεζόμενος συναισθάνεται την ισχύ του και την προβάλλει ώστε να αποσπάσει από τον τύραννο τα δικαιώματά του-για λογαριασμό όλων. Οι μαντικές ιδιότητες και το επίμαχο «μυστικό» του Προμηθέα ως μέσο εκβιασμού του Δία συμβολίζει την ισχύ των εθνών, που την τρέμουν οι τυραννοι- για αυτό κρατούν σε καταστολή τη γνώση, εμποδίζοντας τη συνειδητοποίηση και την ταξική συνείδηση.. Το μήνυμα είναι απερίφραστο:Ο καθένας απο το πόστο του πρέπει να υπηρετεί το Καλο των γυρω του κι η Ισχυς να προστατεύει την Αδυναμία... Iδεολογικα,θα μπορούσε κανεις να θεωρήσει πως το μηνυμα του Προμηθέα -εμπεριεχει προδρομικα σπέρματα του Οράματος της Κομμουνιστικης Κοινωνίας - ανεξαρτητα αν αυτό τελικά συνετρίβη στην άρνηση του ανθρωπου να απαλλαγει απο τα πνευματικά και ηθικά δεσμά της πραγματικοτητας που ο ιδιος διαμόρφωσε στην Ιστορία... 3. ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ ΔΙΑ –ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΩΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ-ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΜΕ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ... Σε αυτό το σημείο ,ωσοσο,πρέπει να γίνει προσεκτική πολιτική αποκωδικοποίηση-συνυπολογίζοντας και την κατάληξη του μύθου ,όπου ο Προμηθέας επιστρέφει στη συντροφιά των ολύμπιων. Η συμφιλίωση Δία –Προμηθέα πάνω σε μια νέα βάση ,δικαίοτερης διακυβέρνησης του Κόσμου,δε μας επιτρέπει να αναγνώσουμε το μήνυμα της Τραγωδίας ως αίτημα για πλήρη ανατροπή ,αλλά ως αίτημα για Αναμόρφωση της Καθεστηκυίας Τάξης. Με άλλα λόγια ,τούτη η «Επανάσταση» δεν αποσκοπεί στην κατάλυση των θεσμών δια της Βία ,δεν αποσκοπει στην ΑΝΑΡΧΙΑ ,αλλα στην αφύπνιση και τη δίκαιη κατανομή Πλούτου και αρμοδιοτήτων.
Πράγματι ,το ανθρώπινο είδος εξασφάλισε την επιβίωσή του ,όταν οργάνωσε τη συνύπαρξή του με τους άλλους σε «Κοινωνία» θέτοντας σε αυτήν Κανόνες. Δομικό στοιχείο της κοινωνικής ζωής ήταν ο Καταμερισμός της Εργασίας και των των Ρόλων -στοιχείο που από λειτουργικής απόψεως θέτει κάποια έννοια ιεραρχίας, με σκοπό την εξυπηρέτηση του συνόλου. Όταν αυτή γίνεται εκμετάλλευση όμως η κοινωνία οφείλει να αντιδρά κ να ξεσηκώνεται. Ο ξεσηκωμός και η αλλαγή όμως ,δε δικαιούνται να εκτραπούν σε αναρχία,αποχαλίνωση και παντελή καθαίρεση κάθε αρχής, δομής,οριοθέτησης κι οργάνωσης διοτί τότε γίνεται Ασυδοσία και Αποκτήνωση-που τόσο απέχει από την πολυπόθητη Ελευθερία … Ετυμολογικά, άλλωστε η λέξη Ελευθερία θα πει «έλευσις ορίων»-κι αυτά πρέπει να τα σέβονται όλοι για να εξασφαλιστεί η αρμονία… Η ανατροπή της αδικίας στον Προμηθέα, λοιπόν, δεν ήλθε με βίαιη σύγκρουση ,αλλά δια της αυταπάρνησης, της πνευματικής υπεροχής και της ηθικής ανωτερότητας. Αυτό συνιστά σημείο τομής προς το χριστιανικό κήρυγμα ,που καλεί σε κοινωνικούς αγώνες μέσα από το πρίσμα της φλογερής Φιλανθρωπίας του, που αγκαλιάζει καθολικά τον Άνθρωπο και του ζητά να παλέψει και επί γης για την αγαπητική «κοινωνία» του Παραδείσου κατ’έικόνα και ομοίωση του ίδιου του Θεού. Ώστε η εξαίσια «ανταρσία» του Προμηθέα περισσότερο από τους Ζηλωτές παραπέμπει στο χριστιανικό μήνυμα ή στη φιγούρα του εμβληματικού φιλειρηνιστή Γκάντι. Πιθανόν να παραπέμεπει και στη Θεολογία της Απελευθέρωσης-Κίνημα της Λατινικής Αμερικής,όπου ανώτεροι κληρικοί συντάχθηκαν με τους αγώνες του φτωχού λαού ενάντια στα απολυταρχικά,φιλοαμερικάνικα καθεστώτα,όπως ο Καμίλο Τόρρες(Βολιβία) ή ο Όσκαρ Ρομέρο(Ελ Σαλβαδόρ),που έπεσαν αγωνιζόμενοι για τα δικαιώματα των φτωχών. Η Ιστορία δικαιώνει τούτη την οπτική. Όπου η Επανάσταση κατέφυγε στην άκριτη βιαιότητα και τον καταναγκασμό για την εδραίωση της, έφερε άδικο αίμα και μετουσιώθηκε σε νέα τυρρανία ,ανατρέποντας το αρχικό της όραμα. Το είδαμε να συμβαίνει με τους Ερυθρούς Χμερ του Πολ Ποτ . Το ειδαμε στο Σταλινικό Καθεστώς, που –παρά τις αρχικές καλές προθέσεις κ τη δίκαιη ανατροπή του τσαρικού καθεστώτος- άφησε εκατόμβες αθώων νεκρών,καρατόμηση συντροφων(πχ Τροτσκι) και έφτασε να συμπράξει με το χιτλερικό καθεστώς για τον αφανισμό ενός έθνους ,του πολωνικού, εξυπηρετώντας κι επεκτατικές βλέψεις προς την Φινλάνδία -χωρίς να ξεχνάμε το Κατίν, τα γκουλάγκ ή το μοίρασμα του κόσμου με όρους καθαρά ιμπεριαλιστικούς σε Γιαλτες και Ποτσνταμ.… Επανάσταση δίχως αρετή ,δεν μπορεί να επικρατήσει κ να φέρει τη Δικαιοσύνη. Κοινωνία υγιής και δημιουργική είναι σίγουρα η συντεταγμένη κοινωνία της Ισονομίας ,των ίσων ευκαιριών,της Κοινωνικής Δικαιοσύνης,που αγκαλιάζει τους πολίτες της και προπάντων τους αδύνατους (όπως το περιγράφει και στον Επιτάφιό του ο Περικλής-θεωρώντας την Παιδεία και το κοινωνικό κράτος πυλώνες της Δημοκρατίας και πηγές της Αρετής των Αθηναίων του….) Πυρήνας κάθε πολιτικής πράξης πρέπει να είναι η φιλανθρωπία... κι αυτό προυποθέτει αγώνα ηθικό μάλιστα σε επίπεδο ατομικής ευθύνης:
5.ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ Ωστοσο ο Προμηθεας παραμένει η μοναδική μυθολογική θεότητα ανα τους αιώνες που δεχεται να Υποφέρει για χάρη του Ανθρώπου. Κι εδώ διερωτωμαι ,αν η φιλανθρωπη φιγουρα του Προμηθεα,αποτυπωνει καποιο αρχεγονο αιτημα του ανθρώπου να νιωσει το Θεό ως προστατη,ως Πατερα κι Ελευθερωτή κι οχι ως φόβητρο και Τιμωρο και μέσο χειραγώγησης μαζών. Γιατί ναι μεν ο Προμηθέας ενέχει την τόλμη αμφισβήτησης της άνωθεν εξουσίας,την απόρριψη της θεοκρατίας ίσως,ωστόσο δεν παυει να ειναι και ο ίδιος μια φιγούρα θεϊκής προέλευσης κι όχι ένας θνητός ,ας πουμε ημίθεος ήρωας τύπου Ηρακλή. Αρα δεν μπορουμε να ερμηνεύσουμε τον Προμηθεα ως απορριψη της έννοιας του θεου, ουτε ως απόρριψη της αγαθότητας του θείου. Ισως ο Προμηθέας ειναι μια διαφοροποιηση απο τον ανθρωπομορφισμο των θεών,στους οποιους αποδιδονταν ανθρώπινες μικρότητες και πάθη. Ίσως στο πρόσωπο του Προμηθέα γίνεται μια δειλή στροφή προς την ανόρθωση του θείου πάνω από την ανθρώπινη ηθική,Αυτην κανενας ως τοτε αποδεκτός της αρχαιότητας θεός δεν ξεπέρασε-αφου ολοι τους υποκυπτουν σε πειρασμούς και παραμένουν αλαζονικοί,σκληροι και -στην καλυτερη-ευκαιριακοι μονο συμπαραστατες του ανθρωπου, εν αντιθεσει με το Μεγαλοψυχο γιο του Ιαπετου που τα εδωσε ΟΛΑ.
Κι εγινε κινητηριος δυναμη για την Προοδο.
Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ εχει ηθικό διαμέτρημα απρόσιτο στα ανθρώπινα μέτρα η σε αυτα που αποδόθηκαν στους ολύμπιους θεούς κι αυτο δεν μπορει να αμφισβητηθει Πιθανόν σε ολα αυτα μπορούμε να ανιχνεύσουμε μια τάση αμφισβήτησης ,στη λογική του βωμού με την αφιέρωση "Τω Αγνώστω Θεώ"...Ίσως ο Προμηθέας αντιπροσωπεύει μια υφέρπουσα απόπειρα να διαφοροποιηθει η στάση του πολίτη απέναντι στη Θρησκεία. Ισως χαμηλόφωνα και υπαινικτικά το αισχύλειο έργο ζητά να μην ειναι πια η θρησκεία το "όπιο του λαού"- πηγή καταδυναστευσης ,δεισιδαιμονιας κ φοβου- αλλα να γινει κίνητρο Γνωσης,ηθικης Ανατάσεως και Αυτογνωσιας εν τελει για τον άνθρωπο και τον Υψηλό Προορισμό του... 6. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Περαν οιασδηποτε επιμέρους προσέγγισης ,συνιστά γεγονός οτι Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ειναι η πιο "θεια"φιγουρα ανάμεσα στους Αθανάτους,το μεγαλειωδεστερο Προσωπο της Ελληνικης Μυθολογιας!!! Η σπουδαία αυτη Τραγωδία -στη συνδιαλλαγή της με τον Αιώνα μας-χριζει περαιτέρω μελέτης και στοχασμού ως προς τις προεκτάσεις σχετικά με την Πολιτική, τη Θρησκεια και την Ηθική του Ατόμου που μπορουν να προστεθουν στο κεντρικο πολιτικο μηνυμα της. Ειναι βεβαιο παντως πως θα λαμπει παντα ,σα Φαρος στη Σκεψη μας, το τολμηρο αυτο εργο ,που διατρανωνει Φωνη Αμφισβητησης της καθεστυκυιας ταξης, αποτελωντας ηχηρη ,σκληρη κριτικη σε πασης φυσεως Καταδυναστευση του Ανθρωπου. Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΔΕΣΜΩΤΗΣ αποτελει την πιο τολμηρή τραγωδία της Αρχαιότητας με το υψιστο πολιτικό μήνυμα ,απο "την πένα"του στοιβαρου,εμβληματικού τραγωδού,Αισχύλου!! Δεν ειναι τυχαιο οτι μεταγενεστερα ενεπνευσε σπουδαιους ανθρωπιστες ποιητες οπως ο Βαρναλης και ο Βρεττακος οι οποιοι στα εργα τους (ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ και ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΙΑΣ ΜΕΡΑΣ) ανασυνεθεσαν το διαχρονικο της μηνυμα σε μια πιο στοχευμενη,στρατευμενη προσεγγιση σοσιαλιστικου προσανατολισμου... Ο «Προμηθέας» πάντα θα ανοίγει δρόμους γαλουχώντας αγαθούς πολίτες και ανθρώπους, «διψώντες την δικαιοσύνην» , «πρόθυμους να διωχθούν ένεκα αυτής»- σαν αυτούς που μακάρισε ο Ιησούς στην Επί του Όρους Ομιλία,ως "Κληρονόμους της Βασιλείας των Ουρανών"-δηλαδή της Τελείωσης. Πολίτες και ανθρώπους όπως όρισε ο σοσιαλιστής Γληνός λέγοντας πως «Αξίζει η ζωή όταν ζεις και πεθαίνεις για ένα Ιδανικό. Ελισσάβετ Π. Δέδε (Απαγορευεται κάθε αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς επώνυμη αναφορά στη συγγραφέα και στον συγκεκριμένο ιστότοπο)
Οι Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, χρόνια διακρίνονται για τα εξαιρετικά ιστορικά τους συγγράμματα για τον Β Παγκόσμιο πόλεμο, με κορυφαίες τις εργασίες του Mark Μazower (Στην Αυτοκρατορία του Χίτλερ -Στην Ελλάδα του Χίτλερ-Θεσσαλονίκη κλπ). Το 2014 οι Εκδόσεις Αλεξάνδρεια" χάρισαν στο κοινό, τις Συνομιλίες Με Έναν Δήμιο", ένα σπουδαίο και πολύ ξεχωριστό ιστορικό ντοκουμέντο γύρω από ένα απάνθρωπο στέλεχος των Ες Ες που συνέδεσε το όνομά του με την ισοπέδωση του Γκέτο της Βαρσοβίας, αλλά και με την Κατοχή στην Ελλάδα:
Οι "Συνομιλίες Με Έναν Δήμιο" μας συστήνουν τον Γιούργκεν Γιόζεφ Στρόοπ - μέσα από τα μάτια ενός Πολωνού που τον γνώρισε πολύ καλά!!
ΤΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ :
ΟΠολωνός Καζιμιέρ Μοτσάρσκι,μέλος της Πολωνικής Αντίστασης επί γερμανικής Κατοχής στην Πολωνία, μετά τον πόλεμο βρέθηκε στις φυλακές του σταλινικού καθεστώτος ως... αντιφρονούς!!!
Στο κελί του είχε την τύχη να συνυπάρξει255 ήμέρες με έναν χαμηλόβαθμο Ες Ες,τον Γκούσταβ Σίλκε, και με τον διαβόητο Γιούργκεν Στρόοπ- ολετήρα της Πολωνίας στα 1943- και από τους σκληρότερος διοικητές των Ες Ες στην Ελλάδα.
Μετά το αρχικό σοκ της αναγκαστικής συμβίωσης με δυο χιτλερικούς δήμιους της χώρας του, ο Μοτσάρσκι εκμεταλλεύτηκε τη μοναδική δημοσιογραφική ευκαιρία να γνωρίσει και να παρουσιάσει σε βάθος έναν αμετανόητο Ες Ες, υπεύθυνο για σωρεία εγκλημάτων!
Έτσι, ο Μοτσάρσκι προχώρησε σε βαθυστόχαστες συζητήσεις με τον στρατηγό του Χίτλερ, Γιούργκεν Στρόοπ, που... άλλαξε το βαφτιστικό όνομά του "Γιόζεφ" σε Γιούργκεν για να ηχεί πιο..."άριο"!
Το ενδιαφέρον στην περίπτωση Στρόοπ δεν είναι μόνο τα πολλαπλά του εγκλήματα, που τα εξετέλεσε με ανατριχιαστική συνέπεια! Είναι πως ο Στρόοπ προσωποποιεί ιδανικά τον "αρχετυπικό ναζί": Γρανιτένια απάθεια, "πολικό βλέμμα", αρρενωπό κι επιβλητικό παρουσιαστικό, μα, πάνω απ'όλα, μια έπαρση εωσφορική, ορμώμενη από μια νοσηρή προγονολατρεία που εμποτίστηκε με τον πρώσικο μιλιταρισμό του Α' Παγκοσμίου Πολέμου! Μέσα από το πρόσωπο του σκληροτράχηλου στρατηγού χαρτογραφείται η πορεία ενός αυστηρού καθολικού προς την πλήρη αποκτήνωση - διαδρομή που αφορά μια συντριπτική μερίδα μιας ολόκληρης γενιάς Γερμανών, που ανδρώθηκε στη σκιά των Βερσαλλίων κι επάνδρωσε τον φοβερότερο και πιο φονικό στρατό του 20ου αιώνα! Μέσα από τον Στρόοπ, κατανοούμε σε βάθος την ψυχολογία ενός ναζί, με μια αμεσότητα αποστομωτική, που δε χωράει παρερμηνείες.
Οι διάλογοι Μοτσάρσκι -Στρόοπ είναι διαφωτιστικοί και μας βοηθούν να ανακαλύψουμε όσα ατσάλωσαν μια παθολογία δολοφονική, η οποία δεν εξέλειψε ούτε τις στιγμές της Ήττας,το 1945. Πλάι, σιγοντάρει με διάθεση αυτοκριτικής ο χαμηλόβαθμος ναζί, Γκουστάβ Σίλκε, προσδίδοντας μια σαρκαστική χροιά στο κείμενο- σαν τους χαριτωμένους δευτεραγωνιστές που βλέπουμε στο πλάι των φαύλων πρωταγωνιστών. Μέσα από τις συζητήσεις,λοιπόν, μαθαίνουμε για τα παιδικά χρόνια του σκληροτράχηλου Στρατηγού Στρόοπ, τη καθολική ανατροφή του. τα πάθη του και τη σημειολογεία που είχαν τλετουργίες όπως το κυνήγι με τα άλογα τα πρώιμα φλερτ του και τον γάμο του, τις ενδοοικογενειακές του σχέσεις, περιστατικά από τις μεταθέσεις του τις συνεργασίες του με άλλα υψηλόβαθμα στελέχη, όπως ο Χίμμλερ τη σχέση του με την Ελλάδα καθώς και εμπειρίες από τις χώρες που γνώρισε ως κατακτητής... Φυσικά δεσπόζοντα ρόλο διαδραματίζουν οι αγωνιώδεις ώρες στη μάχη του γκέτο της Βαρσοβίας , που υπήρξε το πιο τερατώδες επίτευγμα της ναζιστικής πορείας του στρατηγού Στρόοπ! Τρομακτικά πλήρης η προσωπογραφία αυτή...
Ο Μοτσάρσκι συνέδεσε τα σκόρπια κομμάτια αυτών των αφηγήσεων του Στρόοπ, ώστε να παραθέσει όλα τα στοιχεία με τη φυσική τους χρονική αλληλουχία. Έτσι η ροή του κειμένου είναι γραμμική, πράγμα που το καθιστά ξεκούραστο και συνάμα κατατοπιστικό για τον αναγνώστη, στοιχειοθετώντας ένα περιεκτικό πορτρέτο του Γιούργκεν Στρόοπ. Παράλληλα, μέσα από περιορισμενα περιστατικά της συμβίωσης στο κελί, προβάλλει η παράνοια του σταλινικού καθεστώτος και ο σπόρος της αυτοκαταστροφής του όταν και έβαλε στην ίδια μοίρα τον ναζί σφαγέίς σαν τον Στρόοπ, με αγωνιστές της ελευθερίας, όπως εδώ ο Πολωνός αντιστασιακός Μοτσάρσκι! Στο επίμετρο έχουμε κι ένα σύντομο σχολιασμό του Μοτσάρσκι για τα συναισθήματα που του προκάλεσε η συνύπαρξη με τον Ναζί στρατηγό καθώς και μια πληροφόρηση για όσα ακολούθησαν την αποχώρηση του Στρόοπ από το κοινό τους κελί (καταδίκη και εκτέλεση). Το ντοκουμέντο είναι πλήρες και συναρπαστικό! Μοναδικό έλλειμμα που μπορώ να καταλογίσω είναι η απουσία φωτογραφικού υλικού, πράγμα που με ενοχλέι πολύ σε βιβλία νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας: Η φωτογραφία στην ιστοριογραφία δεν αποτελεί "διακοσμητικό στοιχείο, αλλά μια αυθύπαρκτη "πηγή"... Στο κάτω -κάτω -περισσότερο κι από το ίδιο το όνομά του, η φιγούρα του Στρόοπ είναι γνωστή μάλλον από το χαρακτηριστικότατο στιγμιότυπο, όπου αυτός στέκει ηγετικός μέσα στο φλεγόμενο Γκέτο της Βαρσοβίας με τις καλογυαλισμένες μπότες -φετίχ κάθε "γνήσιου" ναζί!(σσ.ο ψηλός άνδραςπίσω δεξιά από τον φρουρό με την καπαρντίνα)
Σε κάθε περίπτωση όμως, το κείμενο έχει μεγάλη αξία, διότι ο Μοτσάρσκι μέσα από τις συζητήσεις άφησε τον Στρόοπ να συστηθεί ο ίδιος στον ιστοριοδύφη του μέλλοντος... Σε αυτό συντείνει η άκρως αποκαλυπτική διάθεση του ναζί Στρατηγού κι η ωραία αναμέτρηση.
Με την προοπτική του θανάτου, είναι λίγα όσα ένιωσε ανάγκη να αποκρύψει από τον Μοτσάρσκι ο Στόοπ: Ίσως ο Στρόοπ να μην υπήρξε λαλίστατος όπως, ας πούμε, ο Χανς Φρανκ στα ημερολόγιά του,τις εξομολογήσεις στον ψυχολόγο και στην απολογία του στη Νυρεμβέργη, ωστόσο και ο Στρατηγός μίλησε με ειλικρίνεια κι έδωσε πολύτιμες πληροφορίες. Έτσι, ξεδιπλώνονται ατόφια ο άκρατος κυνισμός του, η σκληρότητα και η άμετρη έπαρσή του -όχι ως εμπαθείς χαρακτηρισμοί κάποιου υποκειμενικού παρατηρητή, αλλά ως ευλογοφανέστατο συμπέρασμα που προκύπτει από τον αμετανόητο λόγο του ίδιου.
Οι "Συνομιλίες Με Έναν Δήμιο", παραπέμπουν σε μια άλλη συγκλονιστική πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενός ακόμη δευτεροκλασσάτου στελέχους των ναζί -πίσω από τα ονόματα της πρώτης γραμμής που δικάστηκαν στη Νυρεμβέργη. Πρόκειται για την αυτοβιογραφία που συνέγραψε, επίσης ως έγκλειστος στιςσυμμαχικές φυλακές,ο διοικητής του Άουσβιτς, Rudolf Hoess κι η σύγκριση είναι σημαντική. Θεμελιωτής του απόλυτου "Εμβλήματος της Ανθρώπινης Κτηνωδίας", υπεύθυνος για 2 εκατομμύρια Θανάτους, έχοντας δει μπροστά του να καίγονται στα κρεματόρια μητέρες με τα αθώα παιδιά τους, ο Ρούντολφ Χοεςς, με την προσωπική του κατάθεση ,καταφέρνει να φέρει ανατριχίλα στον πλέον ψύχραιμο αναγνώστη- κι ας μεταχειρίζεται έναν λόγο μετριοπαθή- ίσως μερτριοπαθέστερο από του αμετροεπούς Στρόοπ...
Η "Αυτοβιογραφία του Χοεςς"- περιέχοντας λιγότερες και πιο εξωραϊσμένες πληροφορίες για την προσωπική αφετηρία του διοικητή στάθηκε μια τραυματική εμπειρία για μένα και ανάλογο πάγωμα ένιωθα παρακολουθώντας την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Στρόοπ.. Στις "Συνομιλίες Με έναν Δήμιο", όμως, είναι εντυπωσιακό πώς ο Στρόοπ δεν αρνείται την έκφυλη πλευρά του, καθώς και τη βαναυσότητα απέναντι στην ίδια του τη γυναίκα με μια παράλογη αφορμή (που θα τα ανακαλύψετε στο βιβλίο)
Η Αυτοβιογραφία του Χόεςς" επίσης δε συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό, ενώ από την ελληνική έκδοση (Οίκος "Νεφέλη"), απουσιάζει δυστυχώς ο αφοπλιστικός πρόλογος των αγγλόφωνων εκδόσεων από τον κορυφαίο διανοητή για το Ολοκαύτωμα κι επιζώντα, τον Ιταλοεβραίου μηχανικού Πρίμο Λέβι- πνευματική αντιπαράθεση φιλοσοφικού ενδιαφέροντος... Τουλάχιστον στις "Συνομιλίες" έχουμε αυτήν τη συγκλονιστική "αντιπαράσταση του Στρόοπμε τον Μοτσάρσκι, που υπήρξε θύμα του- ως Πολωνός- και πολέμιός του- ως Αντιστασιακός- γεγονός που προσδίδει στο έργο την ένταση μιας παρτίδας σκακιού.... Σε κάθε περίπτωση, ντοκουμέντα σαν τις "Συνομιλίες με Έναν Δήμιο" δεν πρέπει να απουσιάζουν επ'ουδενί από τη βιβλιοθήκη του μελετητή αυτής της εποχής που κηλίδωσε με ανεξίτηλο στίγμα την Ανθρωπότητα. Συγχαίρω τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια για την πρωτοβουλία αυτής της Έκδοσης, που άργησε να φτάσει στην Ελλάδα. Την χαιρετίζω με πραγματικό ιστορικό ενδιαφέρον, αν όχι δέος για την αμεσότητα του κειμένου και το σθένος του διωκώμενου Πολωνού Μοτσάρσκι, να συνδιαλαγεί ψύχραιμα με τη φρίκη για να μας προσφέρει την Αλήθεια...
Ελισσάβετ Π. Δέδε
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Kazimierz Moczarski (1907-1975), Πολωνός νομικός και δημοσιογράφος, υπήρξε επιφανές στέλεχος της αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής και υπεύθυνος έντυπων και ραδιοφωνικών μέσων στην εξέγερση της Βαρσοβίας. Μετά την απελευθέρωση συνελήφθη και καταδικάστηκε σε φυλάκιση και αργότερα σε θάνατο από το σταλινικό καθεστώς, ώσπου, με την αποσταλινοποίηση, αφέθηκε ελεύθερος και «αποκαταστάθηκε». Για πολλά χρόνια ωστόσο, και παρά την αντιγερμανική προπαγάνδα του σοσιαλιστικού καθεστώτος στην Πολωνία, ήταν αδύνατο να εκδοθούν οι "Συνομιλίες με ένα δήμιο", καθώς θα αποτελούσαν τεκμήριο της σταλινικής καταστολής της αντίστασης.
Εν τέλει δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες σε μια επαρχιακή εφημερίδα μικρής κυκλοφορίας, χρειάστηκε όμως να περιμένουν το θάνατο του Μοτσάρκσι πέντε χρόνια αργότερα προτού εκδοθούν σε βιβλίο.
