Δεν είναι κόμικ, δεν είναι απρόσωπο χρονικό- είναι μια περιήγηση στη Φωτιά, που δεν την ξεχνάς ποτέ! Ένα βιβλίο που θα το νιώσουν όλοι οι κληρωτοί της βαλκανικής μοίρας.
Ένα βιβλίο ,που πρέπει να το ανακαλύψουν όλοι οι φίλοι της ειρήνης! Ας τα πάρουμε- όμως- από την αρχή:
Στις 24 Μαρτίου 1999 ξεκίνησαν οι τρομακτικοί -όσο και άνανδροι- βομβαρδισμοί της Συμμαχίας του Βορειοατλαντικού Συμφώνου ( ΝΑΤΟ) εναντίον της Σερβίας του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτςμε αφορμή το ζήτημα του Κοσσόβου και των προστριβών των σερβικών αρχών με την αλβανική μειονότητα η οποία ήταν υποκινουμενη απο την παραστρατιωτική φασιστική οργάνωση του ανθελληνικότατου UCK. Σαφής στόχος ήταν η βίαιη απόσχιση του Κοσσυφοπεδίου από το σερβικό κράτος παρότι το Κοσσυφοπέδιο είναι ο πυρήνας της Σερβικής Ιστορίας ως τόπος ενθρόνισης των Σέρβων βασιλέων και τόπος δακρύων αφού εκεί ηττήθηκε το 1336 ο βασιλιάς Λάζαρος από τις οθωμανικές ορδές, οι οποίες προσεταιρίστηκαν το αλβανικό στοιχείο εξισλαμίζοντάς το. Αυτή ήταν η τελευταία πράξη Διάλυσης της "άλλοτε επίζηλης" Γιουγκοσλαβίας, που υποκίνησαν οι Δυτικοί, τέλη του 1991με την κατάρρευση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού, υποδαυλίζοντας τα εθνοτικά μίση ανάμεσα σε Σερβους, γερμανοτραφείς Κροάτες, Μουσουλμάνους( Βόσνιους). Οι Δυτικοί θα στοχοποιήσουν μονομερως τον ορθόδοξο τομέα της πρωην Γιουγκοσλαβίας (αφού αυτος ήταν ο πλέον προηγμένος, πολιτισμικά κ οικονομικά)
Κατα τον Εμφύλιο και ως το 1995, οι Σέρβοι υπέστησαν εμπάργκο σε καυσιμα, φάρμακα, τρόφιμα, μετακινήσεις ως κι αθλητικές διοργανώσεις) ενώ σερβικοι πληθυσμοί διώκονται απηνώς τους στην επικράτεια των αποσχισθέντων εδαφών ( Κροατία- Βοσνία.) Το σιδηρούν καθεστώς του Μιλοσεβίτς απαντά με τρόπο βίαιο άτεγκτο κι απόλυτο, με αποκορύφωμα τα αμφιλεγόμενα γεγονότα της Σρεμπρενιτσα,που παρουσιαστηκαν ως "μονομερής γενοκτονία εκ μέρους των Σερβων σε βαρος των Μουσουλμάνων, με τη συνδρομή φανατικών ομόδοξών τους από Ρωσία Ελλάδα κι αλλού".Αυτό ειναι "ελλιπής" αλήθεια, που προωθήθηκε και στη δίκη -παρωδία στη Χάγη, αποσιωπώντας τα εγκλήματα άλλων ηγετών όπως ο Κροάτης Ράντοβαν Καραζιτς ή ο Βόσνιος Μουσουλμάνος Αλία Ιζετμπέκοβιτς. Το κεφάλαιο της Σρεμπρένιτσα, εν παση περιπτωσει, απομονώνει διπλωματικά ακόμη περισσότερο τη Σερβία κι αυτό κορυφώνεται στο αιματοβαμμένο 1999, όπου σοκαρισμένοι είδαμε ένα διαρκές Έγκλημα Πολέμου από τις πλέον προηγμένες δυτικές δημοκρατίες, σε βάρος μιας ευρωπα'ι'κής χώρας...
Ο διεθνώς αναγνωρισμένος δημιουργός κόμικ Αλεξάνταρ Ζογράφ βίωσε όλον αυτόν τον βασανιστικό διαμελισμό της πατρίδας του, της Γιουγκοσλαβίας, κι η τέχνη του δε θα μπορούσε να μεινει ανεπηρέαστη.
Ένα απο τα πιο γνωστά έργα του Αλεξάνταρ Ζογκράφ είναι το "ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΡΒΙΑ".
Το έργο αυτό έτυχε πολλαπλών μεταφράσεων ανάμεσά τους και στα ελληνικά από τις αξιόλογες- ιδεολογικώς προσανατολισμένες στον χώρο της Αριστεράς- Εκδόσεις ΚΨΜ.
Πρόκειται για ένα χρονικό σε μορφή ημερολογίου, που έδωσε ο σκιτσογράφος Αλεξάνταρ Ζογκράφ, αφενός για τα εθνοτικά μίση που ταλάνισαν την πατρίδα του κατα τον Εμφύλιο-αφετέρου για τις εφιαλτικές 90 μέρες των ΝΑΤΟ'ι'κών βομβαρδισμών, όπως τις βίωσε σε προσωπικό επίπεδο ως πολίτης - κάτοικος της βιομηχανικής πόλης Πάντσεβο.
Στην ουσία το "Χαιρετίσματα Από τη Σερβία" είναι ένα λογοτεχνικό ψηφιδωτό που συνδυάζει πολλά είδη λόγου. Αποτελείται από ασπρόμαυρα strip (σύντομες ιστορίες- περιστατικά με την τεχνική κόμικ που ο Ζογκράφ έστελνε κάθε βδομάδα σε περιοδικό των Η.Π.Α. για τα κόμικς, δίνοντας εικόνα απο την καθημερινή ζωή κατά τον πόλεμο) καθώς και ημερήσιες αναφορές του για τους βομβαρδισμούς σε μορφή e- mail, που (είτε μεσω του προσωπικού blog του Ζογκράφ, είτε μέσω μειλ του σε φίλους του στο εξωτερικό) διαδίδονταν περα από τα σύνορα.
Αυτά όλα έγιναν ένα ενιαίο λεύκωμα από τον Ζογκράφ για να συνθέσουν μαζί μιαν αφοπλιστική μαρτυρία- από τις πιο ζωντανες- για τη σκοτεινή δεκαετία του 90 στη Γιουγκοσλαβία με έμφαση στις σκληρές στιγμές του 1999.
Είναι δύσκολο να αξιολογήσει κανείς Τα "Χαιρετίσματα Από τη Σερβία", διότι το βάρος κι η σπουδαιότητα κάποιων βιβλίων υπερβαίνει τις όποιες τεχνικές παρατηρήσεις.
Τι να πεις εσύ ο άκαπνος μπροστά σε έναν αυτόπτη μάρτυρα της φρίκης και με ποιο δικαίωμα;
Τι άποψη να προσθέσεις εσύ ο ανέμελος μπροστά στον σπαραγμό που γίνεται τέχνη;;
Για χάρη του αναγνώστη μπορούν, όμως, να επισημανθούν κάποια πράγματα
Εν πρωτοις, ίσως ξενίσει στον άπειρο με τα κόμικ αναγνώστη το σχεδιο του Ζογκραφ, ενώ καποιους μπορεί να τους γοητεύσει.
Είτε ικανοποιεί αισθητικά είτε όχι - όμως η τεχνοτροπία του Ζογκράφ έχει ένα αδιαμβισβήτητο πλεονέκτημα: "Προσωπική σφραγίδα". Είναι αναγνωρίσιμες οι γραμμές και το ύφος του. Δεν τα συγχέεις με αλλου.
Το χαρακτηρίζουν ο παιδισμός του σχεδίου, οι σωματικές ασυμμετρίες, η επίμονη απουσία χρώματος κι η κυριαρχία του μαύρου που ενοχλητικά σπάει από το απαραίτητο άσπρο. Όλα αυτά προσδίδουν μιαν αμεσότητα που, έξω από τις φόρμες, δημιουργεί ένα ασφυκτικό -σχεδόν κλειστοφοβικό πλαίσιο- για την ψυχή του αναγνώστη, μεταδίδοντας του το αδιέξοδο του πολέμουσε επίπεδο οδυνηρά βιωματικό. Αυτό το φαινομενικά απλο'ι'κό σκίτσο του Ζογκράφ διαθέτει μια διεισδυτική εκφραστικότητα που καταδύεται ως την περιοχή ασυνείδητου. Συνδυασμένοι με μιαν ανηλεή κυριολεξία του Πολέμου ξεπηδούν ένας μαγικός ρεαλισμός και μια φρο'υ'δική προσέγγιση του ονείρου που γενικότερα κυριαρχούν στη θεματολογία του Ζογκράφ, εναρμονισμένα με τους φαντασιακούς κόσμους των κόμικ που κυριάρχησαν στη γενιά μας. Αυτά προσδίδουν δυναμική, καθώς ισχυροποιούν τη συμβολική διάσταση του έργου, επιτεινοντας τη συναισθηματική φόρτιση...
Τα strip που παρουσιάζουν αντιπροσωπευτικά στιγμιότυπα του Πολέμου όπως τον βίωσαν καθημερινοί , παραζαλισμέμοι πολίτες της Σερβίας, το 1991 αλλά και τις μέρες του 99.
Παράλληλα, έρχονται τα κείμενα του Αλεξάνταρ Ζογκράφ από το 99 όταν με τη σύντροφό του βιώνει- ώρα την ώρα, μέρα τη μέρα- την ανηλεή ισοπέδωση της πατρίδας του από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ.
Το άμεσο κείμενο από τα e mail του Ζογκράφ καθιστά τον αναγνώστη κοινωνό όλης της αγωνίας των αμάχων, που πασχίζουν να επιβιώσουν κάτω από μια μιχθηρη υπερδύναμη που στοχεύει αμάχους.
Στο βιβλίο του Ζογκράφ ενυπάρχει πολιτική σκέψη και μια προσέγγιση σχεδόν διεθνιστική. Είναι άλλωστε κοσμοπολίτης καθώς απο νωρίς η επαγγελματική του δραστηριότητα εξακτινωθηκε στο εξωτερικό και μαλιστα στις Η.Π.Α. με πολλά στοιχεια της αμερικανικης κουλτουρας.
Ο Αλεξάνταρ Ζογκράφ εκφέρει τον λόγο σαφέστατα φορτισμένο πρωταρχικά εναντίον του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, τον οποίο κατονομάζει ως τον πρωταρχικό υπεύθυνο της σφαγής απορρίπτοντας αναμφανδόν το συνολο των πολιτικών του επιλογών και χωρίς να ασχολείται με τη συνενοχή άλλων ηγετών του γιουγκοσλαβικού χώρου και των Δυτικών.
Γενικά, είναι σαφές ότι ο Ζογκράφ ανήκει στον αριστερό χώρο και διαχωρίζει τη θέση του από κάθε έννοια εθνικισμού, αποφεύγοντας να αρθρώσει κάποιον λόγο αγάπης στη Σερβία. Η ειρήνη είναι σαφέστατα το απόλυτο διακύβευμά του. Αυτό όμως δίνει το πλεονέκτημα πως θα ανακαλύψουμε την τραγωδία της Σερβίας από μια ψύχραιμη φωνή χωρίς τη φορτισμένη μονομέρεια ενός φανατικού.
Ο τρόμος, η οδύνη κι η αγανάκτηση δεν εκπορεύονται απο ιδεολογικές εμμονές αλλά αναδύονται σταδιακά στην ψυχή μας, από τον αυταπόδεικτο παραλογισμό του Πολέμου. Ο αναγνώστης στα "Χαιρετίσματα" αφουγκράζεται, χωρίς ηρωισμούς κι εξωρα'ι'σμούς, τον παλμό ενός λαού περήφανου αξιοπρεπούς, που πασχίζει να επιβιώσει μέσα από τον εφιάλτη, διατηρώντας την ελπίδα του και τη δημιουργικότητά του.
Ο Ζογκράφ δεν αναπτύσσει καμιά ρητορική μίσους εναντίον των Αμερικάνων, ενώ θα ήταν ευλογο να το κάνει, όσο ο φόβος κι η ψυχική κόπωση κλιμακώνονται από τπυς βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ που συνεχίζονται, με τις έξυπνες βόμβες του να στοχεύουν ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, γέφυρες, νοσοκομεία, σπίτια, ανθρώπους - άσχετα με τους στρατιωτικούς στόχους...
Η ψύχραιμη αποτίμηση του όμως μας παίρνει όλους συμπαραστάτες του χωρις δισταγμό.
Μια προσέγγιση που με τη διεθνή αποδοχή των κόμικ του Ζογκράφ θα αγγίξει έτσι τον ουδέτερο- ως και τον εχθρικά διακείμενο προς τη Σερβία αναγνώστη της Δύσης - για το άδικο αυτής της τρίμηνης επίθεσης των ΝΑΤΟ'ι'κών.
Το "Χαιρετίσματα Από τη Σερβία" μπορεί να παραλληλιστεί με το όμοιας λογικής κι αισθητικής "Φαξ Απο το Σεραγιεβο" σχετικά με την πολιορκία της πόλης από τον σερβικό στρατό που με σκληρότητα πάσχισε το 1995 να υπερασπιστεί την εκεί χειμαζόμενη σερβική μειονότητα.
Άλλη μια βιωματική αφήγηση απο τον τρομερή αυτή δεκαετία όπου εθνοτικά πάθη και δυτικα συμφέροντα διέλυσαν τη Γιουγκοσλαβία
Στο έγχρωμο εκείνο κόμικ υπάρχει ένα πιο συμβατικής αισθητικής σκίτσο, με τα χρώματα να το καθιστουν ελκυστικό με έναν πιο συμβατικό τρόπο, εντούτοις και τα δυο κόμικ όντας εναντίον του πολέμου αναδεικνύουν το δράμα των αμάχων στη Γιουγκοσλαβία που στάθηκαν πάντα οι ηττημένοι των μαχών. Εντυπωσιακή ως και η απόλυτη συνάφεια στον τίτλο των δυο "κόμικς, με τον Ζογκράφ να παραλαμβάνει τη χρονική σκυτάλη από το έργο του Κιούμπερτ. Το "Χαιρετισματα Απο τη Σερβία" κομίζει ενα σπουδαιο μήνυμα καθώς η ίδια η πορεία του συγγραφεα του κ των κειμένων που το αποτελούν , εχουν μια διδακτική για ολους μας οικουμενικότητα.
Ενα σπουδαιο αντιπολεμικό βιβλίο, λοιπόν, τα Χαιρετισματα απο τη Σερβία, που με εναν πρωτοποριακό τρόπο, μεταδίδει το πικρό βίωμα ενός πολέμου, που στιγμάτισε τη γενιά μας και το πεπρωμενο της περιοχής μας, που δε θα σταματήσει να γίνεται βορά πολεμοκάπηλων, αν οι λαοί της δεν διδαχθούν επιτέλους απο το ίδιο τους το αδικοχυμένο αίμα. ...αν δεν περιφρουρήσουν οι ίδιοι την ειρήνη, απαρνούμενοι το υπαγορευμένο μίσος και την αυτοαναφορική ματαιοδοξία τους.
Φιλοσοφικες και Κοινωνιολογικές Προεκτάσεις- Το Πείραμα του Μίλγκραμ
1.Ο ΜΥΘΟΣ Σε εποχές κρίσεων, όπως η σηψη στην Ελλάδα κι ο φετινός πόλεμος είθισται να ανατρέχουμε στους πνευματικούς στιλοβάτες για να ερμηνεύσουμε τα τεκταινόμενα γύρω μας και να τοποθετηθούμε στα πράγματα.
Ένα από τα πιο πολυδιάστατα κείμενα της αρχαιοελληνικής γραμματείας που προσφέρεται για πολυδιάστατες αναγωγές στο γίγνεσθαι είναι ο εμβληματικος ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΔΕΣΜΩΤΗΣ του Αισχυλου, μερος μιας ευρύτερης τριλογιας, που δυστυχως δε διασώζεται ολόκληρη.(Αλλα δυο μερη περιελαμβανε--"Προμηθεύς λυόμενος» και «Προμηθεύς Πυρφόρος».) Ο Προμηθεας Δεσμωτης (μαζί με την Αντιγόνη") εμπεριέχει το πιο μεγαλειωδες και τολμηρο μηνυμα από ολες τις υπολοιπες διασωθεισες Τραγωδιες της Αρχαιοτητας και αξιζει να στοχαστουμε σε αυτην και να δουμε πως το μήνυμά της διατρεχει την Ιστορια.Γνωστος ο μυθος :
Το χαλκινο γενος των ανθρωπων επεσε στη δυσμένεια του Δια που το εγκλωβισε σε μια μιζερη ζωη μεσα στην αγνοια, και την εξαθλιωση-παιγνιο θεων σκληρων κ σαδιστων..
Ο Τιτανας Προμηθεας πασχισε με καθε τρόπο να απαλυνει τα βασανα των ανθρωπων (δίνοντας νόηση,σκέψη,και γνώσεις τεχνικές) ,ενώ με τεχνασματα βελτιωσε τη θεση των ανθρωπων εναντι των θεων (πχ θυσιες να κρατουν το κρεας οι θνητοι ,αφιερωνοντας μονο τα κοκαλα στο ναο). Αποκορυφωμα η κλοπη της φωτιας ως δώρο στους χθονίους,που πυροδοτησε τη μηνιν του Δια. Ο Προμηθεας καρφωθηκε απο τον απροθυμο Ηφαιστο κ το Κράτος & Βια στον Καυκασο ,υποφεροντας για πολλους αιωνες -με υψιστη δοκιμασια τον Αετο του Δια που του κατασπαρασσε το συκωτι το οποίο διαρκώς αναγεννατο για να ανανεωθεουν οι φριχτοι πονοι του εκ νεου. Παραστατιδες στους φριχτους του πονους οι γλυκιες Ωκεανιδες και ελπίδα του η Ιώ.
Ο Προμηθεας ως μαντης αποκαλυψε στο Δια το μυστικο για να διατηρησει το θρονο του κι απελευθερωθηκε αιώνες μετά απο τον Ηρακλη- με τη συναινεση του Δια.
Στο τελος συμφιλιωθηκε μαζι του, με ενα συμβολικο δαχτυλιδι που το κοσμουσε μια μικρη πετρα απο τον Καυκασο.
ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ. ΜΙΑ ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Το κειμενο του Αισχυλου που μας διασωζεται, κι η συνέχεια όπως τη γνωρίζουμε από τη μυθολογική παράδοση, εχει νοηματικη αυταρκεια και αρθρωνει έναν βαθυτατο πολιτικο λογο,ενα αιτημα δημοκρατιας που δρασκελίζει τους Αιωνες κι ερχεται επικαιρος να ορθώσει αναστημα απεναντι σε οποιαδηποτε μορφη τυραννιας-και μαλιστα παρουσιαζει τουτη την Ανταρσια ως μεσο "εξανθρωπισμου" του γενους!
Πρωτογενώς η τραγωδία του Αισχύλου στηρίζεται στο αυτονόητο δίπολο Δίας -Προμηθεας.
Ο Προμηθεας ειναι οντως η εξεγερση του πνευματος, ο Ανθρωπος που δεν κρυβεται πισω απο την ευθυνοφοβια των ειδωλων, ο Ανθρωπος που αμφισβητει οποιονδηποτε αυτοκλητο Σωτηρα αλλα πιστευει στον ιδιο τον Ανθρωπο, κ παιρνει τη ζωη του στα χερια του!!!! Η Φωτια που αυτός κλεβει συμβολιζει τη Γνωση -οχι μονο πρακτικα και «τεχνοκρατικα», αλλά την επίγνωση κ την κοινωνική συνειδητοποίηση- την ταξική συνείδηση όπως θα την ορίζαμε με όρους μαρξιστικούς. Τούτο το «Φως που καίει» είναι εν τέλει, η Γνωση του Αγαθου!!
Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ κηρύττει ηχηρα ,οσο ισως κανενα αλλο γνωστο αρχαιο κειμενο, την ελευθερια. Την ελευθερια με οποιο κοστος.Την ελευθερια που ειναι ενα οδυνηρο μαρτυριο,σαν τις πληγες του Καυκασου,ωστοσο αυτη και μονο οδηγει στον Εξανθρωπισμο κ την Αυτοπραγματωση.Στη θεωση. Ο αντίπαλος πόλος του Προμηθέα είναι ο Δίας που θέλει να αφήσει την ανθρωπότητα δίχως Γνώση και φωτιά. Ο Δίας εκπροσωπεί προφανώς ολα τα τυρρανικα καθεστωτα, που επιδιώκουν να κρατούν το ανθρώπινο πνεύμα σε Συσκοτιση- όπως το τοποθετεί η Κατερίνα Γώγου:
«To νου σου, ε ; Δε σημαδεύουν στα πόδια…Στο μυαλό ειν’ ο στόχος!») Αυτο συμβαινει διοτι οι εξουσιες επιθυμουν να ελεγχουν μαζες κι οχι να υπηρετουν Πολιτες. Η Εξουσία πλεκει "αλυσιδες" και εγκλωβιζει λοιπον τον λαό σε απατηλα ειδωλα σκιων οπως παρουσιαζονται στην παραβολη με το Πλατωνικο Σπηλαιο. Τη Συσκότιση και Φίμωση του Πνευματος την βλεπουμε διαχρονικα στην ιστορια: Στην Αιγυπτο ,τα καταπληκτικα επιστημονικα επιτεύγματα των μαθηματικων ,των αστρονομων κ της Ιατρικης ηταν προσιτα μονο στο ιερατειο κι οχι στο λαο που τυφλα προσκυνουσε το Φαραω του. . Το Μεσαιωνα ριχνονται στη φωτια συγγραμματα κι επιστημονες που θελησαν να απαλλαξουν την ανθρωπινη σκεψη απο τη δεισιδαιμονια κ τη θρησκοληψια. Για αιώνες η μόρφωση είναι απρόσιτη στο φτωχό λαό. Στον 20ο αιωνα το ναζιστικο καθεστως καιει προοδευτικα βιβλια (10 Μαη 1933)-λογοκρινει την πνευματικη ζωη . Γι’αυτό π.χ.ο Χανς Φρανκ το ‘39 στην Πολωνια κλεινει εκπαιδευτικα ιδρυματα κ δολοφονει ολη την πνευματικη ελιτ της χωρας -προκειμενου το πολωνικο εθνος να μεινει πνευματικο ακεφαλο και να αφανιστει -υποβιβαζομενο σε μαζα απαιδευτων δουλων. Σε άλλες χωρες η Παιδεια υπηρετει ενα κατευθυνόμενο μίσος (σχολικά εγχειρίδια στην Τουρκια κ αντιρωσικά στην Ουκρανία) ή ερμηνευεται ως γλωσσική αποστέρηση. Ελαχιστες ενδεικτικες περιπτωσεις που πιστοποιουν ποσο η Εξουσια τρεμει τη γνωση κ την πνευματικη αναταση του λαου, οπως αφοπλιστικα κ προφητικα αναδεικνυει η αισχυλεια Τραγωδια. «Οποιος κραταει την Παιδεια μιας χωρας,κρατα και το μελλον της»...
Όλα αυτα αντιπροσωπευει ο Δίας κι ας τον αφήνει ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ αθεατο στα ολύμπια νέφη. Ας δουμε γιατι ο ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ κάνει αυτην την επιλογή:
ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ - ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Το αισχύλειο κείμενο απολήγει σαφέστατα καταγγελτικό απέναντι στην τυραννία. Στο προσκήνιο, όμως δεν ερχεται ποτέ ο κατεξοχήν φορέας της καταπίεσης. Ο Δίας στην τραγωδία αυτη λαμβάνει όλες τις αποφάσεις κι ενορχηστρώνει το Μαρτύριο ως το φαύλο αντίβαρο του ενάρετου αγωνιστή Προμηθέα. Είναι πρωταγωνιστής -κι όμως! δεν τον βλέπουμε ποτέ σε α πρόσωπο: "Eμφανίζεται" και "δρα" μονάχα δι' αντιπροσώπων - του απειλητικού Αγγελιοφόρου Ερμή, του υποτακτικού Κρατους και του μεταλλουργού Ηφαίστου
Ειδικά ο Ηφαιστος ειναι που με την τέχνη του κατέστησε δυνατή την αιχμαλωσία του Τιτάνα στον βουνό. Τα δικά του χέρια-κι όχι του Διός- πέρασαν τις αλυσίδες στον Μάρτυρα-κι ας θρηνούσε οσο το έκανε- κι αυτό το σημείο είναι κομβικό: Τα έργα των τυράννων δε θα ήταν δυνατά αν δεν υπήρχε όχι μονάχα η συνενοχή ή το συμφερον κάποιων ξεκάθαρα διεφθαρμένων που επωφελούνται από τη σύμπραξη με αυτήν αλλά κυρίως η Υπακοή των περισσοτέρων, που δεν έχουν προσχωρήσει στο Κακό αλλά . ...Ώστε, η κρίσιμη μάζα συντήρησης της τυραννίας δεν είναι οι ξεκαθαρα κακοί αλλά οι ουδέτεροι: Ενίοτε προβαλλουν ως «πενθουντες λιποτακτες»,γιατί συνθηκολογησαν απροθυμα μην αντέχοντας τις συνέπειες μιας αντίστασης ή διότι δεν πιστεύουν στην Αλλαγή. Την τραγικοτητα τουτης της «ηθικης ομοιοστασης» (της απροθυμιας για αλλαγη) που την προσωποποιει ο πονεμενος Ηφαιστος : Ο σκυφτός Ηφαιστος του Αισχύλου διαδραματίζει ρόλο πολύ πιο αποφασιστικό από οσο δειχνει το πέρασμά του στην Τραγωδία: Αυτος κατασκευασε τις αλυσιδες του ΠΡΟΜΗΘΕΑ, οχι ο Δίας. Αυτος μόνο ειχε τη δυναμη να τις καρφωσει τους ήλους στην πέτρα του Καυκάσου,κι όμως !-την εκμεταλλευεται ειδεχθώς ένας άλλος- όπως ακριβώς η εργασία των εθνών καθιστα δυνατη την υλοποίση κάθε απόφασης και συσσωρεύει τον πλούτο που λιμαίνονται οι ελίτ. Μια δυναμη , όμως, που τα εθνη δεν τη συναισθανονται! Το τραγικο ειναι πως ο Ήφαιστος δεν ειναι φαυλος, ουτε κοινωνιοπαθής .Ειναι καλος και με τιποτα δε συναινει στην αδικια,αντιθετως πενθει και ντρέπεται για τη συμμετοχη του στην ανομη πράξη.Τότε γιατί το κάνει ;;; Eίναι ο φόβος του,που δεν τον αφήνει να αντιδράσει κι ετσι συμβιβαζεται μοιρολατρικα... Μια τσακισμένη αυτοεκτίμηση, ίσως, που δεν του επιτρέπει τον αυτοσεβασμό ωστε να μη γίνει ενεργούμενο ενός τυράννου!
Και με αυτην την ανοχη γινεται Συνενοχος στο Μεγαλο Εγκλημα, την Καταδικη του Αληθινου,του Δικαιου,του ιδιου του Ανθρωπου. Γιατι…Πιο πολυ κι απο την φαυλοτητα, ειναι η παθητικοτητα κi ο συμβιβασμος του Μεσου που στηριζει καθε ειδους Τυρρανια με σχέδια σκοτεινά όπως πόλεμοι κ εκμετάλλευση χωρών από άλλες!! Ειναι ο… "Παροιμιωδης Μεσος Ανθρωπακος" του Βολφ Μπιρμαν ,που διαφθειρεται σταδιακα απο την ιδια του την ηθικη οκνηρια κι απο τη θρασυδειλη επιθυμια του να πληρωσουν Αλλοι το Τιμημα της Προοδου κ της κοινωνικης αναμορφωσης- και για…λογαριασμο του. Η περίπτωσή του κι άρνησή του να στηρίξει το δίκαιο- ενώ έχει επίγνωση ποιο είναι-θυμίζει λίγο τη ρήση του Dante Aligueri πως
"Τα σκοτεινότερα διαμερίσματα της κόλασης είναι φυλαγμένα γι αυτούς που σε καιρούς μεγάλης ηθικής κρίσης έμειναν ουδέτεροι..."
Αυτή η μετριοτητα είναι η ποιοτητα οσων στελεχωνουν ολοκληρωτικα καθεστωτα και γενικότερα άνομες κυβερνήσεις σε χαμηλες θεσεις, διεκπεραιωνοντας τις ειδεχθεστερες αποφασεις των ανωτερων –με αλλοθι ιδανικο την ιεραρχια.Καπως ετσι επανδρωθηκαν τα Αουσβιτς… Ειναι η ευθυνοφοβη ροπη,όπως ανατριχιαστικα την ανεδειξε στο συγκλονιστικο του πειραμα ο Ψυχολόγος Στανλευ Μιλγκραμ, στα 1961. Μετά τη δίκη του Adolf Eichman, ο Stanley Milgram, Αμερικάνος Ψυχολόγος στο Yale, θέλησε να διερευνήσει "αν η τυφλή υπακοή ήταν ίδιον της γερμανικής νοοτροπίας ή αν μπορεί να παρουσιαστεί σε άλλες κοινωνίες. Το πείραμά του έχει ως εξής: Ζητούσε από εθελοντές να διδάσκουν σε μαθητές κάποιες λέξεις, τιμωρώντας κάθε λάθος τους με κλιμακούμενα (εν αγνοία τους εικονικά) ηλεκτροσοκ, από 50 Volt, μέχρι 450Volt. Οι συμμετεχοντες που ειχαν τον ρόλο των "δασκάλων"πληροφορούνταν οτι καθε ευθυνη για την επιβολή των ηλεκτροσόκ »- ανήκει στον ερευνητη, οπότε ειχαν τη διαβεβαίωση που θα υφίσταντο συνεπειες αντα ηλεκτροσοκ εβλαπταν τους " μαθητές" .
Σε μεγάλο ποσοστό, λοιπόν, υπακουαν τον όρο κι εκαννα ηλεκτροσοκ χωρις να πτοούνται από τις "κραυγές πόνου" των "μαθητών" τους. Όταν καποιοι δίσταζαν να εφαρμόσουν το ηλεκτροσοκ ο επιβλέπων τους έλεγε "Το πείραμα απαιτεί να συνεχίσετε". To πείραμα έληγε στο σημείο που ο εξεταζόμενος συμμετέχων επέμενε στην άρνησή του ή όταν έφτανε στην ανώτατη βαθμίδα του ηλεκτροσόκ (την υποτίθεται επιβλαβή για τον "μαθητή"). Ένα ποσοστό 60%, τελικά, έδειξε υπακοή εφαρμόζοντας 300-400volt στους "μαθητές του"- συχνα με ισχνές ενστασεις που ομως δεν αναστελλουν την πραξη.
Είναι όμοιοι αυτοι οι "δασκαλοι" του πειράματος με τον Ήφαιστο της τραγωδίας μας, που, απρόθυμα κατασκεύασε τις αλυσίδες του Προμηθέα, υπακούοντας την Εντολή του Δία, κι ας μην το ηθελε!
Αυτή ειναι μια κρίσιμη καμπή: Ακούσια Υπακοή- όσο κι αν ελέγχεται σε επιμέρους υστερόγραφα, αυτό το Κοινωνικό Πείραμα απέδειξε πως Ο Μίλγκραμ ουσιαστικά ήρθε με κάποια μεθοδολογική εγκυρότητα να επιβεβαιώσει ότι "ο άνθρωπος σε μεγάλο ποσοστό χάνει τους φραγμούς του όταν τον απαλλάξεις από τις -πειθαρχικές- συνέπειες των πράξεών του" ,ενώ συνήθως προτιμά τη συμμόρφωση από την σύγκρουση ή τη διαφοροποίηση.Τουτο το γεγονός -σόκαρε τη Δύση, διότι απέδειξε ότι ο καθενας κι από την ευμάρεια της Ευρώπης ακόμη- δυνητικά μπορεί να ενέχεται στη φρική, αφού ο ναζισμός δεν ήταν "ενδημικός", όπως βόλευε τους λαούς της Γηραιάς κυρίως ηπείρου να πιστέψουν. (Βέβαια αργότερα το απέδειξαν μόνοι τους συμπράττοντας "πολιτισμένα" στο Βιετνάμ, στην Κορέα, στο Γκουαντάναμο, στη Γιουγκοσλαβία κια σήμερα στην Ουκρανία κτλ.) Αυτή τη ροπή προς αποτίναξη της ευθύνης και υπαγωγής σε άνωθεν αυθεντίες, πάντως την είχε ήδη αναδείξει 2μιση χιλιάδες χρόνια πριν ο Πλάτωνας με το "Δαχτυλίδι του Γύγη", όπου ένας καλοκάγαθος βοσκός εξαχρειώθηκε και μετατράπηκε τελικά σε εξαδολοφόνο και σφετεριστή της εξουσίας όταν βρήκε ενα δαχτυλίδι που τον έκανε αόρατο, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να εγκληματεί χωρίς συνέπειες. Αυτή η διαχρονική σύγκλιση προβληματίζει έντονα και μεταθέτει το κέντρο ενδιαφέροντος από το πολιτικό γίγνεσθαι στον πρωταρχικό πυρήνα πολιτικοποίησης του ατόμου: Στην Παιδεία. Αυτη η παράξενη συνομιλία τόσο διαφορετικών κοινωνιών κι αιώνων καταδεικνύει, εν τέλει, το διαχρονικό έλλειμμα της Παιδείας, που συχνά μετουσιώνεται σε σύστημα ελέγχου κάθε νεότερης γενεάς προς μια αναπαραγόμενη "Συμμόρφωση" κι όχι προς "εσωτερικοποίηση" των ηθικών κανόνων.
Η Παιδεία δηλαδή τεινει να ανάγεται σε ένα κρατικό πλέγμα επιβολής εμφυσώντας την κουλτούρα της πειθαρχίας όχι ως "πορεία προς την αυτοσυγκράτηση και την αυτονομημένη ηθική", αλλά ως προδιαγεγραμμένη πορεία προς τη μελλοντική χειραγώγηση. Αυτή είναι κι η καταγγελία από τον θρυλικό εκ των επιδραστικότερων δίσκων της Μουσικής το The Wall των Pink Floyd, με το εμβληματικό Αnother Bric in the Wall( που οπτικοποιηθηκε στην ταινια του Alan Parker) . Ενα συστημα που προπαρασκευάζει τον "πρόθυμο στρατεύσιμο" των επόμενων πολέμων προς χαρην αθεατων ελίτ, περιχαρακώνοντας το άτομο στα τείχη ενος μονισμού", διαταράσσοντας την δυνατότητα του κοινωνείν. Η εσωτερικοποίηση της ηθικής και η εφαρμογή τους εξω από το μπιχιεβιοριστικό πλαίσιο ποινών και ανταμοιβών στάθηκε, εντούτοις, ζητούμενο πολλών λαμπρών παιδαγωγών , με προεξάρχοντα εισηγητή αυτού του σχήματος τον Lawrence Kohlberg που την όρισε ως υψηλότερο στάδιο και απώτατο στόχο της εκπαίδευσης.
Τα περισσότερα άτομα είναι πειθήνιοι ακόλουθοι της εξουσίας, όπως ο Ηφαιστος του Αισχύλου έχουν, δηλαδή, μεινει στο 2ο στάδιο της αναπτυξης του Kohlberg. Ειναι υπήκοοι όχι πολίτες.
Το ανωτατο σταδιο του εσωτερικοποιημένου ηθικού κανόνα ως "πυξίδα" φέρεσθαι ανεξάρτητως του άρχειν είναι μια ανώτερη μορφή που οδηγεί προς την ελευθερία. Oδηγεί στον κριτικό άνθρωπο της μετασυμβατικής ηθικής, που διεκδικέι την ειρήνη, την πρόοδο και την αλήθεια για εαυτόν και αλλήλους και δεν θα είναι πια "πρόσφορη μάζα προς εξυπηρέτηση διαφόρων ελίτ" .
. Η ΗΘΙΚΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΠΥΡΗΝΑ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑ-ΜΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. ...Και βεβαια στην κορυφη της Ηθικης Κλιμακας,στο Τερμα,στην Εκπληρωση στεκει ο Προμηθέας: ΑΥΤΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ο απολυτος μαρτυρας ,που προσφερει ακεραιο το Είναι του στη Μεγαλη Υποθεση του Ανθρωπου, απαρνουμενος κάθε προνομια της θεσης του.Τα ειχε όλα και τα εδωσε όλα.
Η ολύμπια Εξουσία του αθάνατου Τιτάνα στη διάθεση της Ανθρωπότητας!
Μπορει να αντιπαραβληθεί με τους Σοφους του Πλατωνικού Σπηλαίου,που σπανε τα δεσμα,βγαίνουν απο τη Σπηλια κι αναμετρωνται με το άλγος του φωτος για να κατακτησουν τη Γνωση και να τη μοιράσουν. Γιατί το μεγαλειο των Σοφών εγκειται στο γεγονος οτι ,κι οταν αποκτησουν τη γνωση,δεν αναπαυονται στις δαφνες μιας "ελιτ": Οι Σοφοι επιστρέφουν στην πρότερη "κολαση" τους με τους αλυσοδεμενους συντροφους τους για να προσφέρουν την Αλήθεια ,που με κοπο γνωρισαν... Κι ας ξερουν οτι θα χλευαστουν κι ισως να θανατωθουν απο το αλυσοδεμενο Πληθος... "Όρθιοι και μόνοι μες στη φοβερή ερημίαν του πλήθους", όπως λεει κι ο Μανώλης Αναγνωστάκης Θυσιάζουν το εγώ τους, όπως θυσιάστηκε ο μυθολογικός Προμηθέας, αλλά και ο φιλόσοφος Σωκράτης όταν τον καταδίκασαν οι Αθηναίοι επειδή σπέρνει "καινά δαιμόνια".
Αυτά, προσφερουν στον άνθρωπο την Επιλογη της Ελευθεριας. Είναι ο Απαγορευμένος Καρπός που αν τον γευθείς δεν υπάρχει επιστροφή,ουτε για σένα αλλά ίσως ουτε και για τους εξουσιαστές σου. Με τη γνώση στα χέρια ο Άνθρωπος λαμβάνει και την ευθύνη να επιλέγει το αγαθό ως στοιχειοθετημένη απόφαση κι όχι ως αποχυμωμένο πρέπει. «Η Ευθύνη της ελευθερίας που λιγοι την αντέχουν κ λιγοι τη συγχωρουν»,οπως αναφερει κι ο Ιεροεξεταστης στην αναμετρηση του με τον Ιησου στους Αδελφους Καραμαζωφ του Ντοστογιεφσκι... Το αίτημα της ελευθερίας είναι αίτημα ευθύνης
Είναι ο φθόνος που, στους Αδερφοφάδες του ο Καζαντζάκης αποτύπωσε στη φράση"Είναι Ελευθερος! Σκοτώστε τον!" Αυτη η ελευθερία ήταν, άλλωστε, και το "εγκλημα" του Σωκρατη απεναντι στην αθηναικη πολιτεία, που- για χαρη της- ανέβηκε τον προσωπικό του "Καυκασο" για να της χαρισει προθυμα τη ζωη του. Η δυσβάσταχτη πρόταση ελευθερίας, που απαιτεί ηθικό απογαλακτισμό του ατόμου κι ενηλικίωση. Αποτελεί αποδέσμευση από τις αλυσίδες της πατριαρχίας, η οποία πέραν του σεξιστικού προσήμου της έχει να κάνει με την άκριτη υπαγωγή σε μια άνωθεν Αυθεντία και τη μετάθεση της ευθύνης σε αυτήν Αυτο βλεπουμε να πραττει κι ο Τιτανας Προμηθεας στην Τραγωδία ,επιδιώκοντας να ανυψώσει τον Ανθρωπο ως το "θειο",την Τελειωση. Δηλαδη την Ελευθερια. Για να το πετυχει πληρώνει το τίμημα ,όπως το παρουσιάζει ο ΚΧ Μύρη στον "Γιγαντα" με την πικρή προτροπή "Στοχάσου"...
Πόσοι όμως αντέχουν να τον ακολουθήσουν στο Δρόμο της Ευθύνης και της Αυταπάρνησης που προδιαγραφει η γνώση και η δυνατότητα της ελεύθερης βούλησης και της αυτοδιάθεσης;
Ο Προμηθέας είναι ο ευνοημένος Πολίτης του Κόσμου και θυμίζει Μάρτυρες της Δημοκρατίας απελευθερωτικών κινημάτων … Απο τα αλυσοδεμενα χερια του Φιλανθρωπου Τιτανα τρεχει το αιμα τοσων εξαισιων αγωνιστων- επώνυμων κ ανώνυμων, που έσπρωξαν Μπροστά τον Τροχό της Ιστορίας: Είναι το άγιο Αίμα του Σπάρτακου. Είναι ο σαλπιγκτής Ρηγας Φερραίος, ο αγωνιστής της Αγροτιάς ο Μαρίνος Αντυπας, είναι ο θεωρητικός της Ρωσικής Επανάστασης Ίλιτς Λένιν
η Ηλεκτρα Αποστόλου που αν κ πλούσιας καταγωγής συντάχθηκε με το ΚΚΕ κ την Αντίσταση, η Ηρώ Κωνσταντοπούλου,οι αδελφές Μιραμπάλ στον Άγιο Δομηνικο Είναι ο δολοφονηθείς βουλευτής- υφηγητής Γρηγορης Λαμπρακης ,η Γερμανίδα μουσικός Σοφι Σολ, ο Επίσκοπος αντάρτης Καμίλο Τορρες, ο Όσκαρ Ρομερο, ο Μαχάτμα Γκαντι,και πλήθος ευγενών μαρτυρων της ανθρωπιάς και της ελευθεριάς Είναι ο θάνατος τόσων άγνωστων επαναστατών ανά τη γη ,των ανωνυμων που κομματιαστηκαν στα Μακρονήσια και στα αποσπασματα των πολεμοκαπηλων-πολλοί από αυτούς έχοντας απαρνηθεί τα προνόμια μιας πλούσιας καταγωγής ή εστω μια ακύμαντη ζωή… Η αταλάντευτη στάση του Προμηθέα μπρος στις απειλές του Δία και στον αετό που του ξέσκιζε τις σάρκες, όπως κι η αγωνία του για τον Άνθρωπο, θυμίζει έντονα πχ τη λεβέντικη στάση του Μενέλαου Λουντέμη στη δίκη του,όταν του ζητήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας για να γλυτώσει, κι εκείνος είπε περήφανα: "Xρειάστηκαν 2 εκατομμύρια χρόνια να σηκωθεί ο άνθρωπος στα Δύο Πόδια.Δε θα τον ρίξω πάλι εγώ στα Τέσσερα..." Τι εξαίσια σύζευξη! Αυτό είναι το διαχρονικό ήθος κάθε κοινωνικού αγωνιστή, και έρχεται η ώρα της θυσίας για όποιον θέλει να "Λέγεται Άνθρωπος", όπως το κηρύττει ο Τάσος Λειβαδίτης... Για να κατορθώσει όμως ο άνθρωπος αυτήν την ηθική ανάταση, απαιτείται να νικήσει τον ίδιο του τον εαυτό όπως δείχνει κι η εμβάθυνση στα ατομικά χαρακτηριστικα,στο ήθος του Προμηθέα… Απο απόψεως ,εμβάθυνσης στο χαρακτήρα ανιχνεύουμε το κεφάλαιο της ατομικής ευθύνης…Την ετοιμότητα του επαναστατη να επωμισθεί το κόστος της ελευθερίας. Ο Προμηθέας κομίζει ανθρωπισμό βγαλμένο θαρρεις απο τη χριστιανική βιβλιογραφία κι οχι απο τη σκληρή ελληνική μυθολογία: Απαρνήθηκε τα προνομία της αθανασίας του και έκανε αυτοσκοπο του την ευτυχία των ανθρώπων. Τι απόλυτο δόσιμο εαυτού!Τι πύρινος έρωτας! Ο ΓΚΑΙΤΕ σημείωσε οτι Κανενα αλλο πλασμα,που γέννησε πένα ανθρώπινη, δεν υπεφερε τόσους πόνους ,όσο ο Προμηθέας για χάρη του ανθρωπινου γενους. Καμιά άλλη μορφή απο πενα ανθρώπινη δεν προβάλλει τόσο εξαίσια ερωτική ,όσο ο γιος του Ιαπετού, που αναμετράται στην Αιωνιοτητα με τις φριχτές του πληγές και τη Μοναξια της Πέτρας για να σώσει τους ανθρωπους- οντα δηλαδή πλασμένα κατώτερα από τον ιδιο,οντα που πότε δε θα ηταν επαρκή να του ανταποδώσουν την Ευεργεσία . Κι όμως ποτε του ο Προμηθέας δε ζήτησε ανταπόδοση ,ποτε δεν αξιωσε να τον προσκυνήσουν οι άνθρωποι ,γιατι τους ηθελε ελευθερους,Ορθιους,στα ..."Δυο Ποδια" τουτος ο Μέγας "Εραστής της Ανθρωποτητας"-αγάπη θεϊκή... Μεσα απο την απολυτή Φιλανθρωπία του ο Προμηθέας αναγεται σε συμβολο – οχι μονο πολιτικό,μα και ηθικό και ψυχολογικό. Με τη θυσία του ο Προμηθέας ανάγεται στο ευθέως αντίθετο του Ναρκισσου. Παρολη την αντιπαλότητα του με το Δια,ο Προμηθέας στέκει στον αντίποδα οχι τόσο του θρονου της Τυρρανιας , αλλα του ωραιοπαθούς αντικατοπτρισμου στη Λίμνη!!!!!! Προμηθεας και Ναρκισσος :ΜΟΝΟΙ και οι Δυο. Απολυτοι κι οι δυο.Ο Νάρκισσος συμβόλισε τον απόλυτο εγκλωβισμό στο Εγώ, ο Προμηθέας το αδιαπραγματευτο δόσιμο του εαυτού-χωρίς ανταμοιβή. Το Κάλλος του Ναρκισσου έγκειται σε μιαν απρόσωπη Συμμετρια, Το Καλλος του Προμηθεα είναι Ψυχικο ,το Φως που αγωνια για το σκοταδι των αλλων και διαχεεται για να ομορφυνει καθετί στο περασμα του. (Αυτό που λεει ο Χικμετ «Αν δεν καεις εσυ πως θα γινει η Νυχτα Φως?») Η στάση του Ναρκίσσου οδηγεί στο θάνατο, του Προμηθέα στη ζωή και την πρόοδο- οχι μονο του ατομου ,αλλα και για οσα το περιβάλλουν... Ο Αριστοτελης θα προσωποποιουσε στην δια της α-παθειας μοναξια του Ναρκισσου το «θηριο» του, ενώ στο μοναχικο δρομο της Θυσιας του Προμηθέα ξαναβρισκουμε το «θεο», οπως τον όρισε ο Σταγειριτης.
Σε τελική ανάλυση,το ψυχολογικο υπόβαθρο κάθε τυραννίας είναι η οπτική του Ναρκισσου- δηλαδή ο εγωκεντρισμός που φιλτραρισμένος από την Ισχύ που καταληγει σε σαδισμό, ενώ κάθε πραξη ανιδιοτελειας-αρα ανδρείας- πηγαζει από υπερνικηση του Εγω. Θα μπορου΄σε κανεις να επικαλεστεί τη συγκρουση του Καλλικλή με τον Σωκράτη στον Γοργία του Πλάτωνα. Ο Καλλικλής εκφράζει πρόοιμα τον ατομικισμό σε αντιδιαστολή προς τον Σωκράτη αυτό που ο Νίτσε όρισε ως Υπεράνθρωπο Αρα λοιπόν η υγιής πολιτικοποιηση είναι ζητημα πρωτίστως ατομικής ηθικής. Διαθεση Προσφορας… Με ορους θεολογικούς θα μπορουσαμε να ορισουμε το μυθολογικό Ναρκισσο κατάδικο της Κόλασης που ο Ντοστογιεφσκι ορισε ως "ανικανότητα να βιώσεις την αγαπη"-(βασικο γνωρισμα του Εωσφορου), Από την άλλη, ο Προμηθέας ,που τα έδωσε όλα , είναι ο «νικηφόρος κληρονόμος του Παράδεισου»- διότι πέτυχε την υπέρτατη Νίκη.. Η θυσιαστική στάση είναι η ύψιστη κορωνίδα κάθε ύπαρξης-είναι η ίδια η Θέωση, όπως με απόλυτο κι ανυπέρβλητο τόπο εκφράστηκε μέσα από τον Ιησού Χριστό.Κι από την ατομική ηθική εξακτινώνεται στο κοινωνικό γίγνεσθαι και μετουσιώνεται από προσωπική αναμόρφωση σε κοινωνική…
4 Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΕΙΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑ, ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ Η αθανασία του Προμηθέα και η καταγωγή του που συνδιαλέγεται ευθέως με το θείο, μας επιτρέπει να εντοπίσουμε έμμεση αναφορά στο Χρέος της Εξουσίας… Περαν της κριτικης στην Εξουσια του Δία,μεσα απο το εργο προδιαγραφεται και μια πρόταση εξουσιας που ειναι η Προασπιση του Δικαιου κι η Διακονια του Συνολου.
Απο τη μια ο Προμηθεας εξυμνει πχ τον αγωνα του Δια εναντια στην τυρρανια του Κρονου κ την αποκατασταση της δικαιοσυνης και της Γαληνης. Από την άλλη,ο Προμηθεας δεν καρπωνεται τα οφελη της νικης όταν αυτή μετατρεπεται σε ανομια κι αδιαφορια για τους Πασχοντες Ανθρωπους., Αντιθετως,ο ισχυρος κ αθάνατος Τιτανας Προμηθέας αφήνει τον Ολυμπο και την ανετη ζωη και διαθετει καθε του δεξιοτητα στην Υπηρεσια της Ανθρωποτητας.
Ο Αθανατος Προμηθεας Γινεται Ακουραστος Εργατης για χαρη του ανθρωπου,για μια ευτυχία που δεν αφορά τον ίδιο.
Θυμίζει τη ρήση ενός κομμουνιστή που αποδόθηκε στον Μπελογιάννη "Οι κομμουνιστές είναι διωκώμενοι σαν τους πρώτους χριστιανούς , όμως οι πρωτοι χριστιανοί προσβλέπουν στομν παράδεισο ενω οι κομμουνιστές αγωνίζονται για ένα αύριο που δε θα δουν οι ίδιοι"
Αυτός είναι ο "προμηθεϊκός" αγωνιστής σε όσους θώκους κι αν φτάσει. Αυτήν την οπτική της εξουσίας υπηρέτησε κατεξοχήν ο εμβληματικός Ιωάννης Καποδίστριας Αυτη η οπτικη της Εξουσιας και της Υπεροχής ως ευκαιρια για Προσφορά ,μπορεί να προσλάβει χριστιανικες προεκτασεις στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, που ως Υιος του Θεού ενσαρκώθηκε σε μια ταπεινή φάτνη κι έζησε ως Ξένος.Χαρακτηριστικά, πριν το Μυστικο Δειπνο,βλέπουμε τον Ιησου ,το Βασιλεα των Βασιλεων, να ζωνεται ποδια και να νίβει τα πόδια των Ψαράδων -Μαθητών Του (Τελετη του Νιπτηρος) δινοντας μια πολυτιμη παρακταθηκη ταπεινοφροσυνης κ αυταπαρνησης:"Θα γινετε ο ενας υπηρέτης του αλλου."Αφου ο Θεος "διακόνησε¨τον άνθρωπο , κανενας ανθρωπος δεν εχει το δικαίωμα να νιωσει οτι στεκει πιο ψηλα απο τους αλλους, κανενας δε δικαιουται να αξιωσει υπηρέτες..." Διοτι και ο χριστιανισμος κήρυξε την αυταπάρνηση κ την υπηρεσια του συνολου μέσα από το παράδειγμα του Ιδρυτή του..
Στον ΠΡΟΜΗΘΕΑ Έχουμε μια αναμέτρηση κοσμοθεωριών,
έχουμε μια επανάσταση με ξεκάθαρα κοινωνικοπολιτικα χαρακτηριστικα ,που «απαιτεί τα εαυτής», που διεκδικεί από τον θύτη,δεν τον συγχωρεί...Ο «σταυρωτής» στον Προμηθέα, ο «Δίας», είναι ο τύραννος όλων και ζητούμενο δεν είναι η σωτηρία του αλλά η ήττα του…Δηλάδή στον Προμηθέα, ο καταπιεζόμενος συναισθάνεται την ισχύ του και την προβάλλει ώστε να αποσπάσει από τον τύραννο τα δικαιώματά του-για λογαριασμό όλων. Είναι η αντίστηξη στην παθητικότητα του Ηφαίστου Οι μαντικές ιδιότητες και το επίμαχο «μυστικό» του Προμηθέα ως μέσο εκβιασμού του Δία συμβολίζει την ισχύ των εθνών, που την τρέμουν οι τυραννοι- για αυτό κρατούν σε καταστολή τη γνώση, εμποδίζοντας τη συνειδητοποίηση και την ταξική συνείδηση.. Iδεολογικα,θα μπορούσε κανεις να θεωρήσει πως το μηνυμα του Προμηθέα -εμπεριεχει ακουσίως προδρομικα σπέρματα του Οράματος της Κομμουνιστικης Κοινωνίας - ανεξαρτητα αν αυτό τελικά συνετρίβη στην άρνηση του ανθρωπου να απαλλαγει απο τα πνευματικά και ηθικά δεσμά της πραγματικοτητας που ο ιδιος διαμόρφωσε στην Ιστορία... 3. ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ ΔΙΑ –ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΩΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ-ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΜΕ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ... Σε αυτό το σημείο ,ωστοσο,πρέπει να γίνει προσεκτική πολιτική αποκωδικοποίηση-συνυπολογίζοντας και την κατάληξη του μύθου ,όπου ο Προμηθέας επιστρέφει στη συντροφιά των ολύμπιων. Η συμφιλίωση Δία –Προμηθέα πάνω σε μια νέα βάση , δικαίοτερης διακυβέρνησης του Κόσμου, δε μας επιτρέπει να αναγνώσουμε το μήνυμα της Τραγωδίας ως αίτημα για πλήρη ανατροπή ,αλλά ως αίτημα για Αναμόρφωση της Καθεστηκυίας Τάξης. Με άλλα λόγια ,τούτη η «Επανάσταση» δεν αποσκοπεί στην κατάλυση των θεσμών δια της Βίας ,δεν αποσκοπει στην ΑΝΑΡΧΙΑ ,αλλα στην αφύπνιση και τη δίκαιη κατανομή Πλούτου και αρμοδιοτήτων. Το ανθρώπινο είδος εξασφάλισε την επιβίωσή του ,όταν οργάνωσε τη συνύπαρξή του με τους άλλους σε «Κοινωνία» θέτοντας σε αυτήν Κανόνες. Δομικό στοιχείο της κοινωνικής ζωής ήταν ο Καταμερισμός της Εργασίας και των των Ρόλων -στοιχείο που από λειτουργικής απόψεως θέτει κάποια έννοια ιεραρχίας, με σκοπό την εξυπηρέτηση του συνόλου. Όταν αυτή γίνεται εκμετάλλευση όμως η κοινωνία οφείλει να αντιδρά κ να ξεσηκώνεται. Ο ξεσηκωμός και η αλλαγή όμως ,δε δικαιούνται να εκτραπούν σε αναρχία, αποχαλίνωση και παντελή καθαίρεση κάθε αρχής, δομής, θεσμού , οριοθέτησης κι οργάνωσης διοτί τότε γίνεται Ασυδοσία και Αποκτήνωση-που τόσο απέχει από την πολυπόθητη Ελευθερία … Η ανατροπή της αδικίας στον Προμηθέα, λοιπόν, δεν ήλθε με βίαιη σύγκρουση ,αλλά δια της αυταπάρνησης, της πνευματικής υπεροχής και της ηθικής ανωτερότητας. Αυτό συνιστά σημείο τομής προς το χριστιανικό κήρυγμα ,που καλεί σε κοινωνικούς αγώνες μέσα από το πρίσμα της φλογερής Φιλανθρωπίας του, που αγκαλιάζει καθολικά τον Άνθρωπο και του ζητά να παλέψει και επί γης για την αγαπητική «κοινωνία» του Παραδείσου κατ’έικόνα και ομοίωση του ίδιου του Θεού. Ώστε η εξαίσια «ανταρσία» του Προμηθέα περισσότερο από τους Ζηλωτές παραπέμπει στο χριστιανικό μήνυμα ή στη φιγούρα του εμβληματικού φιλειρηνιστή Γκάντι. Πιθανόν να παραπέμπει και στη Θεολογία της Απελευθέρωσης- Κίνημα της Λατινικής Αμερικής,όπου ανώτεροι κληρικοί συντάχθηκαν με τους αγώνες του φτωχού λαού ενάντια στα απολυταρχικά, φιλοαμερικάνικα καθεστώτα,όπως ο Γκουτιέρες, ο Καμίλο Τόρρες(Βολιβία) ή ο Όσκαρ Ρομέρο(Ελ Σαλβαδόρ),που έπεσαν αγωνιζόμενοι για τα δικαιώματα των φτωχών. Η Ιστορία δικαιώνει τούτη την οπτική. Όπου η Επανάσταση κατέφυγε στην άκριτη βιαιότητα και τον καταναγκασμό για την εδραίωση της, έφερε άδικο αίμα και μετουσιώθηκε σε νέα τυρρανία ,ανατρέποντας το αρχικό της όραμα. Το είδαμε να συμβαίνει με τους Ερυθρούς Χμερ του Πολ Ποτ, με τον Τσαουσέσκου κ.α. . Επανάσταση δίχως αρετή ,δεν μπορεί να επικρατήσει κ να φέρει τη Δικαιοσύνη,αλλα η ηθικη εκκινεί από το κύτταρο Κοινωνία υγιής και δημιουργική είναι σίγουρα η συντεταγμένη κοινωνία της Ισονομίας ,των ίσων ευκαιριών,της Κοινωνικής Δικαιοσύνης,που αγκαλιάζει τους πολίτες της και προπάντων τους αδύνατους (όπως το περιγράφει και στον Επιτάφιό του ο Περικλής-θεωρώντας την Παιδεία και το κοινωνικό κράτος πυλώνες της Δημοκρατίας και πηγές της Αρετής των Αθηναίων του….) Πυρήνας κάθε πολιτικής πράξης πρέπει να είναι η φιλανθρωπία... κι αυτό προυποθέτει αγώνα ηθικό μάλιστα σε επίπεδο ατομικής ευθύνης:
5.ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ Ωστοσο ο Προμηθεας παραμένει η μοναδική μυθολογική θεότητα ανα τους αιώνες που δεχεται να Υποφέρει για χάρη του Ανθρώπου. Κι εδώ διερωτωμαι ,αν η φιλανθρωπη φιγουρα του Προμηθεα,αποτυπωνει καποιο αρχεγονο αιτημα του ανθρώπου να νιωσει το Θεό ως προστατη,ως Πατερα κι Ελευθερωτή κι οχι ως φόβητρο και Τιμωρο και μέσο χειραγώγησης μαζών. Γιατί ναι μεν ο Προμηθέας ενέχει την τόλμη αμφισβήτησης της άνωθεν εξουσίας,την απόρριψη της θεοκρατίας ίσως,ωστόσο δεν παυει να ειναι και ο ίδιος μια φιγούρα θεϊκής προέλευσης κι όχι ένας θνητός ,ας πουμε ημίθεος ήρωας τύπου Ηρακλή. Αρα δεν μπορουμε να ερμηνεύσουμε τον Προμηθεα ως απορριψη της έννοιας του θεου, ουτε ως απόρριψη της αγαθότητας του θείου. Εξαλλου η θρησκευτικότητα ειναι έντονη στον Αισχύλο. Ισως ο Προμηθέας ειναι μια διαφοροποιηση απο τον ανθρωπομορφισμο των θεών,στους οποιους αποδιδονταν ανθρώπινες μικρότητες και πάθη. Ίσως στο πρόσωπο του Προμηθέα γίνεται μια δειλή στροφή προς την ανόρθωση του θείου πάνω από την ανθρώπινη ηθική,Αυτην κανενας ως τοτε αποδεκτός της αρχαιότητας θεός δεν ξεπέρασε-αφου ολοι τους υποκυπτουν σε πειρασμούς και παραμένουν αλαζονικοί,σκληροι και -στην καλυτερη-ευκαιριακοι μονο συμπαραστατες του ανθρωπου, εν αντιθεσει με το Μεγαλοψυχο γιο του Ιαπετου που τα εδωσε ΟΛΑ.
Κι εγινε κινητηριος δυναμη για την Προοδο.
Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ εχει ηθικό διαμέτρημα απρόσιτο στα ανθρώπινα μέτρα η σε αυτα που αποδόθηκαν στους ολύμπιους θεούς κι αυτο δεν μπορει να αμφισβητηθει Πιθανόν σε ολα αυτα μπορούμε να ανιχνεύσουμε μια τάση αμφισβήτησης ,στη λογική του βωμού με την αφιέρωση "Τω Αγνώστω Θεώ"...Ίσως ο Προμηθέας αντιπροσωπεύει μια υφέρπουσα απόπειρα να διαφοροποιηθει η στάση του πολίτη απέναντι στη Θρησκεία. Ισως χαμηλόφωνα και υπαινικτικά το αισχύλειο έργο ζητά να μην ειναι πια η θρησκεία το "όπιο του λαού"- πηγή καταδυναστευσης ,δεισιδαιμονιας κ φοβου- αλλα να γινει κίνητρο Γνωσης,ηθικης Ανατάσεως και Αυτογνωσιας εν τελει για τον άνθρωπο και τον Υψηλό Προορισμό του...
ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ Προμηθέα Δεσμώτη ΑΝΑΓΩΓΕΣ Μια αλλη ειδική κατηγορία στον αισχύλειο Προμηθεα είναι οι γυναικες μεσα από τον χορο των τρυφερων Ωκεανιδων και την αγελαδόμορφη Ιώ .
Οι Ωκεανιδες με πιθανοτητα να δυσαρεστησουν το μεγαλο Δυναστη, δε δισταζουν να συντρεξουν τον Προμηθεα στη φριχτη του Μοναξια...σε λανθάνοντα ερωτισμό Αγανακτουν απεριφραστα με το Μεγαλο Αδικο και δυσφορουν εναντια στον πανισχυρο Δια. -Θρηνουν με τους Πονους του Προμηθεα. -Συμπονουν τους κατατρεγμενους ανθρωπους,που αυτος λατρευει. -ωστοσο η οδυνη τους δε γινεται δραση ανατρεπτικη Ο Μαρτυρας ομως-εμφανως δυνατοτερος- δινει κουραγιο στις θλιμμενες συμπαραστατριες του,που κλαινε για την οδυνη του , τις εμψυχωνει με το πεισμα του και με την Ελπιδα, σκορπιζει την απελπισια τους με τολμηρο οπτιμισμο. Αγαπουν,Πονουν αλλα δεν μπορουν να αλλαξουν τα πραγματα-μονο να τα απαλυνουν. Η παρουσια των Ωκεανιδων στον Προμηθεα,θυμιζει για παραδειγμα πληθος ανωνυμων μελων σε ιεραποστολες και ανθρωπιστικες οργανωσεις,απο εξεχουσες φιγουρες , οπως ο Σβαιτσερ ,ο Πεσταλοτσι,η Μητερα Τερεζα- εως καθε προθυμο λειτουργο του Ερυθρου Σταυρου η των Γιατρων Χωρις Συνορα κλπ. Δεν μπορουν να συμβαλουν σημαντικα στο ρου της Ιστοριας η να ανατρεψουν τα πολιτικα δεδομενα,ωστοσο υποφερουν με τους πασχοντες κι η παρουσια τους βελτιωνει τα κακως κειμενα και ανακουφιζει τον Πονο. Ειναι το Στολιδι του Κοσμου.Διασωζουν την ανθρωπια μας.
Μεσα από τις Ωκεανιδες όμως προβαλλει το διπολο Αρρεν-Θηλυ, με τη Γυναικα σε σαφως πιο αδυναμη θεση,οπως αλλωστε εκφραζεται στην αθηναικη κοινωνια. Γενικά στον Προμηθεα η Γυναικα πρεσβευει σιγουρα το Καλο,αλλα το Καλο στα συμβατικα πλαισια κι οχι ως αναμορφωση.. Η Γυναικα δηλαδη,αδυνατει να υπερβει το ρολο της Παραστατιδας του Πολεμιστη αγωνια θαρρεις μιας Μητερας που αποχαιρετωντας το γιο-στρατιωτη δεν βλεπει καμια δοξα και καμια προοδο, μα μονον το Παιδι που Χανει. Στις Ωκεανιδες δηλαδη δεν προβαλλει η σκληραγωγημενη Σπαρτιατισσα του "Ή Ταν ή Επι Τας", αλλα η πιο συναισθηματικη γυναικα μιας λιγοτερο στρατοκρατικης κοινωνιας στον περιορισμενο ρολο της Κυρας του Σπιτιου κ μονον,όπως στην Αθηνα του 5ου αιωνα..
Θυμίζει ττην τρυφερή αγωνία της Μάνας του Αγωνιστή όπως την εκφράζει ο Βάρναλης στους "Πόνους της Παναγιάς":
Η Ιώ, πάλι που κατατρύχεται από την ανελέητη αλογόμυγα- με κορμί καταπληγιασμένο,εξαιτίας του άνομου δεσμού με τον Δία, ίσως συμβολίζει τη δυσμένη γυναικεία μοίρα,παίγνιο στις βουλές του άντρα. Από την άλλη ,αυτή η τσακισμένη ,η απαξιωμένη ύπαρξη κυοφορέι την πιο μεγάλη ελπίδα. Ο Προμηθέας ανακοινώνει στην Ιώ ότι από αυτή θα γεννηθεί ο Ηρακλής που θα τον απελευθερώσει από τα δεσμά του. Από τη Γυναίκα θα γεννηθεί η Λύτρωση. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει Σωτηρία. Θυμίζει τον επεισοδιακό διάλογο ανάμεσα στον μελλόνυμφο Αυτοκράτορα Θεόφιλο και την καλλιπάρθενο Κασσιανή: Αυτός για να την υποτιμήσει είπε"Από τη γυναίκα πηγάζουν τα δεινά"(υπονοώντας το μήλο της Εύας) Εκείνη αντιγύρισε"Εκ γυναικός πηγάζει τα κρειττονα" (υπαινισσόμενη την Παναγία που έγινε πέρασμα για τον Άνθρωπο προς Συμφιλίωση με τον Θεό κ Ανάκτηση του Παραδείσου)... Στον Προμηθεα,λοιπόν, η Γυναικα ακολουθεί το Αιωνιο Πεπρωμενο της ως Ερωμενη και Μάνα ,αλλά εν τέλει ανυψώνεται ως ύστατη Ελπίδα του Κόσμου- ως απώτερη Δύναμή του. Η Γυναικα στο αισχυλειο αυτο εργο παραμένει λοιπον στη σκια μιας πατριαρχικης οπτικης- πλαισιωνεται ομως με σεβας ως κατι Πανοσιο και Αγαθο,και καταξιώνεται ως αθόρυβη Πηγή της Ζωής.
6. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Περαν οιασδηποτε επιμέρους προσέγγισης ,συνιστά γεγονός οτι Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ειναι η πιο "θεια"φιγουρα ανάμεσα στους Αθανάτους,το μεγαλειωδεστερο Προσωπο της Ελληνικης Μυθολογιας!!! Η σπουδαία αυτη Τραγωδία -στη συνδιαλλαγή της με τον Αιώνα μας-χριζει περαιτέρω μελέτης και στοχασμού ως προς τις προεκτάσεις σχετικά με την Πολιτική, τη Θρησκεια και την Ηθική του Ατόμου που μπορουν να προστεθουν στο κεντρικο πολιτικο μηνυμα της. Ειναι βεβαιο παντως πως θα λαμπει παντα ,σα Φαρος στη Σκεψη μας, το τολμηρο αυτο εργο ,που διατρανωνει Φωνη Αμφισβητησης της καθεστυκυιας ταξης, αποτελωντας ηχηρη ,σκληρη κριτικη σε πασης φυσεως Καταδυναστευση του Ανθρωπου. Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΔΕΣΜΩΤΗΣ αποτελει την πιο τολμηρή τραγωδία της Αρχαιότητας με το υψιστο πολιτικό μήνυμα ,απο "την πένα"του στοιβαρου,εμβληματικού τραγωδού,Αισχύλου!! Δεν ειναι τυχαιο οτι μεταγενεστερα ενεπνευσε σπουδαιους ανθρωπιστες ποιητες οπως ο Βαρναλης και ο Βρεττακος οι οποιοι στα εργα τους (ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ και ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΙΑΣ ΜΕΡΑΣ) ανασυνεθεσαν το διαχρονικο της μηνυμα σε μια πιο στοχευμενη,στρατευμενη προσεγγιση σοσιαλιστικου προσανατολισμου... Ο «Προμηθέας» πάντα θα ανοίγει δρόμους γαλουχώντας αγαθούς πολίτες και ανθρώπους, «διψώντες την δικαιοσύνην» , «πρόθυμους να διωχθούν ένεκα αυτής»- σαν αυτούς που μακάρισε ο Ιησούς στην Επί του Όρους Ομιλία,ως "Κληρονόμους της Βασιλείας των Ουρανών"-δηλαδή της Τελείωσης. Πολίτες και ανθρώπους όπως όρισε ο σοσιαλιστής Γληνός λέγοντας πως «Αξίζει η ζωή όταν ζεις και πεθαίνεις για ένα Ιδανικό.
ήρθε το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για την Επανάσταση του 1821 "Η Άγια Λευτεριά".
Αυτό το βιβλίο αποτελεί το πιο πικρό από τα τρία μέρη της τριλογίας του για την Παλιγγενεσία.
"Άγιο Αίμα","Άγιες Ψυχές"," Άγια Λευτεριά"...
Η αλληλουχία των τριών συναφών τίτλων στα διαδοχικά βιβλία της τριλογίας δεν είναι τυχαία.
Η κοινός τόπος του όρου "Αγιος" δηλώνει ασφαλώς την ιερότητα του Αγώνα ενάντια στην τούρκικη σκλαβιά.
Από κει και πέρα, οι υπόλοιποι όροι σηματοδοτούν το "τίμημα" που καθαγιάζει τις ψυχές για να καρπίσει τελικά, φέρνοντας την πολυπόθητη και πολυύμνητη Ελευθερία, που είναι η πιο ακριβή κληρονομιά του ελληνικού πνεύματος ανά τους αιώνες.
Μια ελευθερία πληρωμένη με "έντιμο αίμα" όπως λέει ο στίχος του Οδυσσέα Ελύτη.
Το "βασανιστικό" με τα έργα του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι ότι επειδή είναι χωρισμένα σε μέρη αναγκάζεται ο αναγνώστης να περιμένει αρκετά για την έκβαση μιας ιστορίας που εξαρχής τον έχει αρπάξει στο δικό της σύμπαν που απρόθυμα αποχωρίζεται μέχρι τη συνέχεια στο επόμενο βιβλίο...Έξι μήνες λοιπόν μετά ολοκληρώνεται και αυτή η τριλογία του 1821.
Και στο τρίτο μέρος όπως συνέβη και με άλλα έργα του Παπαθεοδώρου ακολουθούμε την πορεία των αγαπημένων ηρώων που γνωρίσαμε στα δυο προηγούμενα.
Η Μαλαματή, ο Νίκος, ο Στέφανος,η Δέσπω αναζητούν τη ρίζα τους και συνάμα τη θέση τους στον κόσμο, δίνοντας ο καθένας τη δική του μάχη, μοιρασμένοι ανάμεσα στην αγάπη για την πατρίδα και στον έρωτα.
Η πορεία τους αγωνιώδης ,σε παραλληλία προς υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα που εντάσσονται ομαλά στο κάδρο της δράσης.
ήρωες γνωστοί κι ανώνυμοι, φιλέλληνες όπως ο Λόρδος Βύρωνας κι ο τυπογράφος του Μεσολογγίου Ιάκωβος Μάγιερ κάνουν ουσιώδες πέρασμα από τις σελίδες αυτές.
Η αφήγηση του Παπαθεοδώρου ζωντανή κατορθώνει να ανασυστήσει πλήρως την εποχή.Οι ζωές των ηρώων εξελίσσονται με φόντο σημαντικά γεγονότα με κορυφαίο το μαρτυρικό Μεσολόγγι.
Στο Άγια Λευτεριά όμως υπεισέρχεται πιο ηχηρή η πολιτική διάσταση της Επανάστασης, αυτή που την κηλιδώνει όπως κάποτε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος ντρόπιασε την Αρχαία μας Ιστορία.
Η πένα του Παπαθεοδώρου ιχνηλατεί το όνειδος του Εθνικού Διχασμού από τα 1824 και την Εθνοσυνέλευση του Άστρους αναδεικνύοντας και λιγότερο γνωστές πλευρές του, που απομυθοποιούν εξιδανικευμένα πρόσωπα και καταστάσεις.
Μηχανορραφίες πολιτικών προσώπων -σαν τον Κωλέττηκαι τον Μαυροκορδάτο, που εκκινώντας από πλούσια καταγωγή επιδίωξαν να οικειοποιηθούν κατορθώματα άλλων εξασφαλίζοντας προσωπική δόξα και οφίτσια σε βάρος των στρατιωτικών.
Η δίκη του αράθυμου Γεώργιου Καραϊσκάκη.
Τα Δάνεια για τον Αγώνα που κατασπαταλήθηκαν σε αδελφοκτόνα όπλα όσο οι Τούρκοι ξεκινούσαν την αντεπίθεσή τους, συμπράττοντας με την Αίγυπτο και τον δαιμόνιο Ιμπραήμ Πασά..
Οι διενέξεις και τα συγκρουόμενα συμφέροντα των πλοιοκτητών που- από τη μια, έγραψαν χρυσές σελίδες στο Αιγαίο εξευτελίζοντας πολλές φορές τον στόλο του αιμοδιψούς Σουλτάνου- από την άλλη όμως δεν απέφυγαν τις μικρότητες ανταγωνισμών που υπέσκαψαν το ίδιο το μέλλον του Αγώνα.
To αδερφικό μίσος που οδήγησε τους καθολικούς Συριανούς σε μια αισχρή αντίδραση απέναντι στην τρομακτική σφαγή της Χίου -την ίδια ώρα που οι πολίτες της Ευρώπης ξεσηκώνονταν στο άκουσμα της φοβερής είδησης.
Στιγμές ντροπής αδελφοκτόνου που πονούν...Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου σκιαγραφεί όλο το παρασκήνιο των δύο φάσεων του επονείδιστου Εμφυλίου
Κανένας αναγνώστης δε θα ξεχάσει τη ζωηρή αναπαράσταση της διαπόμπευσης του Στυλοβάτη της Επανάστασης, του ηρωικού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στο Ανάπλι, όπου φυλακίστηκε- από ανθρώπους "μικρούς κι αμετανόητα υπόδουλους σε συμφέροντα"- αυτός ο μέγας σαλπιγκτής της Λευτεριάς!!!
Είναι το σαράκι της φυλής μας, η Έριδα που ήδη ο Ησίοδος κι ο Όμηρος τοποθέτησαν ως ήσσονα θεότητα στο πλευρό του πολεμοχαρούς θεού Άρη...Είναι η φθονερή πατρίδα που εξόρισε τον Θεμιστοκλή της Σαλαμίνας. Πίσω από κάθε Περικλή παραμονεύει ένας Αλκιβιάδης και κάθε αντάμωμα Αθηναίων κ Σπαρτιατών σε νικηφόρες Πλαταιές θα αμαυρώνεται τελικά στους Αιγώς Ποταμούς.
Στις σελίδες του Παπαθεοδώρου αναδεικνύεται η μάστιγα της ελληνικής πολιτικής νοοτροπίας:Η μανία πρόσδεσης στο άρμα κάποιας ξενικής επιρροής και η αναφορά σε μια έξοθεν υπερδύναμη, που τόσα δεινά έφερε κι εξακολουθεί να φέρνει στον λαό μας...
Η κορύφωση του έργου έρχεται με την ηρωική πολιορκία κι Έξοδο του Μεσολογγίου. Από τον πείσμωνα Κιουταχή μέχρι τον αλαζονικό Ιμπραήμ
Σε μια συνομιλία με τους στίχους του Διονυσίου Σολωμού ο συγγραφέας ακολουθεί το μαρτύριο των υπερασπιστών μέ την απριλιάτικη φύση να θάλλει σε κελεύσματα ζωής κι έρωτα όσο εκείνοι προχωρούν στον θάνατο.
Η τριλογία του 1821 έρχεται λοιπόν να επιβεβαιώσει ,γι άλλη μια φορά, τη μεγάλη λογοτεχνική κλάση του Θοδωρή Παπαθεοδώρου και την επιδεξιότητά του να συνδυάζει την ιστορική γνώση με γοητευτικές ιστορίες και χαρακτήρες ζωντανούς κι αληθινούς, που καθιστούν την Ιστορία βίωμα για τον αναγνώστη κι όχι απρόσωπη αναφορά.
Σε τόσο δύσκολους καιρούς είναι σημαντικό να αντλούμε έμπνευση από την αρετή των προγόνων μας.Πιο γεννναίο όμως είναι όταν ένας συγγραφέας αντέχει να αναμοχλεύει τις αρχαίες πληγές μας, βοηθώντας μας να αναστοχαστούμε πάνω στις παθογένειές μας και να συνειδητοποιήσουμε την επιτακτική ανάγκη να τις παλεψουμε με ομοψυχία.
Η τριλογία του Αγώνα είναι ένα έργο που σίγουρα αξίζει να το ανακαλύψουν όλοι οι Έλληνες αναγνώστες, απολαμβάνοντας άλλη μια γόνιμη έμπνευση καλής Λογοτεχνίας..
Η Δίκη Που Άλλαξε Τον Κόσμο, Στέφανος Δάνδολος Είδος Ιστορικό- (Θρησκευτικό) Μυθιστόρημα
Βαθμολογία: 10/10
Ο Στέφανος Δάνδολος δίνει χρόνια τα διαπιστευτήριά του στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος.
Παρουσιάζει δε την τάση να προσεγγίζει την Ιστορία μέσα από ζευγάρια που τη σημάδεψαν συνθέτοντας μυθιστορήματα με θυελλώδη πάθη που πάντα "πατούν" στην ιστορική εγκυρότητα. Φέτος όμως παρουσιάζει κάτι πραγματικά ξεχωριστό: "Η Δίκη Που Άλλαξε τον Κόσμο"- εκδ ΨΥΧΟΓΙΟΣ- δεν αποτελεί απλά την κορυφαία συγγραφική στιγμή του Στέφανου Δάνδολου, αλλα ένα από τα συγκλονιστικότερα ελληνικά μυθιστορήματα που γράφτηκαν ποτέ.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Στο Πραιτώριο της Ιερουσαλήμ, ο Πόντιος Πιλάτος εν μέσω κραυγών δίκαζει τον Χριστό, όταν μια γυναίκα όρθωσε το ανάστημά της και προσπάθησε να σώσει τον Ναζωραίο, κάνοντας ό,τι δεν τόλμησαν δεκάδες άντρες γύρω της.
Το όνομά της Κλαυδία Πρόκλα. Η σύζυγος του ίδιου του Πόντιου Πιλάτου, του ανθρώπου που δίκασε τον Ιησού.
Μια Ρωμαία της άρχουσας τάξης, που αγάπησε πολύ, πόνεσε περισσότερο κι έφτασε να ανακηρυχτεί Αγία της Χριστιανικής Εκκλησίας μετά τον θάνατό της!!!
Από τις ανεμοδαρμένες ερήμους της Ιουδαίας μέχρι τα ομιχλώδη μονοπάτια της αστραφτερής Ρώμης, παρακολουθούμε το πορτρέτο μιας θαρραλέας ύπαρξης που αντιτάχθηκε στη βία των ημερών της.
Η ανατομία ενός γάμου που χτυπήθηκε ανελέητα από τη μοίρα.
Το δραματικό χρονικό μιας δίκης που σημάδεψε την ανθρωπότητα και εκείνου του τραγικού δικαστή που ένιψε τας χείρας του, του άντρα που είχε ξεκινήσει την καριέρα του με όνειρα και έσβησε στην αφάνεια.
Και, τέλος, η οδύσσεια ενός παλιού Ρωμαίου στρατηγού, που σαράντα χρόνια μετά τη Σταύρωση έφερε στο φως τα κρυμμένα μυστικά οδεύοντας προς τη δική του λύτρωση. Ο Στέφανος Δάνδολος αντλεί έμπνευση από ένα καταγεγραμμένο γεγονός των τελευταίων ωρών του Χριστού, το οποίο ουδέποτε αναδείχτηκε, και, συνυφαίνοντας πραγματικότητα και μυθοπλασία, χτίζει ένα βαθιά υποβλητικό μυθιστόρημα για την ελπίδα, τον έρωτα και τα θαύματα της ανθρώπινης ψυχής.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Οι τελευταίες ώρες του Χριστού στη γη συνίστανται στο Θείο Πάθος και την ύψιστη έκφραση αγάπης που είναι η- παρά τη θεία Του μακαριότητα -κατάφαση της ανθρώπινης φύσης και η Εκούσια Θυσία Του στον Σταυρό.
Σύμπασα η Χριστιανοσύνη παρακολουθεί με κατάνυξη τις Ιερές Ακολουθίες του Θείου Δράματος τις ημέρες του Πάσχα.
Μέσα στα Ευαγγέλια το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης όταν περιγράφεται η δίκη του Χριστού από τον Πόντιο Πιλάτο, ακούμε από το Ευαγγέλιο του Απ. Ματθαίου ένα σύντομο χωρίο για τη σύζυγο του Ρωμαίου Επιτρόπου του Ποντίου Πιλάτου, η οποία έστειλε μήνυμα στον αναποφάσιστο σύζυγό της, προσπαθώντας να αποτρέψει την καταδίκη του Ιησού
..."επί τού βήματος απέστειλε προς αυτόν η γυνή αυτού λέγουσα· Μηδέν σοί και τώ δικαίω εκείνω· πολλά γάρ έπαθον σήμερον κατ' όναρ δι' Αυτόν."
Αυτή η λεπτομέρεια, συνήθως, παραμερίζεται μέσα στο ευρύτερο δέος και τη συντριβή για τα μαρτύρια και την ασύλληπτη θυσία του Χριστού, ενόσω "περιμένουμε" με αγωνία τη Σταύρωση.
Από αυτήν όμως τη "λεπτομέρεια" της Δίκης του Χριστού στο Πραιτώριο εκκινεί ο Στέφανος Δάνδολος και συνθέτει ένα σημαντικό όσο και γοητευτικό ιστορικό μυθιστόρημα, που όμοιό του- αισθάνομαι ότι- δεν έχουμε διαβάσει στην Ελληνική Πεζογραφία του πρόσφατου αιώνα.
Δεν είναι μονάχα η πρωτοτυπία του θέματος που καθιστά το βιβλίο αυτό σπουδαίο, αλλά κυρίως ο τρόπος χειρισμού της υπόθεσης κι ο τρόπος που ξετυλίγονται ιστορικές γνώσεις απρόσιτες στον μέσο αναγνώστη.
Ένα βιβλίο που θυμίζει παλιό συναξάρι.
Μια "περγαμηνή" σκονισμένη από το χώμα της τραχιάς ιουδαϊκής γης και νοτισμένο από το Άγιο Μύρο τη Ωραίας Θυσίας.
Ο Στέφανος Δάνδολος έχει πλέξει ένα αριστούργημα.
Με άξονα τη Δίκη του Ιησού αναπλάθει το πορτρέτο ολόκληρης της εποχής των πρωτοχριστιανικών χρόνων μέχρι περίπου το 70μ.Χ. , φωτίζοντας το τι έγινε την πρωτη 40ετία μετά την Ανάσταση του Χριστού, στην ταπεινή γωνιά της Ιουδαίας όπου άναψε η φλόγα της Πίστεως συνταράσσοντας ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία..
Ήδη ξεκινούν οι πρώτοι διωγμοί από τον Τιβέριο και τον Βεσπασιανό ενώ ο παράφρων Νέρων πυρπολεί τη Ρώμη...
Κεντρικό πρόσωπο στο βιβλίο ωστόσο δεν είναι άμεσα ο Ιησούς αλλά ο Πόντιος Πιλάτος, μια αινιγματική προσωπικότητα για την οποία ελάχιστα γνωρίζουμε .
Αν και δεν υπήρξε φαύλος όπως οι Φαρισαίοι,ή ο Ηρώδης κ.α., στάθηκε το μοιραίο πρόσωπο κι έγινε συνώνυμο της ολέθριας ευθυνοφοβίας με τον περιώνυμο συμβολισμό "Νίπτω τας χείρας μου", με το οποίο συναίνεσε κάτω από ασφυκτικές πιέσεις στην άδικη θανάτωση του Ιησού αν και δεν την επικροτούσε.
Σε αυτήν την αντίφαση έγκειται η τραγικότητά του κι η καταδίκη του στη συνείδηση των επόμενων γενεών.
Ο Δάνδολος όμως, κόντρα σε αυτό το αντανακλαστικό, με μια ενσυναίσθηση δίνει τον λόγο κ σε αυτόν τον αμφιλεγόμενο Ρωμαίο.
Διαμεσολαβητής για να γνωρίσουμε τον Πόντιο Πιλάτο γίνεται η σύζυγός του η Κλαυδία Πρόκλα.
Η Πρόκλα ήταν μια υπέροχη γυναίκα σπάνιας αρετής, η οποία, ξεπερνώντας όλα τα στερεότυπα της ρωμαϊκής κοινωνίας,
πίστεψε με πάθος στο Κήρυγμα του Ιησού,
έκανε πράξη το χριστιανικό έλεος
και αγίασε.
Ο Στέφανος Δάνδολος διαποτίζει, λοιπόν, δυσεύρετη ιστορική γνώση με μυθιστορηματική ευελιξία και κατορθώνει να σκιαγραφήσει αυτόν τον αμφιλεγόμενο άντρα, τον Πιλάτο.
Τον ακολουθεί από τα φωτεινά κι ένδοξα χρόνια του στη Ρώμη, παρουσιάζοντας έναν ευγενικό έρωτα κι έναν υπέροχο ευτυχισμένο γάμο, μέχρι τη μετάθεσή του για την περιφέρεια της Ιουδαίας, που σκοτείνιασε τη ζωή του για πάντα...
Στη "Δίκη Που Άλλαξε Τον Κόσμο" ανατρέπεται ο αυτοματισμός της απέχθειας ή της μομφής προς τον Πόντιο Πιλάτο καθώς ,διοτι απέναντι στη θεολογική διάσταση του ζοφερού του ρόλου στο Θείο Δράμα- ορθώνεται τωρα ο ανθρώπινος αντίλογος μιας ταλανισμένης ψυχής,
που δεν κατάφερε ποτέ τη σωτήρια υπέρβαση ,
ενός πατέρα που βίωσε την απώλεια με φριχτό τρόπο
κι ενός συζύγου που αποξενώθηκε από τη σύζυγό που λάτρεψε χάνοντας τον ίδιο του τον εαυτό.
Ένας φέρελπις άντρας που τον συνέθλιψε το βάρος της Ίστορίας- ένας άνθρωπος που συνετρίβη από την αδύναμία του να επωμισθεί το Κόστος αυτού που θεωρούσε Δίκαιο.
Πλάι του, μέσα στην ιουδαϊκή νύχτα, φωτοβολέι σαν ήλιος αγάπης η Κλαυδία Πρόκλα- πρόσωπο που η Εκκλησία έχει ανακηρύξει Αγία.
Η πορεία της Αγίας Πρόκλας συγκινεί κι εμπνέει δίνοντας υπόσταση στην ουσία της Ελεημοσύνης και της Αυταπάρνησης.
Μια γυναίκα από τη Ρώμη με αγαθή ψυχή, που μετουσίωσε τον προσωπικό της πόνο σε συμπόνια προς τους πάσχοντες γύρω της ανακουφίζοντας τη δυστυχία που την περιέβαλλε.
Αποδύθηκε του πλούτου που της κλήρωσε η ευνοϊκή της τύχη για να ενδυθεί το στεφάνι της αγιοσύνης για χάρη του Χριστού.
Η Αγία Πρόκλα γιορτάζει στις 27 Οκτωβρίου και στις σελίδες αυτές ανακαλύπτουμε έκπληκτοι την πορεία της προς την αγιοσύνη.
Δεν είναι όμως μονάχα αυτό το ζευγάρι.
Η αφήγηση έχει χρονικά πισωγυρίσματα και εξελίσσεται σε δυο χρόνους-τα πρώτο διάστημα από τη δίκη του Χριστού από τη μια κι από την άλλη μερικές δεκαετίες αργότερα, όταν το χριστιανικό κίνημα έχει εδραιωθεί και έχει τεθεί στο στόχαστρο της επίσημης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Ταυτόχρονα λοιπόν προς τον Πιλάτο,ο Δάνδολος φωτίζει το ρυπαρό εβραϊκό ιερατείο και τον πολιτικό ρόλο που διαδραμάτισε στην εκμετάλλευση του φτωχού και αγράμματου λαού της Ιουδαίας συμπράττοντας με το καθεστώς της Ρώμης, χειραγωγώντας τις μάζες.
Ο συγγραφέας διερευνά την πολιτική χροιά που ενείχε το μίσος των Φαρισαίων για τον γλυκύ Ιησού κι όλο το βρομικο παρασκήνιο της υποκινούμενης καταδίκης Του.
Παράλληλα ιχνηλατεί τα βήματα μιας καταπληκτικής γυναίκας αλλά και του ίδιου του Ευαγγελιστή Ματθαίου, όταν αυτός με θάρρος έφτασε ως τη Ρώμη των πρώτων διωγμών για να κηρύξει το Ευαγγέλιο.
Με αφορμή αυτό αναδεικνύονται πολλά ακόμη ενδιαφέροντα πρόσωπα. Ο Μαξιμος, η Λίβια, ο Πετρώνιος με τη μνήμη μιας απωλειας θα νιώσουν τον κίνδυνο να τους ζώνει κάτω από τους Διωγμούς του Βεσπασιανού .
Χωρία ενδοσκοπικής διάθεσης, συμβάλλουν στα άρτια ψυχογραφήματα όλων των βασικών προσώπων. Ο συγγραφέας κατορθώνει να φέρει ενώπιόν μας χειροπιαστούς και αληθοφανείς χαρακτήρες, με πάθη, αγωνίες που -όλοι- κερδίζουν την κατανόησή μας με το προσωπικό τους δράμα.
Ο Στεφανος Δάνδολος συμπλέκει αξεδιάλυτα και αριστοτεχνικά μυθοπλασία και ιστορική αλήθεια προσφέροντας ένα αρμονικό σύνολο, διαποτισμένο έρωτα, πόνο μα πάνω από όλα την ελπίδα που μονάχα η αληθινή πίστη γεννά.
Η παρουσία του Χριστού -αν και δεν εμφανίζεται επουδενί ως "άμεσα δρων" πρωταγωνιστής στην αφήγηση- είναι διάχυτη με τον τρόπο που ευφραίνει κι αναμορφώνει τις κουρασμένες ψυχές, εμφυσώντας Πίστη και θάρρος για τον πιο ευγενικό αγώνα που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος-αυτόν της θυσιαστικής Αγάπης σε Εκείνον και τον κόσμο κατ'επέκτασιν.
Ο Χριστός γίνεται πυξίδα των προσώπων του μυθιστορήματος και καθορίζει τη διαδρομή τους
Ο Στέφανος Δάνδολος με τη "Δίκη [που] Άλλαξε Τον Κόσμο" πέτυχε έναν συγγραφικό άθλο, διότι έγραψε ένα πρωτότυπο έργο που διασώζει ιστορική γνώση εξυμνώντας τη χριστιανική αγάπη, χωρίς κοινοτυπίες ή ηθικολογίες.
Αναδεικνύοντας φωτεινά πρόσωπα που έδρασαν σε σκοτεινούς καιρούς, ο Στέφανος Δάνδολος προσφέρει ενα μυθιστόρημα που θεολογεί μέσα από τον ίδιο τον Άνθρωπο.
Άλλο ένα διαμάντι λογοτεχνικό λοιπόν από μια εξαιρετική πένα που στολίζει το συγγραφικό μας τοπίο.
.jpg)
Ένα απο τα πιο γνωστά έργα του Αλεξάνταρ Ζογκράφ είναι το "ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΡΒΙΑ".
.png)
