Edna O' Brien, Μικρές Κόκκινες Καρέκλες

                                                Μικρές Κόκκινες Καρέκλες, Έdna O' Brien
                                                        Eίδος Ιστορικό/Κοινωνικό
                                                         Βαθμολογία : 8,5/10
                                                                       

ΘΕΤΙΚΑ: Ιστορική Μνήμη, ξεχωριστό θέμα, Δραματικότητα, Αγωνιώδης πλοκή, ανατρεπτικότητα, ζωηρή εικονοπλασία, συμπαθής πρωταγωνίστρια

ΑΡΝΗΤΙΚΑ: Χρονικά άλματα, κενά στην πλοκή,μονομερής ανάγνωση της Ιστορίας

Η Ιρλανδή Έντνα Ο Μπράιαν είναι γνωστή για τις τολμηρές εμπνεύσεις της και σε αυτές ανήκει το μυθιστόρημά της με τον παράξενο ίσως τίτλο.

Πίσω όμως από τις "Μικρές Κόκκινες Καρέκλες" κρύβεται μια από τις πιο σκληρές πτυχές της πρόσφατης Ιστορίας, που η συγγραφέας την προσεγγίζει με έναν παράδοξο τρόπο συνδυάζοντας την ομιχλώδη τοπία της Βρετανίας, με τη φωτιά των Βαλκανίων...

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Σε ένα μικρό χωρίο της Ιρλανδίας καταφθάνει ένας μυστηριώδης ξένος,ο Βλαντ, ο οποίος συστήνεται ως πνευματικός θεραπευτής.
Η γοητεία του αδιαφιλονίκητη κερδίζει τους απλοικούς κατοίκους και ειδκότερα της γυναίκες.
Σύντομα στη σαγήνη του ο παράξενος θεραπευτής παγιδεύει και τη Φιντέλμα Μακμπράιτ, η οποία βαλτώνει σε έναν άνευρο γάμο, με έναν πολύ μεγαλύτερό της άντρα, και το ανεκπλήρωτο όνειρο της μητρότητας...
Εκείνη αφήνεται σε αυτόν τον νέο έρωτα ανυποψίαστη για το παρελθόν του ξένου ο οποίος -στην πραγματικότητα είναι ένας καταζητούμενος εγκληματίας πολέμου από τον πρόσφατο Εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας, συνυπεύθυνος για τις σφαγές στη Βοσνία.
Αυτός ο δεσμός πυροδοτεί μια τραγωδία για τη Φιντέλμα και την οδηγεί σε μια νέα πορεία που θα τη φέρει σε μια τελική αναμέτρηση με τον εφιάλτη της...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η παιδική αθωότητα του τίτλου και το ειδυλλιακό ,φθινοπωρινό τοπίο στο εξώφυλλο μπορεί να παραπλανήσουν τον ανυποψίαστο αναγνώστη, για όποιον όμως αναγνωρίζει τη σημειολογία αυτή μόνο ρίγος μπορεί να φέρει η αντίφαση της αρχικής εντύπωσης, με την πραγματικότητα.
Ο τίτλος λοιπόν δεν προδιαγράφει κάποιο παιδικό παιχνίδι, αλλά την ειδική εκδήλωση μνήμης, που πραγματοποιήθηκετο 2012 στην κεντρική οδό του Σεράγεβο.
Σε αυτήν τοποθετήθηκαν 11.541 κόκκινες καρέκλες οι οποίες συμβόλιζαν όσους σφαγιάστηκαν στη Σρεμπρένιτσα το 1995.
Γι' αυτό θα έμεναν πάντα άδειες, και πάντα "αιματοβαμμένες".
Ανάμεσά τους, 643 παιδικά καθίσματα, που φυσικά συμβόλιζαν τα παιδάκια που δολοφονήθηκαν σε αυτήν τη φοβερή εθνοκάθαρση.
Αυτές, ακριβώς, είναι οι ..."Μικρές Κόκκινες Καρέκλες" που έδωσαν τον τίτλο στο βιβλίο της Ο' Μπράιαν, αφήνοντας το στίγμα της έμπνευσης της.Έμπνευση ξεχωριατή και πρωτότυπη σε σχέση μετα τυπικά ευρωπαικά μυθιστορήματα της εποχής μας.
Η αφήγηση χωρίζεται ατυπα σε τρία μέρη:
Στο πρώτο έχουμε την απλή, σχεδόν πληκτική ζωή του μουντού ιρλανδικού χωριού, η οποία διαταράσσεται από την άφιξη ενός γοητευτικού άντρα, του Βλαντ, που συστήνεται ως πνευματικός θεραπευτής.
Εδώ, ο ρυθμός επιβραδύνεται.
Έχουμε μια ήπια εικονοπλασία και έναν ιδιόρρυθμο λυρισμό, σχεδόν απόκοσμο, όπου ανακαλύπτουμε την ιρλανδική ύπαιθρο,με το υγρό τοπίο να κλείνει τον ορίζοντα, υποβάλλοντας μια ατμόσφαιρα πνιγηρή για τις ατομικότητες,χωρίς την επιλογή της αυτοδιάθεσης.
Αυτήν την κοινωνική ασφυξία αντιπροσωπεύει η γλυκιά Φιντέλμα μες στο τέλμα ενός αποτυχημένου γάμου και μιας ματαιωμένης μητρότητας.
Η επίπλαστη ισορροπία για την ηρωίδα, διασαλεύεται από τον νεοφιχθέντα Βλαντ, που ζητά να εισάγει καινά δαιμόνια.
Ανάμεσα σε αυτόν και τη Φιντέλμα ξεδιπλώνεται σχεδόν νομοτελειακά ένα πάθος, που η κοινοτυπία του γίνεται πρόσχημα για να εξακτινωθεί στον κεντρικό προβληματισμό του βιβλίου, που δεν είναι άλλος από τον Πόλεμο και τις συνέπειές του.
Χωρίς πλατειασμούς ή εξάρσεις η συγγραφέας δε χρειάζεται να αναλωθεί σε περιττούς συναισθηματισμούς , προκειμένου να στήσει πειστικά το σκηνικό που προετοιμάζει την τραγωδία, και που δεν είναι άλλη παρά η ταυτότητα του Βλαντ!
Η Ιρλανδή συγγραφέας δια μέσου του ήρωά της, του θεραπευτή Βλαντ, τολμά να αγγίξει μια από τις χαίνουσες πληγές των Βαλκανίων:
O Ντράγκαν της,(οπως είναι το αληθινό  όνομά του) είναι ένας σφαγέας, ένας θιασώτης μιας γενοκτονικού τύπου σφαγής αμάχων που συντελέστηκε στη Σρεμπρένιτσα το 1995.
Η πορεία του Βλαντ παραπέμπει στην περίπτωση του Ράντοβαν Κάραζιτς και του εκ δεξιών του Μλάντιτς, Σέρβων στρατιωτικών που, διέφευγαν τη σύλληψη για περισσότερο από μια δεκαετία και το 2008 συνελήφθησαν και δικάστηκαν στη Χάγη.
Η Έντνα Ο Μπράιαν δίνει αντιπροσωπευτικά αλλά ειδεχθέστατα στιγμιότυπα πολέμου, ο οποίος απλώνει τι;ς επιπτώσεις του στους πιο αθώους.
Η Φιντέλμα καλέιται να πληρώσει ένα τίμημα ακούσιας "συνενοχής" με έναν τρόπο, που ο αναγνώστης θα τον νιώσει σχεδόν να σωματοποιείται... 
Το δεύτερο μέρος εκτέινεται χωροταξικά και οδηγεί τα βήματα της Φιντέλμα στις φτωχογειτονιές ενός αχανούς και βρόμικου πίσω από τη βιτρίνα Λονδίνου, όπου η Φιντέλμα πασχίζει να κρύψει τις πληγές της και να αυτονομηθεί.
Εδώ η συγγραφέας, προσεγγίζει το ζήτημα της μετανάστευσης ανιχνεύοντας το αίσθημα του Ξένου, δίνοντας ένα κοινωνιόγραμμα της φτωχειας και του κοινωνικού περιθωρίου πίσω από την ακμάζουσα μητρόπολη του Θεάτρου και των Αγορών.
Αυτό το δεύτερο κομμάτι, παρακολουθεί την ηθική ενηλικίωση της Φιντέλμα μέσα από έναν οδυνηρό κι αναγκαστικό απογαλακτισμό της από την ασφάλεια του κοινωνικού ελέγχου...
Το τρίτο μέρος, προσλαμβάνει τον χαρακτήρα αρχαιοελληνικής κάθαρσης:
Εδώ, η Φιντέλμα αντιμετωπίζει τον πρότερο εφιάλτη ως ακροατήριο στη Χάγη.
Σε αυτό το τετ α τετ του Βλαντ με την Φιντέλμα, η ίδια η συγγραφέας εκκλιπαρεί για ένα ψήγμα μεταμέλειας και ανθρωπιάς , μέσα στην ψυχή και του πιο ειδεχθούς εγκληματία.
Η ίδια η πέννα της κοιτάζει κατάματα αυτούς τους εγκληματίες πολέμου που αιματοκύλησαν αθώους, πλήγωνοντας το ευρωπαικό υποσυνείδητο.
Αποζητά, εις μάτην, να αποκαταστήσει τον Άνθρωπο μέσα στον Λύκο που έχει επικρατήσει και κατασπαράσσει τις σάρκες της ειρήνης...
Ματαιοπονεί όμως καθώς ο Πόλεμος έχει διαβρώσει σαν οξύ αχόρταγο κάθε ίχνος εκπολιτισμού...
Στις σελίδες της Ο' Μπράιαν είναι σαφής η αποκτήνωση του ατόμου μες στον πόλεμο.
Η λύση κινείται στο πλαίσιο μιας φυσικής εξέλιξης των χαρακτήρων, αρνούμενη να εκβιάσει μια υπέρμετρη ουτοπική αισιοδοξία.
Χαμηλοφώνως αντιπολεμικό το μυθιστόρημα της Ο' Μπράιαν σοκάρει με τα υπαινικτικά του μηνύματα και το θάρρος του να θίξει ένα αμφιλεγόμενο κομμάτι της πρόσφατης Ιστορίας μας.
Θα ήθελα να έχουν αποδοθεί περισσότερο οι ψυχικές εντάσεις κι η δραματικότητα των στιγμών.
Νομίζω πως το σύνολο κινήθηκε λίγο πιο υποτονικά από ό,τι άρμοζε στο θέμα, αν και νομίζω πως η συγγραφέας με αυτό  επιδίωξε να προτάξει την ψυχραιμία των βορείων για να μη μεσολαβήσει το θυμικό ανάμεσα στον αναγνώστη και τον προβληματισμό γύρω από τον Πόλεμο και την πρόσφατη εθνοκάθαρση...
Καταγγελία εδώ γίνεται η καθεαυτή αλήθεια χωρίς φτιασίδια.
"Οι Κόκκινες Μικρές Καρέκλες" αποτελούν, μέσα από όλα αυτά, ένα σημαντικό μυθιστόρημα που αξίζει την προσοχή του αναγνώστη- ιδίως του Ελληνα, αφού προσεγγίζει τα πάθη της (φλογερής κι ενίοτε φλεγόμενης)"γειτονιάς μας"- με τις πολλαπλές αντιφάσεις της και τους αυθόρμητους έντονα συναισθηματικούς ανθρώπους της!
Το βιβλίο της Edna Ο Brien συνιστά από τα λιγοστά ευρωπαικά μυθιστορήματα που ασχολούνται με το γιουγκοσλαβικό δράμα, και μάλιστα από την πιο άγρια κι επονείδιστη σκοπιά του, παρότι σε όλο αυτο ενεπλάκη σύσσωμη η Δύση...
Βιβλίο που σε στιγματίζει με την τραγικότητά του και που κουβαλάς τον στοχασμό του και τις τραυματικές εικόνες του Πολέμου για καιρό.

Υ.Γ. Με τη λογική Υπομνήματος αξίζει να σημειωθούν τα εξής:
Είναι όμως γεγονός πως η συγγραφέας υιοθετεί σαφώς την οπτική των Δυτικών, δηλαδή, μιας Ευρώπης που ως ουραγός του ΝΑΤΟ και της Αμερικής υποδαύλισε εθνικιστικά πάθη με σαφή επιδίωξη τη διάλυση της Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας σε βάρος του πιο ισχυρού πολιτιστικά και ηθικά συνεκτικού της άξονα, της ορθόδοξης Σερβίας.
Έτσι υποστηρίχθηκε αρχικά η έχουσα γερμανικές αναφορές Κροατία στην απόσχισή της, κι έπειτα υπήρξε ανοχή στους Μουσουλμάνους της Βοσνίας που διεξήγαγαν απηνείς σφαγές εις βάρος των Σέρβόσνιων.Απάντηση σε αυτους τους ανελέητους διωγμούς του χριστιανικού στοιχείου ήταν ο παραλογισμός της Σρεμπρένιτσα εκ μέρους των δυνάμεων του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, για τους οποίους μονομερώς δικάστηκε η σερβική πλευρά...

ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ. Γράμματα Στον Γιο Μου

                                                                               Γράμματα Στον Γιο Μου/
Φυλακές Κάστορος - Αβέρωφ - Καλλιθέας, 1955-1962, Έλλη Παππά
                                                                                 Είδος: Μαρτυρία 
                                                                              Βαθμολογία(;): 10/10 (Οπωσδήποτε!!!!)

Εκδόσεις Άγρα
Αριθμός Σελίδων 96
Διαστάσεις 21χ13
Τιμή 11,32- 6,83ευρω
Πρόλογος
Για τα γράμματα στον γιο μου
1. Φλεβάρης 1955, Φυλακές Κάστορος
2. Α' - Απομόνωση
3. Β' - Καλλιθέα

27 Οκτωβρίου τιμούμε τη μνήμη της αγωνίστριας -και διανοούμενης- Έλλης Παππά, μια από εκείνες τις απώλειες που ορφανεύουν πνευματικά έναν λαό.
Η Έλλη Παππά, εμβληματική προσωπικότητα του Λαικού Κινήματος και της ευρύτερης της Αριστεράς, μικρότερη αδελφή της σπουδαίας λογοτέχνιδος Διδώς Σωτηριου, υπήρξε σύντροφος του Νίκου Μπελογιάννη και μητέρα του γιου του.

               Ανάμεσα σε άλλα αξιόλογα δοκίμια σχετικά με τη Φιλοσοφία και την Πολιτική Οικονομία
("Μακιαβέλι ή Μαρξ",
Αρχαίοι Έλληνες Συγγραφείς στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ του Μαρξ",
"Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας, 
Ο Λένιν έξω από το Μαυσωλείο", 
Ο Πλάτων κι η Εποχή Μας") 
η Έλλη Παππά πρόσφερε στη σύγχρονη γραμματεία, ένα από τα πιο τρυφερά και βαθιά γυναικεία βιβλία που γράφτηκαν ποτέ, τα "Γράμματα Στον Γιο Μου", χρονικό από τις φυλακές Αβέρωφ.
          Βιβλίο διαθήκη όχι μόνο για το γιο της αλλά για κάθε προοδευτικό άνθρωπο.
Πρόκειται για ένα ιδιότυπο ημερολόγιο φυλακής σε α' πρόσωπο, που η εγκυμονούσα Έλλη Παππά συνέγραψε για χάρη του μωρού που κυοφορούσε 
τις σκληρές μέρες της Δίκης του Μπελογιάννη,
παραδίδοντας ένα ιδιότυπο χρονικό της αποτρόπαιης ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ ΧΑΡΑΜΑΤΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 30 ΜΑΡΤΙΟΥ 1952.
Ένα βιβλίαράκι μικρό με μια "μεγάλη" και άκρως δραματική ιστορία στις σελίδες του, από μια μητέρα που συνέθεσε για το παιδί της το πορτρετο του μελλοθάνατου Αγωνιστή πατέρα του, ωστέ να τον γνωρίσει μέσα από τη χάρτινη προβολή του, όταν θα το διάβαζε στα 16 του χρόνια...
Έτσι γνωρίζουμε στιγμιότυπα από τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, όχι με μια ψυχρή ιστοριογραφική προσέγγιση,  αλλά με μια συναισθηματική διάθεση, πιο βιωματική για τον αναγνώστη.
             Η Έλλη Παππά, λοιπόν, με θητεία στην Αντίσταση γνωρίστηκε με τον κομμουνιστή Νίκο Μπελογιάννη τέλη του 50 κι ερωτεύτηκαν παράφορα, με μια από κείνες τις αγάπες που θεριεύουν στη φωτιά μεγάλων οραμάτων κι αγώνων.
        Λίγο μετά την Πρωτοχρονιά του 51 η Έλλη , ο Μπελογιάννης, ο επίσης κομμουνιστής Μπάτσης κι άλλοι , συνελήφθησαν με την κατηγορία της..."κατασκοπείας" από μια κυβέρνηση άβουλη μαριονέττα των Ανακτόρων, που και μετά το πέρας του Εμφυλίου, ζητούσαν κι άλλο αίμα Ελλήνων, σε ένα αντικομμουνιστικό και ευρύτερα αντιδημοκρατικό κρεσέντο μίσους, προς όποιον οραματίστηκε ένα δικαιότερο μέλλον, σε μια καθημαγμένη πατρίδα.
        Όταν φυλακίστηκε με τον Μπελογιάννη και την υπόλοιπη ομάδα, η Έλλη Παππά ηταν ήδη έγκυος λίγων μηνών!
Παρόλαυτα, σύρθηκε κι εκείνη στο κελί και υπεβλήθη σε βασανιστικές ανακρίσεις με τη συνδρομή Αμερικανών πρακτόρων.

Οι μήνες της φυλακισης που ακολούθησαν στιγματίστηκαν από αγωνία, ματαιωμένους πόθους για κοινωνική δικαιοσύνη και την προσπάθεια δυο ερωτευμένων ανθρώπων να ξεκλέψουν ώρες και μηνύματα αγάπης με τους πιο ευρηματικούς τρόπους. 
Παράλληλα η έγνοια για την εκκολαπτόμενη νέα ζωή σαν ηλιαχτίδα ελπίδας κόντρα στα τουφέκια...
Ακολούθησε η γνωστή δίκη, όπου έλαμψε η συγκλονιστική Απολογία του Νίκου Μπελογιάννη, κουρελιάζοντας ένα Στρατοδικείο παρωδία:
Η απολογία του συνιστούσε μια "ανθολογία " στιγμών της Εθνικής Αντίστασης και "Βίβλο" για το ήθος του κομμουνιστή , "που προσφέρει το Είναι του χαμογελώντας στα πολυβόλα, γιατί δεν προσβλέπει σε ωφέλη παρα μονάχα σε μια δικαιότερη κοινωνία για τους Επόμενους".Τούτο το ευγενές όραμα είναι η αιωνιότητα του Κομμουνιστή, που διακήρυξε ο Μπελογιάννης κάνοντας τους στρατοδίκες κ τον Βασιλικό Επίτροπο να χλωμιάσουν..
Ο Λόγος της Θυσίας και της Ελευθερίας απέναντι στην Τυραννία.
Σε αυτήν τη δίκη η συγκατηγορούμενη και αγαπημένη της καρδιάς του, Έλλη Παππά, του σύστησε τον νεογέννητο γιο τους.
Ήταν Έλλη Παππά που πρόσφερε στον Μπελογιάννη το περιβόητο γαρύφαλο, με το οποίο πέρασε στην αθανασία, όπως τον αποτύπωσε το χαρακτικό του Picasso σα σύμβολο ευγενών αγώνων για ειρήνη και προκοπή...
              Σε αυτήν τη δίκη, οι περισσότεροι καταδικαστηκαν σε θάνατο.Αξιοσημείωτο είναι πως ένας από τους στρατοδίκες ήταν ο Γεωργιος Παπαδόπουλος ο οποίος μειοψήφησε καθώς ζήτησε κάθειρξη κι όχι εκτέλεση για τους υπόδικους!
Η θανατική ποινή της Έλλης εντούτοις, μετετράπη σε φυλάκιση επειδή ήταν πλέον λεχώνα, ωστόσο ένιωσε κι η ίδια τη σφαίρα να τη διαπερνά όταν τής πήραν τον Νίκο, οι θεματοφύλακες της...πατρίδας και της...Πίστης βαφοντας με αίμα ευγενικό την άγια ημέρα της Κυριακής, που κι οι ίδιοι οι Γερμανοί απέφευγαν ως μερα εκτέλεσης υπόδικων.
                 Αυτό είναι το ιστορίκό πλαίσιο του μικρού αυτού βιβλίου όμως τα "Γράμματα Στον Γιο μου" είναι ένα δευτερευόντως πολιτικό κείμενο, καθώς στις σελίδες του κυριαρχεί η μητρική τρυφερότητα, η προσμονή μιας γυναίκας να γίνει μάνα από τον άντρα που λάτρεψε κι ο απελπισμένος έρωτας που πασχίζει να επιβιώσει μέσα στο μίσος και κάτω από τη σκιά του θανάτου. 
Η γλώσσα γλυκιά, ευέλικτη, μπριόζα, μετουσιώνει τις σελίδες σε χάδι μητρικό κι έρχεται στην πιο σπαρακτική αντιδιαστολή προς το μίσος και την αδικία, που δοκιμαζε τον λαό μας ακόμη κι ύστερα από τη θεομηνία του πολέμου...
        Λίγα κείμενα μπορούν να γίνουν πιο καταγγελτικά απο τα "Γράμματα Στον Γιο Μου" της Ελλης Παππά προς αυτό το μωράκι που είδε "το φως του κόσμου" μέσα στο σκοτάδι της φυλακής.
Σε αυτήν την συγκινητική ιστορία αποτυπώνονται όλα τα μαρτύρια του λαού μας...
"Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" της Παππά είναι το δεύτερο ευρείας αποδοχής βιβλίο που μια πολιτική προσωπικότητα απευθύνει στο αγέννητο παιδί της, αφήνοντας πολιτικό απόηχο:
Γνωστό πανευρωπαικά είναι το "Γράμμα σε Ένα Παιδί Που Δε Γεννήθηκε Ποτέ" που έγραψε η Ιταλίδα δημοσιογράφος και ακτιβίστρια Οριάνα Φαλάτσι- σύντροφος επίσης ενός διεθνούς ακτινοβολίας αριστερού, του Αλέκου Παναγούλη (που έκανε την απόπειρα κατά του Γεωργιου Παπαδόπουλου και υπέστη πλήθος βασανιστήριων, ως και ηλεκτροσοκ για να σκοτωθεί τελικά σε ένα υποπτο τροχαίο το 1976)
Και το δικό της βιβλίο η Φαλάτσι το έγραψε σε κατάσταση κύησης κι, όπως εκείνο της Έλλης Παππά, εμπεριέχει πολιτικές προεκτάσεις, όντας και βαθιά φεμινιστικό, χωρίς να στερείται τρυφερότητας:
Για την Ιταλίδα δημοσιογράφο, όμως, διακύβευμα είναι το ίδιο το έμβρυο, καθώς η Φαλάτσι πραγματεύεται το ζήτημα της άμβλωσης μέσα από ένα βιωματικό πρίσμα:
 Είναι η ίδια Οριάνα που αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην αγάπη για το έμβρυο που κυοφορεί, και την επιθυμία να κάνει έκτρωση ωστε να επιβληθεί σε μια αφιλόξενη κοινωνία κυνηγώντας μια καριέρα χωρίς το ανάχωμα της μητρότητας...
Το "Γράμμα" σε αυτό το "Αγέννητο μωρό" από τη Φαλάτσι, καταγγέλλει την καταπίεση της γυναίκας, κι όλα τα στεγανά της πατριαρχίας , που ορίζουν το πεπρωμένο της.Είναι ένα βιβλίο αντιφατικό όπου αντιπαλεύουν η χειραφέτηση και η τρυφερότητα με αμφίβολο νικητή...
Από την άλλη, τα "Γράμματα" της Έλλης υποδέχονται χωρίς δισταγμούς το θαύμα της μητρότητας- απότοκο του μεγάλου έρωτα- έχοντας την εγκυμοσύνη αυτή έμπνευση κι εστιάζοντας στους κοινωνικούς αγώνες του Λαικού Κινήματος, μέσα από τη Δική του Νίκου Μπελογιάννη.
Και τα δυο κείμενα, πάντως, αναδεικνύουν το μεγαλείο της μητρικής αγάπης.
            Η εγκυμοσύνη κι ο τοκετός παρουσιάζονται και στην Φαλάτσι και στην Παππά κάπως πιο φιλοσοφημένα, και πολύ  τρυφερά, απαλλαγμένα από τη στυγνή ιατρική πλευρά, χωρίς ταμπού,

όπως μόλις  1978 έκανρ και ΣουηδήΝτέα Τριρ Μερχ! στο διεθνές κοινωνικό της μυθιστόρημα "τα Παιδιά Του Χειμώνα", σε ένα χρονικό από ένα μαιευτήριο.
         Η Έλλη Παππά όμως συνθέυει ένα ντοκουμέντο σύγχρονης Ιστορίας διαποτισμένο με ιερή μητρική αγάπη και με αυτούς τους όρους ξεδιπλώνεται οι αλήθειες της στα ΓΡΑΜΜΑΤΑ αυτά:

ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ .
           Από τις πρώτες εβδομάδες της φυλάκισης της, η αγωνίστρια Έλλη, νιώθοντας το μωρό της να σκιρτά στα σπλάχνα της, άρχισε να καταγράφει τις ημερολογιακού τύπου σκέψεις της προς το μωράκι της, καταθέτοντας το χρονικό της αγάπης που το γέννησε κι όλη την πορεία μέχρι την εκτέλεση του πατέρα του.
        Ένα βιβλίο γεμάτο ποίηση και Ιστορία, συναίσθημα αλλά και λογική.
Χάριν του μωρού της, λοιπόν, η Παππά, αφηγείται έναν έρωτα στη σκιά της παράνομης δράσης, (όταν το δίκαιο χρίστηκε " έγκλημα") των κρυπτογραφημένων ονομάτων και των συλλήψεων.
Καθώς το έμβρυο μεγαλώνει στην κοιλία της, παρελαύνουν οι μαρτυρικές μέρες στη φυλακή, οι ανακρίσεις, τα ραβασάκια με στιχάκια, γραμμένα με κάρβουνο και οι εξοντωτικές συνεδριάσεις του Δικαστηρίου των ανόμων.
Παρακολουθούμε το ζευγάρι Παππά- Μπελογιάννη  να εφευρίσκει τρόπους ώστε να ανθίσουν τα κάγκελα της φυλακής που τους χώριζε. αγωνιώντας για την έκβαση μιας βρόμικης δίκης.
          Στιγμές σε μια γλώσσα άμεση με χάρη και πινελιές πνευματώδεις που κάνουν τον αναγνώστη συνοδοιπόρο και κάθε γυναίκα να συμπάσχει, αλλά και να νιώθει περήφανη για το μεγαλείο της θηλυκότητας.
Στα "Γράμματα",γνωρίζουμε, λοιπόν,δυο ανθρώπους που οραματίζονταν ένα μέλλον ευτυχίας και μόρφωσης για όλον τον λαό και γι αυτό επιδίδονταν στην εκπόνηση σπουδαίων κειμένων που εκτείνονταν από την αρχαιότητα μέχρι οικονομικές αναλύσεις και σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία.
Η Έλλη Παππά στη φυλακή έγραψε και μερικά παραμύθια για χάρη του μωρού που θα έφερνε στον κόσμο.(Επειδή ο Μπελογιάννης την αποκαλούσε "γατα", επεξηγώντας της ευφυιώς το "γιατί", σε ένα ερωτικό του γράμμα στη φυλακή, η Έλλη Παππά συνέγραψε το φιλοζωικό και αλληγορικό παραμύθι  ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ ΤΗΣ ΣΟΦΗΣ) ίσως υπαινισσόμενη τον ίδιο της τον εαυτό!
          Ακολούθησε η περιβόητη δίκη του Μπελογιάννη, όπου κι η ίδια ήταν συγκατηγορούμενη κι αναγκαζόταν να αφήνει το λεχούδι στις υπόλοιπες συγκρατούμενες του κελιού, εκτός από τις λιγοστες φορές που έδωσε την ευκαιρία στον Νίκο να συναντήσει τον νεογέννητο γιο του...
        Το βιβλίο κορυφώνεται με τις αγωνιωδεις προσπάθειες διασωσης του Μπελογιάννη και τις αιτήσεις χάριτος με τις οποιες ένωσε τη φωνή του όλος ο πολιτισμένος κόσμος της Ευρώπης...Εις μάτην όμως.
Κάποιοι "χρειάζονταν" αυτό το αίμα για να πνίξουν κάθε δημοκρατική φωνή κι ελπίδα στην ψυχή του λαού.
Εκείνη την Κυριακή της 30ης Μαρτίου 1952 κάτω από κείνη τη μάντρα έμειναν μερικά άλικα γαρίφαλα μονάχα να μπολιάζουν το αιματοβαμμένο δέντρο της ελευθερίας.Δυο μάτια γυναικεία πίσω από τα σίδερα, μάταια ψάχναν τον αγαπημένο "ήλιο" τους...
           Ένα γυναικείο βιβλίο που ανάγεται σε πανανθρώπινο...
Ένα κειμήλιο όχι μόνο για το αγόρι που γέννησε η αγάπη της Παππά και του Μπελογιάννη, αλλά για όλες τις επόμενες γενιές.
Βιβλίο διαποτισμένο από τις πικρες στιγμές της μεταπολεμικής Ελλάδας που διασώζει το όνειρο και το φως... 
             "Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" θα μπορούσαν, λοιπόν, να απευθύνονται σε κάθε παιδί της νέας γενιάς, διότι αγωνισές σαν την Έλλη Παππά ενσάρκωσαν την "υπόσχεση"  του Νίκου Γκάτσου :       
                                            Εμείς που μείναμε 
                                            θα βγούμε μια βραδιά
                                           στην ερημιά να σπείρουμε χορτάρι.
                                          Και πριν για πάντα 
                                          η νύχτα να μας πάρει
                                          θα κάνουμε τη γη προσκυνητάρι
                                           και κούνια για τ' αγέννητα παιδιά...
.                                        

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ      
"Τα Γράμματα Στον Γιο μου" συμπεριελήφθησαν ως Επίμετρο στο μυθιστόρημα ΕΝΤΟΛΗ της Διδώς Σωτηρίου οπου εξιστορείται με παραλλαγμένα ονόματα το χρόνικο του έρωτα Ελλης και Νίκου και παρατίθενται ντοκουμέντα από τις μεθοδεύσεις ξένων κ εγχώριων υπηρεσιών καθώς και τα λαθη της Αριστεράς.
.Ίσως αυτό το μυθιστόρημα γράφτηκε ακριβώς για να στεγάσει συγγραφικά το χειρόγραφο της Παππά από τις φυλακές που πρώτη φορά εβλεπε το φως της δημοσιότητας.
      Σε αυτό το ιδανικό δείγμα σοσιαλιστικού ρεαλισμού η Διδώ Σωτηρίου παίρνει τον λόγο ως αφηγήτρια.
Γίνεται με την πένα της ένας αντικειμενικός θεατής κι εξιστορεί τους διωγμούς εις βάρος του Λαικού Κινήματος μέσα από το πρίσμα μιας αιφνίδιας αγαπης ανάμεσα στον άρτι αφιχθέντα από Μόσχα Νίκο Μπελογιάννη κ την ίδια της την αδελφή, την Έλλη!!!

Στο πρώτο μισό η Έλλη κι ο Νίκος παρουσιάζονται ως Άννα και Κωστής ως μέλη ενός ευρύτερου πυρήνα αγωνιστών και συντρόφων... 
         Με μια γλώσσα όμορφη και προσιτή, διαποτισμένη από τη γνώριμη σπιρτάδα της Διδώς η κορυφαία πεζογράφος συνεπαίρνει τον αναγνώστη, κάνοντας τον να συμπάσχει με τους νέους εκείνους ανθρώπους , που πίσω από το αυστηρό πολιτικό πλαίσιο, θυσίασαν τη νιότη τους γιατί οραματίζονταν μια ανθρώπινη ζωή δικαιοσύνης, πρόοδου και γνώσης.Αυτά δίνουν στην ιστορική αλήθεια πνοή ζώσα που συγκινεί τους αναγνώστες, παρότι η πολιτική θέση είναι ξεκάθαρη.
Αφού ξετυλίγει την αγάπη αυτή, υπό μυθιστορηματική σκοπιά,  η Διδώ πρωτοπαρουσιασε ως επίμετρο πρώτη φορά στη δημοσιότητα τα "Γράμματα Στον Γιο Μου" που η Παππά έγραψε για να συστήσει τον μελλοθάνατο Μπελογιάννη στον γιο του.
Ακολουθεί κι η αλήθεια για τη θυσία του Νίκου Πλουμπίδη αυτού του πρωτοπόρου μεγάλων ιδανικών.
Η Διδώ Σωτηρίου είναι η καθ' ύλην αρμόδια να μιλήσει γι' αυτό καθώς όχι μόνο πλαισίωσε με λογοτεχνικό κύρος τους αγώνες της Αριστεράς αντάμα με τη Ζωρζ Σαρρή, αλλά κι ήταν αυτή που ανέθρεψε τον γιο της Παππά και του εκτελεσθέντος Μπελογιάννη όσο η Παππά σερνόταν στις φυλακές.
Η Εντολή έρχεται σαν τελευταίος κρίκος σε μια σειρά κοινωνικών μυθιστορημάτων που ως χρόνος αφήγησης  ξεκινούν από τα Ματωμένα Χώματα ,συνεχίζει με το Νεκροί Περιμένουν , η Ηλέκτρα ,τα Παιδιά Του Σπάρτακου και κλείνει με την Εντολή, και το Κατεδαφιζόμεθα...
"Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" συμπεριελήφθησαν και στην έκτακτη έκδοση γενικών απομνημονευμάτων της Ελλης Παππά από το Μουσείο Μπενάκη υπό τον τίτλο "Μαρτυρίες Μιας Διαδρομής".
Κυκλοφορούν όμως κι ως αυτόνομο βιβλίο από τις εκδόσεις Άγρα κι έτσι παρουσιάστηκαν στο άρθρο αυτό.


              

                  ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΛΛΗΣ ΠΑΠΠΑ Wikipedia
                                                          Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1920 (η μικρότερη από πέντε παιδιά: Ηρώ, Γιώργος, Διδώ, Δέσποινα και Έλλη). Αδελφή της ήταν η συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η οικογένεια εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Φοίτησε αρχικά στη Φιλοσοφική και στη συνέχεια στη Νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς όμως να ολοκληρώσει τις σπουδές της, λόγω της κατοχής, ενώ παράλληλα εργαζόταν ως δημοσιογράφος. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος του ΕΑΜ. Κατά την ίδια περίοδο έγινε και μέλος του ΚΚΕ[2]. Εργάστηκε στην παράνομη έκδοση του Ριζοσπάστη μέχρι το 1949, οπότε άρχισε η συνεργασία της με τον Νίκο Πλουμπίδη και από τον Ιούνιο του 1950με τον Νίκο Μπελογιάννη που έγινε σύντροφός της.

       Η Έλλη Παππά και ο Νίκος Μπελογιάννηςσυνελήφθησαν τον Δεκέμβριο του 1950 και παρέμειναν σε απομόνωση έως την πρώτη δίκη τους (Νοέμβριος 1951). Στη φυλακή γεννήθηκε ο γιος τους Νίκος (Αύγουστος 1951).
Ακολούθησε δεύτερη δίκη (Φεβρουάριος 1952). Καταδικάστηκαν σε θάνατο, ο Μπελογιάννης εκτελέστηκε, αλλά η Έλλη όχι, λόγω του βρέφους, και τελικά αποφυλακίστηκε την πρωτοχρονιά του 1964. Εργάστηκε στην ΕΔΑ και από το 1965 ήταν αρθρογράφος και μέλος της συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας Δημοκρατική Αλλαγή. Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 συνελήφθη και εξορίστηκε στη Γυάρο (αποφυλακίστηκε τον Ιούλιο του 1968, λόγω σοβαρής ασθένειας).
   Ως δημοσιογράφος εργάστηκε στην Εγκυκλοπαίδεια Χάρη Πάτση, στην εφημερίδα Μακεδονία, στο περιοδικό Γυναίκα, στην εφημερίδα Εξπρές και στην εφημερίδα Έθνος. Δραστηριοποιήθηκε στη μεταπολιτευτική ΕΔΑ και στο ΚΚΕ. Λόγω των πολιτικών διώξεων της Έλλης Παππά κατά την περίοδο της κατοχής και του Εμφυλίου, μεγάλο μέρος του αρχείου της έχει χαθεί. Από την περίοδο της φυλάκισής της σώζεται αλληλογραφία, κείμενα και ενθυμήματα, πολλά από τα οποία φυλάχθηκαν από τον γιο της και την αδελφή της, Διδώ Σωτηρίου. Σε δεκατρία χρόνια φυλακής δεν έπαψε να δημιουργεί –κατάλληλα για την εκάστοτε ηλικία του– βιβλία για το παιδί που μεγάλωνε με τη φροντίδα της αδελφής της, Διδώς. Γραμμένα ή διασκευασμένα από την ίδια, ζωγραφισμένα και βιβλιοδετημένα στο χέρι με λεπτομέρεια, τα βιβλία που φιλοτέχνησε για τον γιο της η Έλλη Παππά.
Το 2002 η Έλλη Παππά εμπιστεύθηκε στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο ) το σύνολο του αρχείου της, που, ταξινομημένο πλέον, προστίθεται στις διαθέσιμες πηγές της μεταπολεμικής ιστορίας. Παρέδωσε το αρχείο της στο Μουσείο Μπενάκη. Μετά θάνατον εκδόθηκε το έργο που στηρίχθηκε στο αρχείο της, το Μαρτυρίες μιας διαδρομής.
Πέθανε στις 27 Οκτωβρίου του 2009

ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ, Ματωμένα Χώματα

                                                                           Ματωμένα Χώματα, Διδώ Σωτηρίου 
                        Κατηγορία:Kλασσική Ελληνική Πεζογραφία
                                              Είδος: Ιστορικό/Αντιπολεμικό
                                              Βαθμολογία: 10/10!

             Χαρακτηρίστηκε "βιβλίο που καίει" και συντάραξε το λογοτεχνικό στερέωμα , καθώς μεταφράστηκε στα τούρκικα, στα σέρβικα, στα  αγγλικά, στα βουλγαρικά, τα εσθονικά, τα γαλλικά, και τα γερμανικά!
Χάρισε στη συγγραφέα του το "Βραβείο Ελληνοτουρκικής Φιλίας Αμπντί Ιπεκτσί" .
Ο λόγος φυσικά γίνεται για το εμβληματικότερο ίσως έργο της Ελληνικής Πεζογραφίας του 20ου αιώνα, το αντιπολεμικό έργο "Ματωμένο Χώματα" της Διδώς Σωτηρίου, το απόλυτο βιβλίο για τη Μικρασιατική Καταστροφή, που γράφτηκε στα1962, πούλησε 400.000 αντίτυπα ως το 2008 και ακτινοβολεί διεθνώς!
                  Έργο που, εκκινώντας από την εθνική μνήμη ,κηρύττει αξίες πανανθρώπινες, τα "Ματωμένα Χώματα" ζωντανεύουν τις τελευταίες μέρες της Μικράς Ασίας, από τον θρίαμβο των Σεβρών μέχρι τις δραματικές ώρες κατάρρευσης του Μετώπου και τις θηριωδίες των κεμαλικών ορδών στη φλεγόμενη Σμύρνη, με τις ευλογίες των Μεγάλων Δυνάμεων!

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Κεντρικός ήρωας είναι ο Μανώλης Αξιώτης, γιος μιας πολύτεκνης αγροτικής οικογένειας από το χωριό Κίρκιντζε.
        Η ζωή στο χωρίο ανέμελη και σκληρή, με τη σκιά του δεσποτικού πατέρα να μετράει το ανάστημα των ονείρων.
Ο Μανώλης αναγκάζεται να διαγράψει το όνειρο των γραμμάτων και να εργαστεί στα χωράφια.
Στο τσιφλίκι του Αλή μπέη θα αντικρύσει την αδικία στο πρόσωπο του επιστάτη Ανέστη αλλά και μια τούρκικη ψυχή επιρρεπή στον έρωτα.
Με προτροπή του πατέρα του σύντομα θα ανaζητήσει την τύχη του στη Σμύρνη και θα ανακαλύψει τον άνομο κόσμο του εμπορίου.
Εκεί τον βρίσκει ο Πόλεμος κι η αναπόφευκτη επιστράτευση, όπου, με προτροπή των Γερμανών οι Τούρκοι θα εκτοπίσουν τους άρρενες των χριστιανικών πληθυσμών στα τρομακτικά αμελέ ταμπουρού.
Στα τούρκικα τάγματα εργασίας ζωντανεύει μια κόλαση πείνας, τρόμου και εξευτελισμού της αξιοπρέπειας.
Παράλληλα ο Μανώλης Αξιώτης θα συναντήσει απροσδόκητη ανθρωπιά που θα του σώσει τη ζωή καθώς θα του προσφερθεί δουλειά σε έναν καλόκαρδο κτηματία...
Αυτή η εξέλιξη θα τον φέρει σε επαφή με μια Τουρκάλα κόρη, τη γλυκιά Ενταβιέ.Το πάθος του Έλληνα Μανώλη Αξιώτη με την όμορφη Τουρκάλα Ενταβιέ θεριεύει κι έρχεται σε αντίθεση με την προκατάληψη.
Δυστυχώς η άνομη σχέση αυτή θα ηττηθεί από τα εθνικά πάθη κι ο Μανώλης Αξιώτης θα το σκάσει σαν τον κλεφτη αφήνοντας την Ενταβιέ αντιμέτωπη με μιαν αμφίβολη μοίρα...
Ο Μανώλης θα προσπαθήσει μα στεριώσει στην αγκαλιά της προσφυγοπούλας Κατίνας, όμως τα όνειρα θα του ανακόψει η μικρασιατική εκστρατεία, που ο Μανώλης θα ακολουθήσει ως εθελοντής φαντάρος, υπηρετώντας το Εθνικό Ιδεώδες .
         Στην νικηφόρα πορεία προς τον Σαγγάριο θα συναντήσει μεταξύ άλλων στρατιωτών, έναν ιδεαλιστή έφεδρο, τον Νικήτα Δροσάκη, φοιτητή από την Κρήτη, που θα μυήσει τον νεαρό Μανώλη στη σοσιαλιστική σκέψη και το όραμα της δικαιότερης κοινωνίας.
Ο ακατέργαστος αγρότης Μανώλης Αξιώτης θα εκπλαγεί βλέπονταςτον Νικήτα Δροσάκη να αντιπαρατίθεται με τον αλέγκρο καιροσκόπο Λευτέρη και να υπερασπίζεται τα ιδανικά που κηρύττει με δυσβάσταχτο προσωπικό κόστος που στεριώνει μια βαθιά αντρική Φιλία...
            Η κατάρρευση του Μετώπου θα γκρεμίσει τις αυταπάτες με τον πλέον οδυνηρό τρόπο βρίσκοντας τον Μανώλη Αξιώτη να παλεύει να σώσει τη ζωή του φίλου του και να ψάχνει δρόμο επιστροφής!
Ο Αξιώτης θα φτάσει μόνος και τσακισμένος σε μια ερειπωμένη Σμύρνη που σύντομα θα την τυλίξει η κόλαση της φωτιάς, από όπου θα ξεπηδήσουν σα δαίμονες οι Τσέτες του Κεμάλ , σφάζοντας και σκορπώντας ασύλληπτο όλεθρο, που οπισθοδρομεί το ίδιο τον Ανθώπινο Πολιτισμό κάτω από τα απαθή βλέμματα των ηθικών αυτουργών Ευρωπαίων.....
            Το δράμα θα κορυφωθεί στα νέα τάγματα αιχμαλώτων όπου οι Τούρκοι εξαντλώντας την κτηνωδία τους θα σύρουν τον εκλεκτότερο ανθό των ελληνικών νιάτων, ολοκληρώνοντας την ειδεχθή εθνοκάθαρση των χριστιανικών πληθυσμών της Τουρκίας, που θεμελιώσε τη Δημοκρατία τους στα κόκκαλα των αθώων και την απεχθέστερη εκδοχή του ρατσισμού...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Το...απόλυτο βιβλίο για το δράμα της Μικράς Ασίας!
Για την ακρίβεια , τα Ματωμένα Χώματα συνιστούν μια οξυδερκέστατη ανατομία του Ανατολικού Ζητήματος , που αρθρώνει ώριμο πολιτικό λόγο μέσα από τα βιώματα των μικρών, καθιστώντας την πολιτική σκεψη προσιτή στον καθημερινό αναγνώστη, που συμπάσχει με τους οικείους ήρωες...
Το μυθιστόρημα  Ματωμένα Χώματα καλύπτοντας την πολυτάραχη 8ετία από τα 1914 μέχρι τα τέλη του 1922, αναμεταδίδει την απόλυτη τραγωδία του Ελληνισμού πολιτικοποιώντας τις αναφορές του κι αυτό ακριβώς το χρίζει ως το κορυφαίο για το θέμα αυτό:
             Ανάμεσα στον "Αιχμάλωτο" του Στρατή Δούκα, την "Αιολική Γη" και το "Νούμερο 32188" του Βενέζη, καθώς και το "Καπλάνι" της Ζέη, τα "Ματωμένα Χώματα" της Διδώς Σωτηρίου υπερτερούν ακριβώς για την ξεκάθαρα ενήλικη και σφαιρική επισκόπηση του Μικρασιατικού Ζητήματος που παρέχουν στο κοινό, αναζητώντας το δράμα των καθημερινών ανθρώπων μέσα σε ένα πολιτικό παρασκήνιο βρόμικων διεθνών συσχετισμό που έθεσε σε ομηρία τα όνειρα των απλών Ελλήνων της Ιωνίας.
            Ένα βιβλίο που ζητά να αποδομήσει μύθους και να αντιταχθεί στον ιμπεριαλισμό κ τη δουλοπρέπεια προς τους Ξένους χωρίς όμως να απαξιώνει το λαικό και το εθνικό αίσθημα που ανατράφηκε με θρύλους κ πόθους για τις Χαμένες Πατρίδες...
Κεντρικός ήρωας της Διδώς Σωτηρίου είναι ο αγρότης Μανώλης Αξιώτης κι όχι κάποιος γόνος από την ακμάζουσα ελληνική  αστική τάξη της Μικρασίας.
       Αυτό έχει τη σημειολογία του, καθώς η ταπεινή καταγωγή του κεντρικού ήρωα ακυρώνει τον στερεοτυπικό διαχωρισμό "πλούσιοι Έλληνες- απαίδευτοι Τούρκοι", αναδεικνύοντας τα κοινά βάσανα των φτωχών που υπερβαίνουν εθνικούς διαχωρισμούς και τους ενώνουν κάτω από το κράτος της ανάγκης , κάτι που απηχεί την κομμουνιστική ιδεολογία της ίδιας της Διδώς Σωτηρίου.
            Η φτωχική προέλευση του Μανώλη Αξιώτη, που συνακόλουθα τον εμπόδισε να μορφωθεί, αναδεικνύει την πλευρά των αγαθών, άλλα απολιτίκ πατριωτών που έγιναν έρμαια οσων προσχηματικά επικαλέστηκαν οράματα μεγαλεπήβολα, θέλοντας να τους χρησιμοποιήσουν ως άβουλα πιόνια στη σκακιέρα των αιματηρών συμφερόντων τους.
Από τη σκληρή βιοπάλη του Μανώλη, όμως, δε λείπουν στιγμές τούρκικης αγριότητας που κλιμακώθηκε στα χρόνια του ΑΠΠ με κορυφαία τη σύλληψη χριστιανών αρρενων για τα γερμανικής έμπνευσης τάγματα εργασίας. Εντούτοις, βρίσκει χώρο να ανθίσει η λαική ψυχή, που πολλές φορές υπερβαίνει σύνορα κι εθνικά πάθη- με Τούρκους να γίνονται φορείς μεγαλοψυχίας.
Κι όσο ο Πόλεμος μένεται και αντιστρέφεται μάλιστα υπέρ των Ελλήνων, δεν απουσιάζουν δυστυχώς έκτροπα εκ μέρους του ελληνικού στρατού σε πληθυσμούς τούρκικων χωριών κι αιχμαλώτους, αποδεικνύοντας πως ο Πόλεμος αποκτηνώνει και τον πιο πολιτισμένο λαό, πόλλώ δε μάλλον τους ταλαιπωρημένους Ελληνες που είχαν μεθύσει από τη Μεγάλη Ιδέα!!
Μέσα σε αυτόν τον αναβρασμό, ωστόσο,  δε λείπουν οι ερωτικές στιγμές του Μανώλη Αξιώτη μέσα από ένα ακούσιο ερωτικό τρίγωνο , αφού ο Μικρασιάτης αγρότης συνδέεται με την προσφυγοπούλα Κατίνα, αλλά παθιάζεται με την Τουρκάλα. Ενταβιέ.
       Οι εθνικιστικές προκαταλήψεις οδηγούν τον Αξιώτη σε μιαν απρέπεια καθώς εγκαταλείπει την Ενταβιέ έγκυο και μέσα από αυτήν την ανανδρία του ήρωά της η Διδώ Σωτηριου αποδεικνύει πώς η αμορφωσιά μπορεί να μετουσιωθεί σε φανατισμό, παραμορφώνοντας σχέσεις και ηθικές αρχές.
Από την άλλη βέβαια αφήνει αιχμές για την ίδια τη διαγωγή της Τουρκάλας...
         Η ιστορία στα Ματωμένα Χώματα" από κει και μετά, κλιμακώνεται ως τις μέρες του Μετώπου όπου ο ελληνικός στρατός με παιάνες και όνειρα προήλαυνε στην Ανατολία...Εσκίρ Σεχίρ Καισάρεια, Αφιόν Καραχισάρ .
      Ο Μανώλης Αξιώτης εντάσσεται στον μικρόκοσμο ενός τάγματος με ετερόκλητες προσωπικότητες, όπου εκπροσωπούνται διάφορες ηθικές τάσεις...
Ο προδότης, ο αγνός πατριώτης, ο καλόκαρδος μπον βιβέρ , ο αγνός ιδεολόγος, μέσα από μια γυναικέια πένα που χαρτογραφεί υποδειγματικά τους κωδικές της αντρικής φιλίας και της συντοροφικότητας των συμπολεμιστών...
           Ανάμεσά τους αστραποβολά ο Νικήτας Δροσάκης ένας ιδεαλιστής στρατιώτης που πασχίζει να αφυπνίσει τον αγνό Μανώλη και να τον πολιτικοποιήσει, μετατρέποντάς τον από άβουλο αμνό σε έναν σκεπτόμενο πολίτη:
Ο δευτεραγωνιστής Νικήτας γίνεται η φωνή της ίδιας της κομμουνίστριας Διδώς Σωτηρίου, που έτσι υποβάλλει,
αφενός το φιλάνθρωπη όνειρο της κοινωνικής δικαιοσύνης,
αφετέρου μια σκληρή κριτική προς την ευπιστία που παγίδευσε τον απλό Έλληνα στις μεθοδεύσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και των οικονομικών συμφερόντων.
             Ο Νικήτας Δροσάκης κηρύττει την πανανθρώπινη ειρήνη χωρίς όμως να απεκδύεται την αγνή αγάπη στην πατρίδα και τη διεκδίκηση της ελευθερίας:
Τα διαχωρίζει όμως από τη μισαλλοδοξία και τα άνομα συμφέροντα των πολεμοκαπηλων.
Ο Νικήτας ζητά να αναβαθμίσει τον υπόδουλο φτωχό σε διεκδικητή μιας φωτεινής ζωής κι η νίκη του που υποδηλώνει το όνομά του, είναι ηθική όχι ποσοτική...
Ένα πρόσωπο που έξω από ηθικολογίες καταφάσκει τον έρωτα και τις καθημερινές χαρές της ζωής με τον τρόπο που τα αιτάται κ ο Μυριβήλης σε λυρικά στιγμιότυπα από τη "Ζωή Εν Τάφω".
Ο Νικήτας Δροσάκης είναι ένας προμηθεικός άνθρωπος που κομίζει φως και θυσιάζεται τροπον τινά, για να δείξει τον δρόμο και για να υποφέρει ο ίδιος μαζί με τους λιγότερο προνομιούχους:
Αυτό είναι ένα συνηθισμένο περίγραμμα που η σοσιαλιστική ιδεολογία ζητά από τον Λαικό Αγωνιστή, βρίσκοντας, άλλωστε, συχνά ιδεολογικό έρείσμα στη γνωστή τραγωδία του Αισχύλου...
             Αυτός ο δευτεραγωνιστής συνιστά το πρόσωπο κλειδί και εμφυσά την πνοή ολόκληρου του έργου.
Οι δικοί του προβληματισμοί χαράσσουν το στίγμα του βιβλίου και νοηματοδοτούν την αναπαραγωγή της οδύνης με τη λογική του Θουκυδίδη, που ήθελε την ιστορίκή γνώση ως δίδαγμα και παίδευση για το χτίσιμο μιας καινούριας κοινωνίας  δίχως τα λάθη του χθες.
Και πράγματι βρύθει ιστορικής γνώσης το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου, που παρά τη διεθνιστική της σκοπιά δε διστάζει να δώσει  ανατριχιαστικά στιγμιότυπα από την αποτρόπαιη σφαγή, δίχως να κρύψει τίποτα.
           Ο αναγνώστης βιώνει όλη την αγωνία, τη φρίκη και τον θάνατο που το τούρκικο μένος σκόρπισε στους ανυπεράσπιστους αμάχους της Σμύρνης...
Ο σπαραγμός των μανάδων που κτηνώδεις Τσέτες τους βίαζαν τα άγουρα κοριτσόπουλα σμίγει με τις κραυγές όσων δυστυχισμςνων ζητούν σωτηρία στη θάλασσα κ τους συμμαχικόυς στόλους για να τους ρίξουν από τα ευρωπαικά καράβια βραστό νερό...
Είναι η Έξοδος του Ελληνισμού όπως πολλοί ισχυρίστηκαν, παρομοιάζοντας την εκδιωξη των Χριστιανών από την Ιωνία με τη βιβλική καταδίωξη των υπόδουλων Εβραίων από τις ορδές του άσπλαχνου Φαραώ.
Οι σκηνές του σαδισμού των Τούρκων δεν έχουν τέλος, αφού αυτοί απαγορεύουν την αναχώρηση όσων ανδρών επεβίωσαν των πρώτων παραληρηματικών σφαγών του Κεμάλ.Έτσι φάλαγγες ομήρων σέρνονται ξανά στην Αλμυρά Έρημο είτε για να υποφέρουν δίψα, μαστιγώσεις κι αρρώστιες , είτε να βιαστούν και να διαμελιστούν απάνθρωπα από το τούρκικο μαχαίρι και το εθνικό κόμπλεξ ενός λαού που τίποτα όμορφο δε συνέβαλε ποτέ του στον Παγκόσμιο Πολιτισμό παρά Επεκτατικούς Πολέμους, σκοταδισμό και υπόδειγματα Γενοκτονιών...
    Το συγκινητικό όμως είναι ότι η Διδώ Σωτηρίου ισορροπεί ιδανικά
την αγανάκτησή της για τα μαρτυρία των Ελλήνων και τις μικρασιατικες καταβολές της ίδιας (και της αδελφής της& συντρόφου του Μπελογιάννη Έλλης Παππά)
με το αντιπολεμικό μήνυμα, χωρίς εθνικισμό ή επιθυμια εκδίκησης,
μετουσιώνοντας αυτό το σημαντικό βιβλίο σε κήρυγμα ενατίον του ιμπεριαλισμού που υποκινεί εθνικά μίση για να πλουτίζουν οι πολεμοκάπηλοι.
Η τελευταία αποστροφή ενώνει τους λαούς στον θρήνο για την ευτυχία που τούς στέρησαν τα άνομα οικονομικά συμφέροντα , ζητώντας την παράλογη αιματοχυσία των εθνών που άλλοτε ζούσαν αρμονικά!
Το "Ανάθεμα" , λοιπόν,πάέι "στους Αίτιους", (όπως αναφωνεί ο αφηγητής) κι όχι στους Διαφορετικούς...
                   Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως, παρότι τα "Ματωμένα Χώματα" περιλαμβάνουν αιματηρές και ωμές σκηνές από τις κανιβαλικές σφαγές που διέπραξαν οι Τσέτες  εις βάρος άμαχων Ελλήνων όταν πυρπολήθηκε η Σμύρνη από το κεμαλικό ασκέρι,χάρισαν στη Συγγραφέα Διδώ Σωτηρίου Βραβείο Ελληνοτουρκικής Φιλίας Αμπντί Ιπεκτσί!
Κι αυτό συνέβη διότι το βιβλίο αυτό άρθρωσε αλήθειες για να κομίσει τελικά το πανανθρώπινο μήνυμα της αμοιβαίας κατανόησης και του Ποτέ Ξανά.
          Η διεθνής απήχηση αυτού του σπουδαίου μυθιστορήματος αποδεικνύει πως η Λογοτεχνία είναι από μόνη της, πέρα από έκφραση Πολιτισμού συνιστά και μια ύψιστη πολιτική πράξη , που μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση συνειδήσεων και στη συναδέλφωση των λαών.
           Τα Ματωμένα Χώματα" της Διδώς Σωτηρίου αποτελούν ένα από τα βιβλία που κάθε Έλληνας ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΣΤΗ ΖΩΗ του για να τιμήσει την εθνική μνήμη και να μάθει να αναγιγνώσκει την Ιστορία με απώτερο σκοπό τη διαμόρφωση μιας οικουμενικής συνείδησης που θα επιζητει την ειρήνη και τη δικαιοσύνη.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
...Μια αναφορα στην πραγματικη ιστορία πίσω από το βιβλίο

       Αξίζει να επισημανθεί ,παρενθετικά καταληκτικά είναι πως,
όπως ο "Συνταγματάρχης Λιάπκιν" του Καραγάτση,
έτσι και "Τα Ματωμένα Χώματα" βασίζονται στη ζωή ενός πραγματικού προσώπου:
Ο Μικρασιάτης αγρότης Μανώλης Αξιώτης ήταν υπαρκτό πρόσωπο κι η συγγραφέας παρουσίασε τη δική του δύσβατη πορεία με λιγοστές παραλλαγές, οι οποίες αποσαφηνίζονται σρην Αυτοβιογραφία που ο ίδιος ο Αξιώτης συνέγραψε το 1965 με τον τίτλο Μπερδεμένο Κουβάρι.
Μια σημαντική είναι πως η προσφυγοπούλα Κατίνα δεν ήταν τόσο σημαντική για τον αληθινό Αξιώτη όσο για τον μυθιστορηματικό.
Τουναντίον, εκείνη που δεν ξέχασε ποτέ ήταν η Ενταβιέ, που τόσο απαξίωσε η Διδώ.Οι τύψεις που την εγκατέλειψε τον καταδίωκαν τόσο που ονειρεύτηκε ότι τα παιδιά του με την ελληνίδα σύζυγό του συναντούνστον Έβρο το παιδί που εγκατέλειψε στα σπλάχα της Ενταβιέ κ συμφωνούν να μη ρίξουν ποτέ ο ένας στον άλλον.
Ένας έρωτας αντισυμβατικός σίγουρα ενάντια στο κλίμα της εποχής που εκδόθηκαν τα Ματωμένα Χώματα(κυβέρνηση ΕΡΕ- Δολοφονία Λαμπράκη) και που η Σωτηρίου απέδωσε στην προκλητικότητα της Τουρκάλας.
Η αυτοβιογραφία του Αξιώτη ανατρέπει κι  άλλες λεπτομέρειες που αποδίδει στον βίο του η Σωτηρίου οπως κάποια βάναυσα στιγμιότυπα από τα αμελέ ταμπουρού που ο ίδιος δεν αντιμετώπισε ή το κοντραμπάτο με το οποίο ο πραγματικός Αξιώτης ουδέποτε ενεπλάκη.
Παραλλαγή υπέστη και η εσκεμμένη δολοφονία του ταγματάρχη Ισμαήλ από έναν ελληνικό λόχο με τον Αξιώτη να τον  αποτέλειωνει συνειδητά.Η Σωτηρίου το παρουσίαζε ως περίπου ατυχή στιγμή κι εβαζε τους στρατιώτες να μετανιώνουν κ να στοχάζονται για το έγκλημα που στον Αξιώτη πήρε 20 χρόνια να συνειδητοποιήσει, νιώθοντας 
για τον φονευμένο Ισμαήλ ενοχές μόνον όταν είδε τους Γερμανούς κατακτητές να φονεύουν αυθαίρετα Έλληνες.
Αυτά και άλλα πολλά όπως την απόφασή του να ανέβει στο βουνό επί γερμανικής κατοχής παρουσιάζει η αληθινή βιογραφία του περιβόητου Αξιώτη.
           Ίσως ο πραγματικός Αξιώτης να έχει δίκιο στις ενστάσεις του, αλλά το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου δεν ενδιαφέρει ως βιογραφία κανενός κι ούτε κρίνεται για κάτι ο κεντρικός ήρωάς του.
            Το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηριου αποτελεί προσκύνημα στα Ματωμένα Χώματα του Ελληνισμου και αφορά τη συλλογική μνήμη κi όλους τους λαούς που μισούν τον πόλεμο.
Γι αυτό ταρακούνησε τη διεθνή γνώμη και αποτελεί ένα από τα λίγα παγκόσμια βιβλία Έλληνα συγγραφέα!
                Για την ειρωνεία του πράγματος, τα Ματωμένα Χώματα είναι το βιβλίο που (αν και μάλλον σκληρό για παιδάκια Δημοτικού) διένειμε η κυβέρνηση Καραμανλή θέλοντας να ...εξιλεωθεί για το ιερόσυλο βιβλίο Ιστορίας που η επαισχυντη Μαρία Ρεπούση συνέγραψε για τη ΣΤ Δημοτικού παρουσιάζοντας τη σφαγή στην προκυμαία και την πανικόβλητη φυγή των ανυπεράσπιστων οικογενειών ως ..."συνωστισμό στο λιμάνι της Σμύρνης"!!!!
Μια... κομμουνίστρια συγγραφέας, δηλαδή, "αποκατέστησε" το "καταρρακωμένο κύρος"  μιας λαικοδεξιάς κυβέρνησης...Και μόνο αυτό το πολιτικό παράδοξο- δείχνει πόσο ευρεία αποδοχή απολαμβάνει το αριστούργημα αυτό Ιστορίας, Μνήμης και Ανθρωπιάς κια πως η Λογοτεχνία πρέπει να γεφυρώνει με τα ιδανικά της!
          Το σίριαλ του Κώστα Κουτσομύτη με τον Γιώργο Καραμίχο, παρά το βαρύ όνομα του σκηνοθέτη με επιτυχίες όπως η αλησμόνητη "Πρόβα Του Νυφικού", δεν στάθηκε στο ύψος των περιστασεων, λειαίνοντας, μάλιστα, κάποιες πολιτικές αναφορές του βιβλίου και υπερτονίζοντας το ερωτικό στοιχείο.Υπήρξαν μάλιστα διαστρεβλώσεις που επεσειαν μέχρι και αγωγές εναντίον του τηλεοπτικού σταθμού Alpha για πλήρη αλλοίωση του βιβλίου και των προβληματισμών του καθώς περιεκόπησαν σκηνές από την Καταστροφή κι ο Ελληνισμός παρουσιάστηκε περίπου ως υπάιτιος της σφαγής του, σε μια βάναυση διαστρέβλωση της Ιστορίας!
                                                                       
                                                                               
Σήμερα το εμβληματικό αυτό έργο της Διδώς Σωτηρίου κυκλοφορεί και σε συλλεκτική έκδοση με σκληρό εξώφυλλο από τις Εκδόσεις Κέδρος

                                                                  

Μπάμπης Τσικληρόπουλος,Ερασιτέχνης Άνθρωπος

                      Ερασιτέχνης Άνθρωπος, Μπάμπης Τσικληρόπουλος
                                  Είδος:Κοινωνικό
                                  Βαθμολογία:7,5/10
                     

ΘΕΤΙΚΑ: Λαϊκότητα, υποδόριος σπαραγμός, πάθη, λυρισμός, τολμηρή ανάδειξη παθογενειών, αναμέτρηση με τη διαφθορά της νύχτας

ΑΡΝΗΤΙΚΑ: Γλωσσική ωμότητα, αμφιλεγόμενη πρωταγωνίστρια, απλουστεύσεις, ημιτελείς στοχασμοί

Για τον Μπάμπη Τσικληρόπουλο μίλησα γεμάτη αγάπη με αφορμή το αλληγορικό του διήγημα Ο Αετός Που Δάκρυζε (παρουσίαση ΕΔΩ).   
Το ευρύ ενήλικο κοινό όμως τον γνώρισε για καλά μέσα από την τηλεοπτική μεταφορά του μυθιστορήματος "ΕρασιτέχνηςΆνθρωπος"!
Στη σειρά πρωταγωνίστησε χαμηλόφωνα η Ταμίλα Κουλίεβα,
ενώ εκανε ένα μοναδικό γκεστ ο Νίκος Καλογερόπουλος-στον ρόλο ενός αλητάκου, ενός λαικού προφήτη που μιλούσε σαν την ψυχή του ίδιου του συγγραφέα.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η Ελένη είναι μια φτωχή κοπέλα, που ζει με τη μητέρα της στην επαρχία ώσπου καταφθάνει στην Αθήνα για να σπουδάσει Ιατρική.Είναι νέα αθώα,ανυποψίαστη.
Το σωματικό της κάλλος αποδεικνύεται εμπόδιο καθώς σαγηνεύει τους γύρω της.
Όπου αναζητεί δουλειά όλοι ζητούν να την εκπορνεύσουν.
Η εξαθλίωσή της τη φέρνει στο δίλημμα να γυρίσει στο χωριό και τη φτωχή της μάνα με την ουρά στα σκελη ή να εξαγοράσει με το κορμί της τις σπουδές της.
Μεταμφιεσμένη, λοιπόν, θα κάνει πιάτσα στη Σόλωνος όπου θα συναντήσει όλη την προστυχιά της κοινωνίας, aπό μίζερους μικροαστούς μέχρι τα ανώτατα κλιμάκιά της.
Ως φοιτήτρια θα αποκτήσει έναν αληθινό φίλο τον συμφοιτητή της Αντώνη που τής προσφέρει την παιδική του αγάπη.
     Εκείνο που θα τη σημαδέψει είναι ο ένας απελπισμένος έρωτας με τον παντρεμένο πρύτανη του Πανεπιστήμιου.
Εν τω μεταξύ στο πεζοδρόμιο η ομορφιά της Ελένης θα κινήσει το ενδιαφέρον του παράφορου προαγωγού Σωτήρη, που απαιτεί η Ελένη να δουλέψει για κείνον, ώσπου την ερωτεύεται και αυτός με ένα πάθος  σαρωτικό, αδιαπραγμάτευτο  που του πυρπολεί την ψυχή κι απειλεί να τινάξει τη ζωή της Ελένης στον αέρα!


ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
O Μπάμπης ΤΣΙΚΛΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ειναι ενας βαθια ευαισθητοποιημενος ανθρωπος...Ειναι ο "Ασιμος της Ελληνικης Λογοτεχνιας".
Εχει κατι το underground ,μια υπογεια πολιτικοποιηση, μια σκληρη αληθεια συνδυασμενη με τον πιο σπαρακτικό λυρισμό κι αυτο αναβλύζει και από το πιο γνωστό του βιβλιο !
       Ένα μυθιστόρημα σκληρό ωμό και γεμάτο οργή, ο "Ερασιτέχνης Άνθρωπος" ανήκει στα βιβλία που ασχολούνται με το περιθώριο & την παρακμή μας.
Διαθέτει την απαραίτητη αυθάδεια,τον κυνισμό και τον καταγγελτικό θυμό ενόσο ξεδιπλώνει τη βρόμικη ιστορία του.
       .Μια ιστορία ηττημένων ιδανικών!
Ο τιτλος του βιβλιου "ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ") ειναι παρμενος απο ποιημα της Κικης Δημουλα και αποτυπωνει ακριβως την εκπτωση που βιωνουν ολοι οι ηρωες του Τσικληροπουλου- ερμαια μιας Αθηνας αδηφαγου κ μιας αστυφιλιας του πνευματος, που εξοριζει την πρωτολεια αθωοτητα τους.
Η γλώσσα του βιβλίου είναι ωμή,αφτιασίδωτη στακάτη.
 Ώρες ώρες αγγίζει το όριο του χυδαίου κάτι που τής κοστίζει σε λογοτεχνικότητα κι ίσως ενοχλήσει καποιους αναγνώστες, αλλά έτσι υποβάλλει την ατμόσφαιρά του. Έτσι το βιβλίο αυτό κατορθώνει να καταδυθεί στους ακάθαρτους δρόμους κ στη λερή Νύχτα με τις σκοτεινές ψυχές.
Ο έρωτας ενδύεται την πιο αποκρουστική μάσκα, καθώς ξεμπροστιάζεται η πιο αγοραία εκδοχή του η οποία έρπει στο πεζοδρόμιο αλλά και πίσω από υπουργικές κλίνες, όπως και μέσα σε γραφεία έγκριτων πανεπιστημιακών ..
Η Ελένη, με τη λαβωμένη ομορφιά της, γίνεται σταυροδρόμι όπου συναντώνται το όραμα κι η σήψη.
Το όνομά της δεν είναι τυχαίο.Ελένη σημαίνει εκλεκτή (από τον αόριστο β του ρήματος αιρέω/αιρώ >αορ β <έλον κ είλον).
Η αθωα ομορφιά της Ελένης μένει ανεκπλήρωτο τάμα ευτυχίας!
Πάνω της στήνεται το μαρμαρένιο αλώνι όπου αντιμάχονται ένα ευγενικό όνειρο της προόδου με την έκπτωση
Η σύγκρουσή της αθώας Ελένης με το περιθώριο θα κορυφωθεί στο πρόσωπο του προαγωγού Σωτήρη,που κι αυτός φέρει την προσωπική του απόγνωση.
           Πισω απο την ιστορια αναδυονται πολύ δειλα πρωτογενείς κ ακατέργαστοι ακόμη στοχασμοι γυρω απο τον Θεο, τον ερωτα και την ηθικη, ενω παρουσα ειναι η νοσταλγια του χαμενου παραδεισου στο προσωπο της μανας!!!
Μιας Μάνας που μεσα από λυρικά ιντερμέντζα , μετουσιώνεται σε νοερό εικονοστάσι όπου η αμαρτωλή ψυχη αποζητά την άφεση.
Σιγουρα καποιοι στοχασμοι μενουν ημιτελεις, θαρρείς και η επιθυμια του συγγραφεα είναι να θεσει το ερωτημα χωρις να σερβιρει την απαντηση.
          Ένα σκληρό κοινωνικό μυθιστόρημα αισθηματικών αποχρώσεων με παράξενο αίτημα τρυφερότητας και κάθαρσης στο ειδικό ύφος του Τσικληρόπουλου, που έχει τον τρόπο να κρύβει στο ωμό του ύφος τον παράπονο κ τη συμπόνια του στα πάθη της Κοινωνίας !
Ως προς το σιριαλ,μια άλλη ηθοποιός από την( άχρωμη,, ψυχρή γερασμένη και καθόλου πειστική ως νεαρή καλλονή Ελένη )Ταμίλα Κουλίεβα θα κοινωνούσε καλύτερα το κλίμα του βιβλίου.
Επαρκέστεροι αποδείχθηκαν ο Πασχάλης Τσαρούχας ως ο παράφορος προαγωγός Σωτήρης  και ο στιβαρός Σταύρος Παράβας ως ο ιδιόρρυθμος Υπουργός!
Ο δε περιθωριακός αλητάκος που τον απέδωσε ο Νίκος Καλογερόπουλος με τη θυμοσοφία του έκλεψε την παράσταση, παρότι αυτό το πρόσωπο δεν υπήρχε δυστυχώς στο βιβλίο... Ίσως αυτή η προσθήκη αποτελούσε τη φιγούρα του ίδιου του Τσικληρόπουλου, δηλαδή την "ψυχή" του βιβλίου.
      Ένα μυθιστόρημα γεμάτο αλήθεια ,λοιπόν,για την κοινωνική μας πραγματικότητα από τον ωραιο Αποκληρο, τον "τρυφερο Σαλο" της Λογοτεχνιας μας!