Κυριακή 11 Νοεμβρίου 2018

Chevy Stevens Εξαφάνιση

                                                 Η  Εξαφάνιση , Chevy Stevens
                                                      Είδος Κοινωνικό Θρίλερ
                                                      Βαθμολογία 10/10


Η Chevy Stevens ανήκει στους συγγραφείς που κέρδισαν τις εντυπώσεις με το πρώτο τους κιόλας βιβλιο και δικαίως αφού δίνει μια άλλη διάσταση σε αυτό που λέμε αστυνομικό είδος.
Η Εξαφάνιση ψηφίστηκε βιβλίο της χρονιάς για το 2011.
Είναι θετικό που οι αστυνομικές σειρές των εκδόσεων Διόπτρα μας επιφυλάσσουν κορυφαία βιβλία του είδους κ η μια είναι καλύτερη από την άλλη.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η Ανν ο Σάλιβαν είναι μια 32χρονη μεσίτρια, που απολαμβάνει μια ήσυχη καθημερινότητα μαζί με τον ευγενικό σύντροφο της Λουκ, τη ν πετυχημένη φίλη της, Χριστίνα,και τη σκυλίτσα της την Έμμα.
Εκείνη την Κυριακή , προσπαθώντας να ξεχάσει εναν καυγά με τη μητέρα της θα παραστεί στην επίδειξη ενός σπιτιού, που αγωνιά να το πουλήσει.
Η επίδειξη δυστυχώς δεν έχει μεγάλη επιτυχία όμως την τελευταία στιγμή, καταφθάνει ένας ακόμη υποψήφιος αγοραστής, με γελαστό πρόσωπο και ξανθά δαχτυλίδια να το πλαισιώνουν, που δείχνει ζωηρό ενδιαφέρον για το σπίτι.
Ενθουσιασμένη η Ανν πιστεύει πως η μέρα της θα έχει επιτυχή έκβαση όμως δεν μπορεί να διανοηθεί τι τη  περιμένει...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η Chevy Stevens με την Εξαφάνιση χαρίζει στο κοινό ένα κοινωνικής χροιάς μυθιστόρημα διαποτισμένο με αστυνομικού μυστηρίου.
     Στο πρώτο της αυτό βιβλίο αποτελεί ουσιαστικά στήνει το δραματικό χρονικό μιας απαγωγής με τα συνεπακόλουθα της κι αν αυτό δεν ακούγεται πρωτότυπο, εκείνο που εκπλήσσει είναι ο τρόπος που η συγγραφέαςχειρίζεται αυτό το πάντα ελκυστικά αγωνιώδες, αλλά πολυσυζητημένο θέμα.
Μια απαγωγή που εξελίσσεται με τον πλέον τραγικό τρόπο παρουσιάζεται όπως ποτέ άλλοτε.
      Η πρώτη καινοτομία στο μυθιστόρημα αυτό έγκειται στο γεγονός ότι  είναι δομημένο στο πλαίσιο μιας ψυχιατρικής θεραπείας:
Όλη η πλοκή παρουσιάζεται σε έναν κύκλο συνεδριών της πρωταγωνίστριας με την ψυχολόγο της, και κάθε ενότητα αποτελεί ουσιαστικά κι ένα ραντεβού με την ψυχολόγο, η οποία δεν κατονομάζεται.
     Το εύρημα αυτό δεν είναι....προσχηματικό:Η συγγραφέας επιτυγχάνει απόλυτα να αποδώσει τις υφολογικές διακυμάνσεις στον λόγο ενός ασθενούς, τη φόρτισή του, το θυμό , τη δηκτικότητα προς τον θεραπευτή και τις αναδιπλώσεις του.
Έτσι οι μονόλογοι της ασθενούς Ανν είναι πυρετικοί με εναλλαγές στο σήμερα και στην τραυματική εμπειρία του χθες, κατάλληλα τοποθετημένες όμως ώστε η αφήγηση να ρέει με φυσικότητα κ να ισορροπούν τα συναισθήματα του αναγνώστη.
Αυτή η πρωτότυπη επιλογή δίνει δυο πλεονεκτήματα:
Αφ'ενός μπορούμε να ακολουθήσουμε όλες τις ενδόμυχες σκέψεις της Ανν καθ'όλη τη διάρκεια της εφιαλτικής κι "ανεξήγητης" ( ; ) αιχμαλωσίας της και τις διαθέσεις της απέναντι στον άγνωστο δυνάστη της.
Αφ'ετέρου κατανοούμε την επίπονη διαδικασία επανένταξής της στην πρότερη ζωή της βιώνοντας μαζί της τους φόβους, τις ιδεοληψίες, τα πισωγυρίσματα!
Όλο το μετατραυματικό στρες της Ανν παρελαύνει  μπροστά μας.
Λίγοι συγγραφείς ιστοριών αστυνομικού μυστηρίου οδηγούν τον αναγνώστη σε τέτοια ενσυναίσθηση προς την ηρωίδα τους κ η Stevens το πετυχαίνει δίνοντας ένα υποδειγματικό ψυχογράφημα της ηρωίδας της, φωτίζοντας πτυχές από τους οικογενειακούς της δεσμούς και τα δικά της βιώματα.
Ως προς την καθεαυτή πλοκή σίγουρα το γεγονός οτι η Ανν παρακολουθεί ψυχοθεραπεία μας επιτρεπει να γνωρίζουμε την έκβαση- ότι, δηλαδή, σώθηκε...Αμ, δε!!! Αυτό που μας περιμένει είναι αδιανόητο.
Καταρχήν, είναι τόσο γλαφυρές οι περιγραφές της Stevens που αυτή η επίγνωση δε θα μειώσει τίποτα απο τον αποτροπιασμό μας όσο παρακολουθούμε τον μυστηριώδη άντρα να αρπάζει την Ανν και να την οδηγεί σε ένα καλοστημένο σκηνικού ψυχικού μαρτυρίου απομονώνοντάς τη από τον αστικό πολιτισμό.
Μια αντιφατική προσωπικότητα που εναλλάσσει προσωπεία ανάμεσα στο κτήνος και τον άνθρωπο, στον σαδισμό και τη συντροφικότητα είναι ο δράστης που επιβάλλεται με τον δικό του διεστραμμένο τρόπο στον αναγνώστη...
Ο αναγνώστης συμπορεύεται νοερά στον αγώνα της Ανν να επιβιώσει στα χέρια του και να αντισταθεί ηθικά στον παραλογισμό του...Τέρατος, όπως αποκαλεί τον δυνάστη της, αποστερώντας του την ανθρώπινη υπόσταση του.
Έικόνες σαν πίνακες ζωγραφικής αναδεικνύουν την αντίφαση της ζωής προς το ακατανόητο μίσους πουβιώνει η νεαρή αιχμάλωτη.
Ο αναγνώστης καρδιοχτυπά μαζί με την Ανν και νιώθει την ψυχή του να γίνεται κομμάτια όταν το μαρτύριο της κορυφώνεται σε ένα τραγικό περιστατικό που υπογραμμίζει την απανθρωπιά και επιτείνει την οδύνη.
Η συγγραφέας κατάφερε να μεταδώσει όλη την απόγνωση, κι ολόκληρη τη θλίψη που κατατρώει την ψυχή της Ανν.Θα αποφύγω να φωτογραφίσω την εξέλιξη αυτή γιατί είναι τόσο συγκλονιστική που προσδίδει αλλη φυσιογνωμία σε ολόκληρο το βιβλίο.
Σίγουρα στην "Εξαφάνιση" ενυπάρχουν ψήγματα από το "Δωμάτιο" της Ντόνοχιου, ενώ στοιχεία αυτής της υπόθεσης τα εντόπισα και στην "Κόρη Του Βασιλιά Του Βάλτου" εντούτοις εδώ τονλόγο έχει το πρόσωπο που τον δικαιούται περισσότερο:Η απαχθείσα!Αυτό το στοιχείο μου έλειψε παρα πολύ από άλλα βιβλία παρεμφερούς θεματολογίας κι επιτελους η Stevens έθεσε το ζήτημα σε άμεση βάση...
Το βιβλίο της Stevens πολλαπλασίασε το φορτίο του επειδή ο αναγνώστης συμπορεύτηκε με την πρωταγωνίστρια στον τόπο του μαρτυρίου σε πρώτο πρόσωπο...
Δεν ξέρω, προσωπικά, αν θα καταφέρω να ξεχάσω το "τραύμα" που άφησε αυτό το βιβλίο, χάρη στον παραστατικό τρόπο πυ το βίωσα βήμα- βήμα ,μέρα τη μέρα με την Ανν!
Οι εκπλήξεις στην "Εξαφάνιση" δε σταματούν εδώ ωστόσο, καθώς η συγγραφέας επιφυλάσσει ένα ανατρεπτικό φινάλε, που απαντά σε όλες τις...απορίες ,αφήνοντας μια γλυκόπικρη γεύση.
Η πρώτη λοιπόν επαφή με τη Chevi Stevens με ενθουσίασε, για την πολυπαραμετρική οπτική της γύρω  από  ψυχολογικούς παράγοντες , διότι επιτέλους το θύμα βγήκε στο προσκήνιο και το όποιο μυστήριο περιστρέφεται γύρω από τη δική του οπτική και το ατομικό δράμα.
Η Stevens εισηγείται μια διαφορετική προσέγγιση ενός μυστηρίου αστυνομικής διάθεσης, προκρίνοντας τον ανθρώπινο παράγοντα.
Παρά, λοιπόν, την παρουσία του μυστήρίου η "Εξαφάνιση "παραμερίζει όλες τις λεπτομέρειες της αστυνομικής ερευνας και παρουσίαζει την υπόθεση από το πρίσμα του θύματος και τις επιπτώσεις σε αυτό.
Τούτη η υπερτονισμένη κοινωνική υφή είναι που κάνει τα έργα της Σεβι να ξεχωρίζουν ανάμεσα στη  πληθώρα των αστυνομικών σειρών που μας έχουν χαρίσει στιγμές αγωνίας.Η ανθρωπιά κυριαρχεί έναντι του όποιου αστυνομικού γρίφου κι αυτό είναι το ενδιαφέρον .
        Ανάμεσα στις εξαιρετικές αστυνομικές σειρές των εκδόσεων Διόπτρα σίγουρα ξεχωρίζουν τα βιβλία της Chevy Stevens. Αξίζει να τα ανακαλύψετε για τη μοναδικότητα του ύφους της, τη δραματικότητα και τη διεισδυτική ματιά στα τραύματα που 9ηγάζουν από την οικογένεια.
Το επόμενο βιβλίο της σειράς είναι το ΣΤΙΓΜΑ..

Mo Hayder, Η Σιωπή Των Δέντρων

                                                       Η Σιωπή Των Δέντρων, Mo Hayder
                                               Είδος Αστυνομικό Θρίλερ
                                                 Βαθμολογία 7,5/10
                                        

Συγγραφέας: Mo Hayder

Μεταφραστής: Γιαννίσης Βαγγέλης
Εκδόσεις: Διόπτρα

Έτος Έκδοσης: 2016
Αρ. σελίδων: 512
ISBN: 978-960-605-053-4


Η Mo Hayder είχε ήδη δείξει τις...άγριες διαθέσεις της από το πρωτόλειό της το Τόκυο, καθώς και το πρώτο βιβλίο βιβλίο με τον επιθεωρητή Τζακ Κάφερι το Φονικό Κελαηδισμα.Ακόμη όμως και με τετοια αρχή δύσκολα μπορεί κάποιος να διανοηθεί τι έπεται
Η συνέχεια που επέλεξε είναι δύσκολο να περιγραφεί...

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ένα ζευγάρι βρίσκεται αιχμαλωτισμένο κ αφυδατωμένο μέσα στο ίδιο του το σπίτι, ενώ ο 8χρονος γιος του έχει απαχθεί.Η κακή οικονομική κατάσταση της οικογένειας , όμως, αποκλείει το ενδεχόμενο απαγωγής για λύτρα.Όλα δείχνουν στον Τζακ Κάφερι πως πρόκειται για μια πολύ πιο σκότεινη υπόθεση.
Σύντομα αναδύονται οι δαίμονες από το δικό του οδυνηρό παρελθόν κι οι αποκαλύψεις στοιχειοθετούν έναν διττό εφιάλτη αδιανόητο στο χθες και στο σήμερα...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ 
Τελευταία έχουν κυκλοφορήσει μπόλικα σύγχρονα αστυνομικά θρίλερ στην ελληνική αγορά, με χαρακτηριστικότερα αυτά του Άρλιτζ που επίσης διαδραματίζονται στην πραγματικότητα του Λονδίνου όπως της Hayder.
   Κανένα όμως δεν μπόρεσε να φτάσει-ούτε καν να πλησιάσει- σε φρίκη, αποτροπιασμό και αγανάκτηση τη "Σιωπή Των Δέντρων".
             Βιβλίο για πολύ γερά νεύρα και κατ εξαίρεσιν οφείλω να προειδοποιήσω ότι η "Σιωπή Των Δέντρων" δεν είναι για όλους τους αναγνώστες.
           Ευθέως συνιστώ να το αποφύγουν άνθρωποι που βρίσκονται σε άσχημη ψυχολογική κατάσταση, νέα παιδιά κάτω των 20 και γυναίκες που διανύουν εγκυμοσύνη, καθώς το μυθιστόρημα αυτό πραγματεύεται την πιο τρομερή, την πιο άσχημη, την πιο σάπια πλευρά που μπορεί να αναδείξει η ανθρώπινη ύπαρξη, την Παιδεραστία και το πράττει με τρόπο που κυριολεκτικα  σε συντρίβει.
Είναι γεγονός πως η Mo Hayder στη "Σιωπή Των Δέντρων " διαχειρίζεται με τόση επιδεξιότητα και τόλμη το τρομερό αυτό  θέμα της παιδικής πορνογραφίας που κατορθώνει να αγγίξει τα απώτατα βάθη της ανθρώπινης νοσηρότητας κι όσο επιτείνεται η απέχθεια κι ο τρόμος τόσο "καλύτερο" είναι το αποτέλεσμα.
Το βιβλίο είναι γεμάτο απανωτές ανατροπές, ενώ η συγγραφέας ανακατεύει αριστοτεχνικά την τράπουλα των υπόπτων, ανατρέποντας διαρκώς τις εντυπώσεις.
"Η Σιωπή Των Δέντρων" εξελίσσεται σε διπλό επίπεδο όπως το "Φονικό Κελάηδισμα" .Από τη μια έχουμε τη βασική υπόθεση και στο υπόστρωμα κοχλάζει το προσωπικό δράμα του Κάφερι το νήμα του οποίου ξετυλίγεται από εκεί που έμεινε στο πρώτο βιβλίο.
Μέσα από αυτό εξελίσσεται ο χαρακτήρας του Τζακ Κάφερι αλλά και η κοπέλα που γνωρίσαμε στο Φονικό Κελαηδισμα , η Ρεμπέκα , ωριμάζοντας αμφότεροι μέσα στις σελιδες καθώς αναμετρώνται έντιμα με τα προσωπικά τους τραύματα.
Αθέατες πλευτές απαντούν σε ερωτηματικά του χθες δημιουργώντας νέα, επιτακτικότερα στο παρόν, κορυφώνοντας την αγωνία του Κάφερι και των αναγνώστων.
Είναι όμως γεγονός ότι πέραν του Κάφερι κανένας άλλος συνάδελφος δεν κερδίζει χώρο κ χρόνο ώστε να εκφράσει την προσωπική τους μοναδικότητα.
Η βασική υπόθεση επιφυλάσσει απανωτές εκπλήξεις , που ξεπηδούν διαρκώς με κάθε νέο στοιχείο: Αποσυναρμολογώντας κάθε επίστρωση της υπόθεσης, σαν ένα εφιαλτικό κρεμμύδι φτάνουμε στον πυρήνα που αποδεικνύει πως... η ανθρώπινη διαστροφή 
μπορεί να γίνει αποτρόπαια ευφάνταστη όταν ο άνθρωπος εξαντλεί τα χαρίσματα του για να γίνει πρωτομάστορας της κόλασης,που τη χαρίζει πρόθυμα στους πιο αθώους!
Είναι φανερό πως η Mo Hayder είναι αποφασισμένη με το έργο της να ρίξει απροσχημάτιστα φως στις πιο απεχθείς πλευρές των αστυνομικών χρονικών μέσα από μια συναρπαστική μυθιστορηματική οπτική προκειμένου να μιλήσει για ανομολόγητους εφιάλτες της κοινωνίας ...
Θα ήταν θετικό να μη μείνουμε στη βίωση της φρκης κ τον εθισμό σε αυτήν.
Ίσως βιβλία σαν αυτό μπορεί να ωφελήσουν με βαθύτερους τρόπους, φανερώνοντας εκείνο που αρνούμαστε να δούμε ως κοινωνία για να το καταπολεμήσουμε πιο αποτελεσματικά... 


Mo Hayder, Φονικό Κελάηδισμα

                                         Φονικό Κελάηδισμα , Mo Hayder
                                                             Είδος Αστυνομικό Θρίλερ
                                                             Βαθμολογία 9/10
                                                   

Ανάμεσα στην πληθώρα των αστυνομικών μυθιστορημάτων που κατακλύζουν την αγορά του βιβλίου, μια πένα έκανε αίσθηση την πρόσφατη 3ετία για την τόλμη της.
Οι Εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ σύστησαν επιτέλους στο ελληνικό κοινό τη Mo Hayder, που ξεχώρισε τέλη της δεκαετίας του 90 για τα μυθιστορήματά της που χαρακτηρίζονται από ωμότητα και διάχυτο στοιχείο του τρόμου.
Στο Φονικό Κελαηδισμα εγκαινιάζει έναν κόσμο αίματος και νοσηρότητας συστήνοντάς μας έναν ενδιαφέροντα επιθεωρητή...

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο σκληροτράχηλος Τζακ Κάφερι παραπαίοντας ανάμεσα σε ένα τραυματικό παρελθόν και μια σχέση στηριζόμενη στην ενοχή βρίσκεται μπροστά σε μια πρωτόγνωρη υπόθεση, άμετρης φρίκης.
5 κοπέλες βρίσκονται τελετουργικά δολοφονημένες σε έναν σκουπιδότοπο κοντά στον Θόλο της Χιλιετίας.
Μια ανατριχιαστική υπογραφή του δράστη παρούσα σε όλες τις νεκροψίες συνδέει τα θύματα σε έναν κοινό παρονομαστή που ο Τζακ Κάφερι προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει με όλα τα σύγχρονα μέσα στης ιατροδικαστικής έρευνας.
Κι όσο οι σκιές του χθες απλώνονται απειλητικές στο παρόν του Τζακ, η ομάδα του παλεύει να κατανοήσει το μυστηριώδες πλάσμα που αντλεί απόλαυση αφήνοντας την αποτρόπαια σφραγίδα του στα άψυχα κορμιά των θυμάτων του.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ.
Η Mo Hayder, 20 xρόνια πριν, ( και 15 αν συμπεριλάβουμε και το θρίλερ της Τοκιο) κατάφερε να βάλει τη σφραγίδα της πάνω σε έναν χώρο που η πρωτοκαθεδρία ανήκει σε πένες αντρικές.
Μπορεί η Άγκαθα Κρίστι κι 100 χρόνια αργότερα η Camila Lackberg να αποτελούν τις δεσπόζουσες γυναικείες παρουσίες στο Αστυνομικό Μυστήριο, όμως η Hayder είναι εκείνη που διέσχισε τα μονοπάτια του αυθεντικού θρίλερ με αφοβιά που απουσιάζει ακόμη κι από άντρες συγγραφείς.
Η Mo Hayder είναι από τους πρώτους που ανέδειξαν όλη τη φρίκη από τον κόσμο του Εγκλήματος, τολμώντας να ξετυλίξει την εικονοπλασία του τρόμου χωρίς εξωραισμούς,χωρίς να αποκρύψει τα πιο σκοτεινά σημεία, 
 κατονομάζοντας παράλληλα τις καταστάσεις με ακρίβεια , όσο οδυνηρή κι αν είναι...
Η Mo συνιστά την απενοχοποίηση του Αστυνομικού Μυθιστορήματος ενόσο φανερώνει όχι μονάχα την εγκεφαλική του διάσταση και τις μαθηματικού τύπου διαδρομές επίλυσης ενός μυστηρίου,  αλλά και την αμιγώς splatter, σωματοποιημένη πλευρά του ενόσο θάνατος επελαύνει.
       Η Hayder δε διστάζει να μας σοκάρει στον ύστατο βαθμό, προκειμένου να μας παρουσιάσει ένα πλουσιότατο ρεπερτόριο διαστροφής και θανάτου από την ανθρώπινη βιαιότητα.
Δυστυχώς για μας , η Μο δε χρειάστηκε να καταφύγει σε οργιώδη φαντασία προκειμένου να εντυπωσιάσει, καθώς η ίδια η ζωή έχει υπάρξει ο πιο αποτρόπαιος συγγραφέας κι η Mo είχε την ευκαιρία να το ανακαλύψει προσωπικά:
Η Hayder είναι μια πολύπλοκη προσωπικότητα, που έχει εργαστεί σε απίθανα μέρη, όπως στην υποδοχή αμφιλεγόμενου κλαμπ ατο Τόκιο ή στην αστυνομία, τα οποία την τροφοδότησαν με εξειδικευμένες γνώσεις γύρω από ακραίες περιπτώσεις της αστυνομικής έρευνας, και τη σκοτεινιά της ανθρώπινης ψυχής.
         Το πρώτο βιβλίο της σειράς με τον Τζακ Κάφερι μς τον ιδιότυπα ποιητικό τίτλο ΦΟΝΙΚΟ ΚΕΛΑΗΔΙΣΜΑ μάς βάζει στα βαθιά καθώς μας αρπάζει στα άδυτα της νεκροψίας 3 γυναικείων σωρών που στη συνέχεια πολλαπλασιάζονται φέροντας όλες  σημάδια νεκροφιλικής παραβίασης.
Η ιστορία ξεδιπλώνεται σταδιακά μέσα από επίπονες διαδικασίες ερευνας για τις οποίες η Hayder μας παρέχει πολλές τεχνικές λεπτομέρειες που προσδίδουν αληθοφάνεια, επιβραδύνοντας σε φυσικούς χρόνους την πλοκή.
Σε πειστική αναπαρασταση αναμεταδίδεται η φρίκη 
Ταυτόχρονα με την έρευνα η Mo μας μεταφέρει στο πεδίο δράσης του ενόχου, ιχνηλατώντας σταδιακά τα μονοπάτια της νοσηροτητάς του, σε ένα καλοδομημένο ψυχογράφημα
Παράλληλα, σε ένα δεύτερο επίπεδο εξελίσσεται το ατομικό δράμα του κεντρικού πρωταγωνιστή, που κι αυτό συνιστά επιπρόσθετη πηγή οδύνης κι αναπάντητων ερωτηματικών που με αγωνία ταλανίζουν τον αναγνώστη.
Ο Τζακ Κάφερι αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις κεντρικού επιθεωρητή.Παρουσιάζει κι αυτός την οικεία πια για πρωταγωνιστές αστυνομικών θρίλερς εσωστρέφεια , ωστόσο στα 35 του χρόνια, διαθέτει μια πιο mainstream γοητεία και μια προσωπική ζωή καλύτερα τεκμηριωμένη από άλλους.
Ιδιαίτερα οδυνηρή όμως στέκεται η οικογενειακή του ιστορία κι οι ανεπίλυτες εκκρεμότητές της, που προδιαγράφουν πολλές σκοτεινες εξελίξεις,δίνοντας υλικό και για τα επόμενα βιβλία της σειράς.
        Στο τελευταίο μέρος, έχουμε σαφή εστίαση στην τελική φάση της υπόθεσης που φέρνει αντιμέτωπο τον Τζακ με τον μεγάλο του αντίπαλο σε μια κορύφωση πυρετώδη όπως άρμοζε σε ενα καθαρόαιμο θρίλερ σαν αυτό.
Μια δυναμική αρχή από μια συγγραφέα που κατάφερε να καταδυθεί στα μύχια της ανθρώπινης διαστροφής, αποδεικνύοντας πόσο λεπτό είναι το όριο ανάμεσα στο κτήνος και τον ουράνιο προορισμό που εξίσου λυσσαλέα διεκδικούν καθέναν από μας.
Κι αν νομίζετε ότι με το Φονικό Κελαηδισμά φτάσατε στο αποκορθφωμα του αποτροπιασμού κάνετε λάθος διότι έπεται η Σιωπή Των Δέντρων.
 Το Φονικό Κελαηδισμα   κι η συνέχεια , Η Σιωπή Των Δέντρων κυκλοφορούν σε μια ενιαία κασετίνα από τις εκδόσεις Διόπτρα.                            

Stephen Kiernan, Το Μυστικό Του Φούρνου,

                                                                     Το Μυστικό Του Φούρνου, Stephen Kiernan
                                 Είδος :Πολεμικό Δράμα
                                  Βαθμολογία: 8/10

Μεταφράστρια Κλαίρη Παπαμιχαήλ
Τιμή 13, 95

Όλα εκείνα τα χρόνια του πολέμου το ψωμί είχε τη γεύση της ταπείνωσης».


Ο Stephen Kierman έκανε ένα ελπιδοφόρο ντεμπόυτο στα ελληνικά εκδοτικά πράγματα με ένα ιστορικό μυθιστόρημα από την πολυτάραχη περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Το Βέρζερ είναι ένα μικρό χωριό στις ακτές της Νορμανδίας, που γνωρίζει κι αυτό τη γερμανική κατοχή.
Κέντρο και σημείο αναφοράς για όλους, είναι ο φούρνος του χωριού, που ύστερα από την έλευση των Γερμανών περνάει αναγκαστικά στα λεπτά χέρια της Εύας, και καλείται να καλύπτει τις ανάγκες των κατακτητών υποβοηθώντας τη λιμοκτονούσα τοπική κοινωνία με τις πεντανόστιμες μπαγκέτες του.
Η ευρηματική Έυα με ένα τέχνασμα, ξεγελά τους κατακτητές και στήνει ένα δίκτυο χαμηλόφωνης αντίστασης που στηρίζεται στην αλληλεγγύη και προοιωνίζει το Κορυφαίο Γεγονός που μεταξύ άλλων θα αλλάξει την έκβαση αυτού του πολέμου...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Οι εκδόσεις Κλειδάριθμος συστήνουν τον Κίρναν στο ελληνικό κοινό μέσα από το πρόσφατο ιστορικό του μυθιστόρημα "Το Μυστικό Του Φούρνου", που ήδη ο τίτλος του προδιαγράφει το επίκεντρο της δράσης:
Πρόκειται για τον βασικό φούρνο ενός παράκτιου γαλλικού χωριού, όπου στα χρόνια της Κατοχής γίνεται το θέατρο της δράσης και της ανάπτυξης όλων των καταστάσεων και των χαρακτήρων
Απο την αρχή, η παρουσία των Γερμανών εκδηλώνεται με τον ιδεοληπτικό και φονικό αντισημιτισμό τους, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για τον "φούρνο" καθώς αυτός μοιράια περιέρχεται στα χέρια της ψυχοκόρης του φούρναρη, της Εύας.
Η κεντρική αυτή ηρωίδα έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας τυπικής πρωταγωνιστριας τέτοιου βιβλίου:
Είναι συμπαθής, οξυδερκής, ευαισθητη και αθόρυβα ανυπότακτη.
Το τέχνασμα της Εύας συνιστά τον πρώταρχικό πυρήνα αντίστασης στον πάνοπλο κατακτητή.
Είναι αθώο ,σαν παιχνίδι παιδικό:
"Λίγο πριονίδι αντί για αλεύρι στο ψωμι",που παρασκευάζεται για τα κατοχικά στρατεύματα, εξοικονομούν δυο μπαγκέτες την ημέρα, που μοιράζονται δίκαια στους πεινασμένους του χωριού...
Γύρω από αυτον τον πυρήνα λοιπόν ένας χορός προσώπων σαν σε μια αρχαιοελληνική παράσταση:
Με επίκεντρο αυτόν τον Φούρνο ξετυλίγεται ένα κοινωνιόγραμμα, με τυπικές φιγούρες της επαρχίας, που από την αθωότητα μεταβαίνει στη συνειδητοποίηση και στην ευθύνη των επιλογών της, όπως κλήθηκαν λαοί και κοινωνίες να κάνουν απλο τον Πόλεμο αυτόν.
Υπό αυτό το πρίσμα, κάποιοι υποτάσσονται και συμπράττουν με τον εχθρό, ενώ κάποιοι άλλοι επωφελούνται από αυτόν για να επιβιώσουν ενώ άλλοι επιχειρούν μικρά σαμποτάζ ή προσχωρούν ανοιχτά στην αντίσταση, εν μέσω εκτλέσεων.
Ενδεικτικά περιστατικά σκιαγραφούν το δράμα των καθημερινών ανθρώπων στη μάχη της επιβίωσης πέρα από την ηθική , ίσως και την ίδια την λογική πολλές φορές.
Αυτή η διερεύνηση τάσεων ειναι η κεντρική ιδέα στο βιβλίο του Κίρναν:
Η κοινωνιολογική προσέγγιση μιας μικρής κατεχόμενης επικράτειας και η χαρτογράφηση της ανθρωπογεωγραφίας της υπερτερεί δηλαδή της όποιας πλοκής ή των προσώπων.
Υπό αυτό το πρίσμα, η πλοκή και οι συγκρούσεις χαρακτήρων είναι πιο ισχνές και η τοπική κοινωνία αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο σύστημα...
Ένα καλοδομημένο σύνολο που έχει συνεκτικές δυνάμεις τις αλληλεπιδράσεις των ετερόκλητων ενίοτε κατοίκων του χωριού και την πορεία μιας ολόκληρης κοινωνίας υπό το γερμανικό καθεστώς.
Αυτό διαφοροποιεί το βιβλίο του Κίρναν από άλλα , με εμβληματικότερο το "Αηδόνι", που επίσης αναφέρεται σε ένα κατεχόμενο χωριό της Γαλλίας του ΒΠΠ...
Εκεί όμως δεσπόζουν οι δυο αδελφές και η διαφορετική στάση τους μεσα στην Κατοχή.
Αντίθετα στο "Μυστικό του Φούρνου" η Εύα δε διαθέτει τόσο ισχυρή παρουσία μέσα στα δρώμενα, ούτε είναι η δική της μοίρα το βασικό διακύβευμα:
Όλα τα τεκταινόμενα του χωριού , συνθέτουν ένα μωσαικλο αντίστασης και, τελικά, προεικονίζουν τη Μεγάλη Στιγμή, δηλαδή την Απόβαση στη Νορμανδία που πραγματοποιήθηκε από τις Συμμαχικές Δυνάμεις τον Ιούνιο του 1944.
Παρουσιάζει πολύ ενδιαφέρον ο τρόπος που προπαρασκευάζεται η σπουδαία αυτή στρατιωτική επιχείρηση, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην έκβαση του φοβερού αυτού πολέμου.
Μια από τις πιο θρυλικές σελίδες του Β Παγκοσμίου Πολέμου, επεφύλαξε μια συγκινητική κατάληξη, κι είναι ένα θέμα που στην ελληνική μυθιστοριογραφία δεν το συνατάμε συχνά.
Όλα αυτά καθιστούν το" Μυστικό Του Φούρνου" ένα ενδιαφέρον ιστορικό ανάγνωσμα, που ήρθε να μάς μιλήσει για μικρούς ανθρώπους με έναν ηρωισμό μεγάλο που ποτέ δε θα παρασημοφορηθεί.



                                ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ως δημοσιογράφος και μυθιστοριογράφος, ο Stephen P. Kiernan έχει δημοσιεύσει σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια λέξεις. Το έργο του στην εφημερίδα έχει συγκεντρώσει πάνω από σαράντα βραβεία - μεταξύ των οποίων το βραβείο George Polk και το βραβείο Scripps Howard για διακεκριμένη υπηρεσία στην πρώτη τροποποίηση.
Συγγραφέας των μυθιστορημάτων THE HUMMINGBIRD και THE CURIOSITY, καθώς και το επικείμενο μυθιστόρημα THE SECRET BAKER'S SECURITY (Μάιος 2017), έχει επίσης γράψει δύο βιβλία μη φαντασίας, τα ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ και τον ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟ.
Ο Stephen γεννήθηκε στο Newtonville, NY το έκτο των επτά παιδιών. Έχει αποφοιτήσει από το Middlebury College, έλαβε πτυχίο Master of Arts από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins και πτυχίο Master of Fine Arts από το εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Iowa Writers. Έχει προεδρεύσει του διοικητικού συμβουλίου του έργου Young Writers Project, υπηρέτησε στη Νομοθετική Επιτροπή για το Πόνο και την Παρηγορητική Φροντίδα του Βερμόντ και υπηρέτησε στο συμβουλευτικό συμβούλιο της Πρωτοβουλίας Παρηγορητικής Φροντίδας του Νιου Χάμσαϊρ.
Ο Stephen ταξιδεύει στη χώρα, μιλώντας και συμβουλεύοντας για το πώς να επεκτείνει τη χρήση των υπηρεσιών αναζωογόνησης, παρηγορητικής φροντίδας και εκ των προτέρων.
Ένας καλλιτέχνης στην κιθάρα από την ηλικία των δέκα ετών, ο Stephen έχει καταγράψει 3 CD με σόλο όργανα και έχει συνθέσει μουσική για χορό, σκηνικά και ντοκιμαντέρ.
Ζει στο Βερμόντ με τους δύο γιους του.

Edna O' Brien, Μικρές Κόκκινες Καρέκλες

                                                Μικρές Κόκκινες Καρέκλες, Έdna O' Brien
                                                        Eίδος Ιστορικό/Κοινωνικό
                                                         Βαθμολογία : 8,5/10
                                                                       



ΘΕΤΙΚΑ: Ιστορική Μνήμη, ξεχωριστό θέμα, Δραματικότητα, Αγωνιώδης πλοκή, ανατρεπτικότητα, ζωηρή εικονοπλασία, συμπαθής πρωταγωνίστρια

ΑΡΝΗΤΙΚΑ: Χρονικά άλματα, κενά στην πλοκή,μονομερής ανάγνωση της Ιστορίας

Η Ιρλανδή Έντνα Ο Μπράιαν είναι γνωστή για τις τολμηρές εμπνεύσεις της και σε αυτές ανήκει το μυθιστόρημά της με τον παράξενο ίσως τίτλο.
Πίσω όμως από τις "Μικρές Κόκκινες Καρέκλες" κρύβεται μια από τις πιο σκληρές πτυχές της πρόσφατης Ιστορίας, που η συγγραφέας την προσεγγίζει με έναν παράδοξο τρόπο συνδυάζοντας την ομιχλώδη τοπία της Βρετανίας, με τη φωτιά των Βαλκανίων...

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Σε ένα μικρό χωρίο της Ιρλανδίας καταφθάνει ένας μυστηριώδης ξένος,ο Βλαντ, ο οποίος συστήνεται ως πνευματικός θεραπευτής.
Η γοητεία του αδιαφιλονίκητη κερδίζει τους απλοικούς κατοίκους και ειδκότερα της γυναίκες.
Σύντομα στη σαγήνη του ο παράξενος θεραπευτής παγιδεύει και τη Φιντέλμα Μακμπράιτ, η οποία βαλτώνει σε έναν άνευρο γάμο, με έναν πολύ μεγαλύτερό της άντρα, και το ανεκπλήρωτο όνειρο της μητρότητας...
Εκείνη αφήνεται σε αυτόν τον νέο έρωτα ανυποψίαστη για το παρελθόν του ξένου ο οποίος -στην πραγματικότητα είναι ένας καταζητούμενος εγκληματίας πολέμου από τον πρόσφατο Εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας, συνυπεύθυνος για τις σφαγές στη Βοσνία.
Αυτός ο δεσμός πυροδοτεί μια τραγωδία για τη Φιντέλμα και την οδηγεί σε μια νέα πορεία που θα τη φέρει σε μια τελική αναμέτρηση με τον εφιάλτη της...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η παιδική αθωότητα του τίτλου και το ειδυλλιακό ,φθινοπωρινό τοπίο στο εξώφυλλο μπορεί να παραπλανήσουν τον ανυποψίαστο αναγνώστη, για όποιον όμως αναγνωρίζει τη σημειολογία αυτή μόνο ρίγος μπορεί να φέρει η αντίφαση της αρχικής εντύπωσης, με την πραγματικότητα.
Ο τίτλος λοιπόν δεν προδιαγράφει κάποιο παιδικό παιχνίδι, αλλά την ειδική εκδήλωση μνήμης, που πραγματοποιήθηκετο 2012 στην κεντρική οδό του Σεράγεβο.
Σε αυτήν τοποθετήθηκαν 11.541 κόκκινες καρέκλες οι οποίες συμβόλιζαν όσους σφαγιάστηκαν στη Σρεμπρένιτσα το 1995.
Γι' αυτό θα έμεναν πάντα άδειες, και πάντα "αιματοβαμμένες".
Ανάμεσά τους, 643 παιδικά καθίσματα, που φυσικά συμβόλιζαν τα παιδάκια που δολοφονήθηκαν σε αυτήν τη φοβερή εθνοκάθαρση.
Αυτές, ακριβώς, είναι οι ..."Μικρές Κόκκινες Καρέκλες" που έδωσαν τον τίτλο στο βιβλίο της Ο' Μπράιαν, αφήνοντας το στίγμα της έμπνευσης της.Έμπνευση ξεχωριατή και πρωτότυπη σε σχέση μετα τυπικά ευρωπαικά μυθιστορήματα της εποχής μας.
Η αφήγηση χωρίζεται ατυπα σε τρία μέρη:
Στο πρώτο έχουμε την απλή, σχεδόν πληκτική ζωή του μουντού ιρλανδικού χωριού, η οποία διαταράσσεται από την άφιξη ενός γοητευτικού άντρα, του Βλαντ, που συστήνεται ως πνευματικός θεραπευτής.
Εδώ, ο ρυθμός επιβραδύνεται.
Έχουμε μια ήπια εικονοπλασία και έναν ιδιόρρυθμο λυρισμό, σχεδόν απόκοσμο, όπου ανακαλύπτουμε την ιρλανδική ύπαιθρο,με το υγρό τοπίο να κλείνει τον ορίζοντα, υποβάλλοντας μια ατμόσφαιρα πνιγηρή για τις ατομικότητες,χωρίς την επιλογή της αυτοδιάθεσης.
Αυτήν την κοινωνική ασφυξία αντιπροσωπεύει η γλυκιά Φιντέλμα μες στο τέλμα ενός αποτυχημένου γάμου και μιας ματαιωμένης μητρότητας.
Η επίπλαστη ισορροπία για την ηρωίδα, διασαλεύεται από τον νεοφιχθέντα Βλαντ, που ζητά να εισάγει καινά δαιμόνια.
Ανάμεσα σε αυτόν και τη Φιντέλμα ξεδιπλώνεται σχεδόν νομοτελειακά ένα πάθος, που η κοινοτυπία του γίνεται πρόσχημα για να εξακτινωθεί στον κεντρικό προβληματισμό του βιβλίου, που δεν είναι άλλος από τον Πόλεμο και τις συνέπειές του.
Χωρίς πλατειασμούς ή εξάρσεις η συγγραφέας δε χρειάζεται να αναλωθεί σε περιττούς συναισθηματισμούς , προκειμένου να στήσει πειστικά το σκηνικό που προετοιμάζει την τραγωδία, και που δεν είναι άλλη παρά η ταυτότητα του Βλαντ!
Η Ιρλανδή συγγραφέας δια μέσου του ήρωά της, του θεραπευτή Βλαντ, τολμά να αγγίξει μια από τις χαίνουσες πληγές των Βαλκανίων:
O Ντράγκαν της,(οπως είναι το αληθινό  όνομά του) είναι ένας σφαγέας, ένας θιασώτης μιας γενοκτονικού τύπου σφαγής αμάχων που συντελέστηκε στη Σρεμπρένιτσα το 1995.
Η πορεία του Βλαντ παραπέμπει στην περίπτωση του Ράντοβαν Κάραζιτς και του εκ δεξιών του Μλάντιτς, Σέρβων στρατιωτικών που, διέφευγαν τη σύλληψη για περισσότερο από μια δεκαετία και το 2008 συνελήφθησαν και δικάστηκαν στη Χάγη.
Η Έντνα Ο Μπράιαν δίνει αντιπροσωπευτικά αλλά ειδεχθέστατα στιγμιότυπα πολέμου, ο οποίος απλώνει τι;ς επιπτώσεις του στους πιο αθώους.
Η Φιντέλμα καλέιται να πληρώσει ένα τίμημα ακούσιας "συνενοχής" με έναν τρόπο, που ο αναγνώστης θα τον νιώσει σχεδόν να σωματοποιείται... 
Το δεύτερο μέρος εκτέινεται χωροταξικά και οδηγεί τα βήματα της Φιντέλμα στις φτωχογειτονιές ενός αχανούς και βρόμικου πίσω από τη βιτρίνα Λονδίνου, όπου η Φιντέλμα πασχίζει να κρύψει τις πληγές της και να αυτονομηθεί.
Εδώ η συγγραφέας, προσεγγίζει το ζήτημα της μετανάστευσης ανιχνεύοντας το αίσθημα του Ξένου, δίνοντας ένα κοινωνιόγραμμα της φτωχειας και του κοινωνικού περιθωρίου πίσω από την ακμάζουσα μητρόπολη του Θεάτρου και των Αγορών.
Αυτό το δεύτερο κομμάτι, παρακολουθεί την ηθική ενηλικίωση της Φιντέλμα μέσα από έναν οδυνηρό κι αναγκαστικό απογαλακτισμό της από την ασφάλεια του κοινωνικού ελέγχου...
Το τρίτο μέρος, προσλαμβάνει τον χαρακτήρα αρχαιοελληνικής κάθαρσης:
Εδώ, η Φιντέλμα αντιμετωπίζει τον πρότερο εφιάλτη ως ακροατήριο στη Χάγη.
Σε αυτό το τετ α τετ του Βλαντ με την Φιντέλμα, η ίδια η συγγραφέας εκκλιπαρεί για ένα ψήγμα μεταμέλειας και ανθρωπιάς , μέσα στην ψυχή και του πιο ειδεχθούς εγκληματία.
Η ίδια η πέννα της κοιτάζει κατάματα αυτούς τους εγκληματίες πολέμου που αιματοκύλησαν αθώους, πλήγωνοντας το ευρωπαικό υποσυνείδητο.
Αποζητά, εις μάτην, να αποκαταστήσει τον Άνθρωπο μέσα στον Λύκο που έχει επικρατήσει και κατασπαράσσει τις σάρκες της ειρήνης...
Ματαιοπονεί όμως καθώς ο Πόλεμος έχει διαβρώσει σαν οξύ αχόρταγο κάθε ίχνος εκπολιτισμού...
Στις σελίδες της Ο' Μπράιαν είναι σαφής η αποκτήνωση του ατόμου μες στον πόλεμο.
Η λύση κινείται στο πλαίσιο μιας φυσικής εξέλιξης των χαρακτήρων, αρνούμενη να εκβιάσει μια υπέρμετρη ουτοπική αισιοδοξία.
Χαμηλοφώνως αντιπολεμικό το μυθιστόρημα της Ο' Μπράιαν σοκάρει με τα υπαινικτικά του μηνύματα και το θάρρος του να θίξει ένα αμφιλεγόμενο κομμάτι της πρόσφατης Ιστορίας μας.
Θα ήθελα να έχουν αποδοθεί περισσότερο οι ψυχικές εντάσεις κι η δραματικότητα των στιγμών.
Νομίζω πως το σύνολο κινήθηκε λίγο πιο υποτονικά από ό,τι άρμοζε στο θέμα, αν και νομίζω πως η συγγραφέας με αυτό  επιδίωξε να προτάξει την ψυχραιμία των βορείων για να μη μεσολαβήσει το θυμικό ανάμεσα στον αναγνώστη και τον προβληματισμό γύρω από τον Πόλεμο και την πρόσφατη εθνοκάθαρση...
Καταγγελία εδώ γίνεται η καθεαυτή αλήθεια χωρίς φτιασίδια.
"Οι Κόκκινες Μικρές Καρέκλες" αποτελούν, μέσα από όλα αυτά, ένα σημαντικό μυθιστόρημα που αξίζει την προσοχή του αναγνώστη- ιδίως του Ελληνα, αφού προσεγγίζει τα πάθη της (φλογερής κι ενίοτε φλεγόμενης)"γειτονιάς μας"- με τις πολλαπλές αντιφάσεις της και τους αυθόρμητους έντονα συναισθηματικούς ανθρώπους της!
Το βιβλίο της Edna Ο Brien συνιστά από τα λιγοστά ευρωπαικά μυθιστορήματα που ασχολούνται με το γιουγκοσλαβικό δράμα, και μάλιστα από την πιο άγρια κι επονείδιστη σκοπιά του, παρότι σε όλο αυτο ενεπλάκη σύσσωμη η Δύση...
Βιβλίο που σε στιγματίζει με την τραγικότητά του και που κουβαλάς τον στοχασμό του και τις τραυματικές εικόνες του Πολέμου για καιρό.
Υ.Γ. Με τη λογική Υπομνήματος αξίζει να σημειωθούν τα εξής:
Είναι όμως γεγονός πως η συγγραφέας υιοθετεί σαφώς την οπτική των Δυτικών, δηλαδή, μιας Ευρώπης που ως ουραγός του ΝΑΤΟ και της Αμερικής υποδαύλισε εθνικιστικά πάθη με σαφή επιδίωξη τη διάλυση της Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας σε βάρος του πιο ισχυρού πολιτιστικά και ηθικά συνεκτικού της άξονα, της ορθόδοξης Σερβίας.
Έτσι υποστηρίχθηκε αρχικά η έχουσα γερμανικές αναφορές Κροατία στην απόσχισή της, κι έπειτα υπήρξε ανοχή στους Μουσουλμάνους της Βοσνίας που διεξήγαγαν απηνείς σφαγές εις βάρος των Σέρβόσνιων.Απάντηση σε αυτους τους ανελέητους διωγμούς του χριστιανικού στοιχείου ήταν ο παραλογισμός της Σρεμπρένιτσα εκ μέρους των δυνάμεων του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, για τους οποίους μονομερώς δικάστηκε η σερβική πλευρά...




Κυριακή 28 Οκτωβρίου 2018

ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ. Γράμματα Στον Γιο Μου

                                                                               Γράμματα Στον Γιο Μου/
Φυλακές Κάστορος - Αβέρωφ - Καλλιθέας, 1955-1962, Έλλη Παππά
                                                                                 Είδος: Μαρτυρία 
                                                                              Βαθμολογία(;): 10/10 (Οπωσδήποτε!!!!)
Εκδόσεις Άγρα
Αριθμός Σελίδων 96
Διαστάσεις 21χ13
Τιμή 11,32- 6,83ευρω
Πρόλογος
Για τα γράμματα στον γιο μου
1. Φλεβάρης 1955, Φυλακές Κάστορος
2. Α' - Απομόνωση
3. Β' - Καλλιθέα


27 Οκτωβρίου τιμούμε τη μνήμη της αγωνίστριας -και διανοούμενης- Έλλης Παππά, μια από εκείνες τις απώλειες που ορφανεύουν πνευματικά έναν λαό.
Η Έλλη Παππά, εμβληματική προσωπικότητα του Λαικού Κινήματος και της ευρύτερης της Αριστεράς, μικρότερη αδελφή της σπουδαίας λογοτέχνιδος Διδώς Σωτηριου, υπήρξε σύντροφος του Νίκου Μπελογιάννη και μητέρα του γιου του.
               Ανάμεσα σε άλλα αξιόλογα δοκίμια σχετικά με τη Φιλοσοφία και την Πολιτική Οικονομία
("Μακιαβέλι ή Μαρξ",
Αρχαίοι Έλληνες Συγγραφείς στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ του Μαρξ",
"Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας, 
Ο Λένιν έξω από το Μαυσωλείο", 
Ο Πλάτων κι η Εποχή Μας"
η Έλλη Παππά πρόσφερε στη σύγχρονη γραμματεία, ένα από τα πιο τρυφερά και βαθιά γυναικεία βιβλία που γράφτηκαν ποτέ, τα "Γράμματα Στον Γιο Μου", χρονικό από τις φυλακές Αβέρωφ.
          Βιβλίο διαθήκη όχι μόνο για το γιο της αλλά για κάθε προοδευτικό άνθρωπο.
Πρόκειται για ένα ιδιότυπο ημερολόγιο φυλακής σε α' πρόσωπο, που η εγκυμονούσα Έλλη Παππά συνέγραψε για χάρη του μωρού που κυοφορούσε 
τις σκληρές μέρες της Δίκης του Μπελογιάννη,
παραδίδοντας ένα ιδιότυπο χρονικό της αποτρόπαιης ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ ΧΑΡΑΜΑΤΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 30 ΜΑΡΤΙΟΥ 1952.
Ένα βιβλίαράκι μικρό με μια "μεγάλη" και άκρως δραματική ιστορία στις σελίδες του, από μια μητέρα που συνέθεσε για το παιδί της το πορτρετο του μελλοθάνατου Αγωνιστή πατέρα του, ωστέ να τον γνωρίσει μέσα από τη χάρτινη προβολή του, όταν θα το διάβαζε στα 16 του χρόνια...
Έτσι γνωρίζουμε στιγμιότυπα από τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, όχι με μια ψυχρή ιστοριογραφική προσέγγιση,  αλλά με μια συναισθηματική διάθεση, πιο βιωματική για τον αναγνώστη.
             Η Έλλη Παππά, λοιπόν, με θητεία στην Αντίσταση γνωρίστηκε με τον κομμουνιστή Νίκο Μπελογιάννη τέλη του 50 κι ερωτεύτηκαν παράφορα, με μια από κείνες τις αγάπες που θεριεύουν στη φωτιά μεγάλων οραμάτων κι αγώνων.
        Λίγο μετά την Πρωτοχρονιά του 51 η Έλλη , ο Μπελογιάννης, ο επίσης κομμουνιστής Μπάτσης κι άλλοι , συνελήφθησαν με την κατηγορία της..."κατασκοπείας" από μια κυβέρνηση άβουλη μαριονέττα των Ανακτόρων, που και μετά το πέρας του Εμφυλίου, ζητούσαν κι άλλο αίμα Ελλήνων, σε ένα αντικομμουνιστικό και ευρύτερα αντιδημοκρατικό κρεσέντο μίσους, προς όποιον οραματίστηκε ένα δικαιότερο μέλλον, σε μια καθημαγμένη πατρίδα.
        Όταν φυλακίστηκε με τον Μπελογιάννη και την υπόλοιπη ομάδα, η Έλλη Παππά ηταν ήδη έγκυος λίγων μηνών!
Παρόλαυτα, σύρθηκε κι εκείνη στο κελί και υπεβλήθη σε βασανιστικές ανακρίσεις με τη συνδρομή Αμερικανών πρακτόρων.
Οι μήνες της φυλακισης που ακολούθησαν στιγματίστηκαν από αγωνία, ματαιωμένους πόθους για κοινωνική δικαιοσύνη και την προσπάθεια δυο ερωτευμένων ανθρώπων να ξεκλέψουν ώρες και μηνύματα αγάπης με τους πιο ευρηματικούς τρόπους. 
Παράλληλα η έγνοια για την εκκολαπτόμενη νέα ζωή σαν ηλιαχτίδα ελπίδας κόντρα στα τουφέκια...
Ακολούθησε η γνωστή δίκη, όπου έλαμψε η συγκλονιστική Απολογία του Νίκου Μπελογιάννη, κουρελιάζοντας ένα Στρατοδικείο παρωδία:
Η απολογία του συνιστούσε μια "ανθολογία " στιγμών της Εθνικής Αντίστασης και "Βίβλο" για το ήθος του κομμουνιστή , "που προσφέρει το Είναι του χαμογελώντας στα πολυβόλα, γιατί δεν προσβλέπει σε ωφέλη παρα μονάχα σε μια δικαιότερη κοινωνία για τους Επόμενους".Τούτο το ευγενές όραμα είναι η αιωνιότητα του Κομμουνιστή, που διακήρυξε ο Μπελογιάννης κάνοντας τους στρατοδίκες κ τον Βασιλικό Επίτροπο να χλωμιάσουν..
Ο Λόγος της Θυσίας και της Ελευθερίας απέναντι στην Τυραννία.
Σε αυτήν τη δίκη η συγκατηγορούμενη και αγαπημένη της καρδιάς του, Έλλη Παππά, του σύστησε τον νεογέννητο γιο τους.
Ήταν Έλλη Παππά που πρόσφερε στον Μπελογιάννη το περιβόητο γαρύφαλο, με το οποίο πέρασε στην αθανασία, όπως τον αποτύπωσε το χαρακτικό του Picasso σα σύμβολο ευγενών αγώνων για ειρήνη και προκοπή...
              Σε αυτήν τη δίκη, οι περισσότεροι καταδικαστηκαν σε θάνατο.Αξιοσημείωτο είναι πως ένας από τους στρατοδίκες ήταν ο Γεωργιος Παπαδόπουλος ο οποίος μειοψήφησε καθώς ζήτησε κάθειρξη κι όχι εκτέλεση για τους υπόδικους!
Η θανατική ποινή της Έλλης εντούτοις, μετετράπη σε φυλάκιση επειδή ήταν πλέον λεχώνα, ωστόσο ένιωσε κι η ίδια τη σφαίρα να τη διαπερνά όταν τής πήραν τον Νίκο, οι θεματοφύλακες της...πατρίδας και της...Πίστης βαφοντας με αίμα ευγενικό την άγια ημέρα της Κυριακής, που κι οι ίδιοι οι Γερμανοί απέφευγαν ως μερα εκτέλεσης υπόδικων.
                 Αυτό είναι το ιστορίκό πλαίσιο του μικρού αυτού βιβλίου όμως τα "Γράμματα Στον Γιο μου" είναι ένα δευτερευόντως πολιτικό κείμενο, καθώς στις σελίδες του κυριαρχεί η μητρική τρυφερότητα, η προσμονή μιας γυναίκας να γίνει μάνα από τον άντρα που λάτρεψε κι ο απελπισμένος έρωτας που πασχίζει να επιβιώσει μέσα στο μίσος και κάτω από τη σκιά του θανάτου. 
Η γλώσσα γλυκιά, ευέλικτη, μπριόζα, μετουσιώνει τις σελίδες σε χάδι μητρικό κι έρχεται στην πιο σπαρακτική αντιδιαστολή προς το μίσος και την αδικία, που δοκιμαζε τον λαό μας ακόμη κι ύστερα από τη θεομηνία του πολέμου...
        Λίγα κείμενα μπορούν να γίνουν πιο καταγγελτικά απο τα "Γράμματα Στον Γιο Μου" της Ελλης Παππά προς αυτό το μωράκι που είδε "το φως του κόσμου" μέσα στο σκοτάδι της φυλακής.
Σε αυτήν την συγκινητική ιστορία αποτυπώνονται όλα τα μαρτύρια του λαού μας...
"Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" της Παππά είναι το δεύτερο ευρείας αποδοχής βιβλίο που μια πολιτική προσωπικότητα απευθύνει στο αγέννητο παιδί της, αφήνοντας πολιτικό απόηχο:
Γνωστό πανευρωπαικά είναι το "Γράμμα σε Ένα Παιδί Που Δε Γεννήθηκε Ποτέ" που έγραψε η Ιταλίδα δημοσιογράφος και ακτιβίστρια Οριάνα Φαλάτσι- σύντροφος επίσης ενός διεθνούς ακτινοβολίας αριστερού, του Αλέκου Παναγούλη (που έκανε την απόπειρα κατά του Γεωργιου Παπαδόπουλου και υπέστη πλήθος βασανιστήριων, ως και ηλεκτροσοκ για να σκοτωθεί τελικά σε ένα υποπτο τροχαίο το 1976)
Και το δικό της βιβλίο η Φαλάτσι το έγραψε σε κατάσταση κύησης κι, όπως εκείνο της Έλλης Παππά, εμπεριέχει πολιτικές προεκτάσεις, όντας και βαθιά φεμινιστικό, χωρίς να στερείται τρυφερότητας:
Για την Ιταλίδα δημοσιογράφο, όμως, διακύβευμα είναι το ίδιο το έμβρυο, καθώς η Φαλάτσι πραγματεύεται το ζήτημα της άμβλωσης μέσα από ένα βιωματικό πρίσμα:
 Είναι η ίδια Οριάνα που αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην αγάπη για το έμβρυο που κυοφορεί, και την επιθυμία να κάνει έκτρωση ωστε να επιβληθεί σε μια αφιλόξενη κοινωνία κυνηγώντας μια καριέρα χωρίς το ανάχωμα της μητρότητας...
Το "Γράμμα" σε αυτό το "Αγέννητο μωρό" από τη Φαλάτσι, καταγγέλλει την καταπίεση της γυναίκας, κι όλα τα στεγανά της πατριαρχίας , που ορίζουν το πεπρωμένο της.Είναι ένα βιβλίο αντιφατικό όπου αντιπαλεύουν η χειραφέτηση και η τρυφερότητα με αμφίβολο νικητή...
Από την άλλη, τα "Γράμματα" της Έλλης υποδέχονται χωρίς δισταγμούς το θαύμα της μητρότητας- απότοκο του μεγάλου έρωτα- έχοντας την εγκυμοσύνη αυτή έμπνευση κι εστιάζοντας στους κοινωνικούς αγώνες του Λαικού Κινήματος, μέσα από τη Δική του Νίκου Μπελογιάννη.
Και τα δυο κείμενα, πάντως, αναδεικνύουν το μεγαλείο της μητρικής αγάπης.
            Η εγκυμοσύνη κι ο τοκετός παρουσιάζονται και στην Φαλάτσι και στην Παππά κάπως πιο φιλοσοφημένα, και πολύ  τρυφερά, απαλλαγμένα από τη στυγνή ιατρική πλευρά, χωρίς ταμπού,
όπως μόλις  1978 έκανρ και ΣουηδήΝτέα Τριρ Μερχ! στο διεθνές κοινωνικό της μυθιστόρημα "τα Παιδιά Του Χειμώνα", σε ένα χρονικό από ένα μαιευτήριο.
         Η Έλλη Παππά όμως συνθέυει ένα ντοκουμέντο σύγχρονης Ιστορίας διαποτισμένο με ιερή μητρική αγάπη και με αυτούς τους όρους ξεδιπλώνεται οι αλήθειες της στα ΓΡΑΜΜΑΤΑ αυτά:

ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ .
           Από τις πρώτες εβδομάδες της φυλάκισης της, η αγωνίστρια Έλλη, νιώθοντας το μωρό της να σκιρτά στα σπλάχνα της, άρχισε να καταγράφει τις ημερολογιακού τύπου σκέψεις της προς το μωράκι της, καταθέτοντας το χρονικό της αγάπης που το γέννησε κι όλη την πορεία μέχρι την εκτέλεση του πατέρα του.
        Ένα βιβλίο γεμάτο ποίηση και Ιστορία, συναίσθημα αλλά και λογική.
Χάριν του μωρού της, λοιπόν, η Παππά, αφηγείται έναν έρωτα στη σκιά της παράνομης δράσης, (όταν το δίκαιο χρίστηκε " έγκλημα") των κρυπτογραφημένων ονομάτων και των συλλήψεων.
Καθώς το έμβρυο μεγαλώνει στην κοιλία της, παρελαύνουν οι μαρτυρικές μέρες στη φυλακή, οι ανακρίσεις, τα ραβασάκια με στιχάκια, γραμμένα με κάρβουνο και οι εξοντωτικές συνεδριάσεις του Δικαστηρίου των ανόμων.
Παρακολουθούμε το ζευγάρι Παππά- Μπελογιάννη  να εφευρίσκει τρόπους ώστε να ανθίσουν τα κάγκελα της φυλακής που τους χώριζε. αγωνιώντας για την έκβαση μιας βρόμικης δίκης.
          Στιγμές σε μια γλώσσα άμεση με χάρη και πινελιές πνευματώδεις που κάνουν τον αναγνώστη συνοδοιπόρο και κάθε γυναίκα να συμπάσχει, αλλά και να νιώθει περήφανη για το μεγαλείο της θηλυκότητας.
Στα "Γράμματα",γνωρίζουμε, λοιπόν,δυο ανθρώπους που οραματίζονταν ένα μέλλον ευτυχίας και μόρφωσης για όλον τον λαό και γι αυτό επιδίδονταν στην εκπόνηση σπουδαίων κειμένων που εκτείνονταν από την αρχαιότητα μέχρι οικονομικές αναλύσεις και σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία.
Η Έλλη Παππά στη φυλακή έγραψε και μερικά παραμύθια για χάρη του μωρού που θα έφερνε στον κόσμο.(Επειδή ο Μπελογιάννης την αποκαλούσε "γατα", επεξηγώντας της ευφυιώς το "γιατί", σε ένα ερωτικό του γράμμα στη φυλακή, η Έλλη Παππά συνέγραψε το φιλοζωικό και αλληγορικό παραμύθι  ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ ΤΗΣ ΣΟΦΗΣ) ίσως υπαινισσόμενη τον ίδιο της τον εαυτό!
          Ακολούθησε η περιβόητη δίκη του Μπελογιάννη, όπου κι η ίδια ήταν συγκατηγορούμενη κι αναγκαζόταν να αφήνει το λεχούδι στις υπόλοιπες συγκρατούμενες του κελιού, εκτός από τις λιγοστες φορές που έδωσε την ευκαιρία στον Νίκο να συναντήσει τον νεογέννητο γιο του...
        Το βιβλίο κορυφώνεται με τις αγωνιωδεις προσπάθειες διασωσης του Μπελογιάννη και τις αιτήσεις χάριτος με τις οποιες ένωσε τη φωνή του όλος ο πολιτισμένος κόσμος της Ευρώπης...Εις μάτην όμως.
Κάποιοι "χρειάζονταν" αυτό το αίμα για να πνίξουν κάθε δημοκρατική φωνή κι ελπίδα στην ψυχή του λαού.
Εκείνη την Κυριακή της 30ης Μαρτίου 1952 κάτω από κείνη τη μάντρα έμειναν μερικά άλικα γαρίφαλα μονάχα να μπολιάζουν το αιματοβαμμένο δέντρο της ελευθερίας.Δυο μάτια γυναικεία πίσω από τα σίδερα, μάταια ψάχναν τον αγαπημένο "ήλιο" τους...
           Ένα γυναικείο βιβλίο που ανάγεται σε πανανθρώπινο...
Ένα κειμήλιο όχι μόνο για το αγόρι που γέννησε η αγάπη της Παππά και του Μπελογιάννη, αλλά για όλες τις επόμενες γενιές.
Βιβλίο διαποτισμένο από τις πικρες στιγμές της μεταπολεμικής Ελλάδας που διασώζει το όνειρο και το φως... 
             "Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" θα μπορούσαν, λοιπόν, να απευθύνονται σε κάθε παιδί της νέας γενιάς, διότι αγωνισές σαν την Έλλη Παππά ενσάρκωσαν την "υπόσχεση"  του Νίκου Γκάτσου      
                                            Εμείς που μείναμε 
                                            θα βγούμε μια βραδιά
                                           στην ερημιά να σπείρουμε χορτάρι.
                                          Και πριν για πάντα 

                                          η νύχτα να μας πάρει
                                          θα κάνουμε τη γη προσκυνητάρι
                                           και κούνια για τ' αγέννητα παιδιά...

.                                        

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ      
"Τα Γράμματα Στον Γιο μου" συμπεριελήφθησαν ως Επίμετρο στο μυθιστόρημα ΕΝΤΟΛΗ της Διδώς Σωτηρίου οπου εξιστορείται με παραλλαγμένα ονόματα το χρόνικο του έρωτα Ελλης και Νίκου και παρατίθενται ντοκουμέντα από τις μεθοδεύσεις ξένων κ εγχώριων υπηρεσιών καθώς και τα λαθη της Αριστεράς.
.Ίσως αυτό το μυθιστόρημα γράφτηκε ακριβώς για να στεγάσει συγγραφικά το χειρόγραφο της Παππά από τις φυλακές που πρώτη φορά εβλεπε το φως της δημοσιότητας.
      Σε αυτό το ιδανικό δείγμα σοσιαλιστικού ρεαλισμού η Διδώ Σωτηρίου παίρνει τον λόγο ως αφηγήτρια.
Γίνεται με την πένα της ένας αντικειμενικός θεατής κι εξιστορεί τους διωγμούς εις βάρος του Λαικού Κινήματος μέσα από το πρίσμα μιας αιφνίδιας αγαπης ανάμεσα στον άρτι αφιχθέντα από Μόσχα Νίκο Μπελογιάννη κ την ίδια της την αδελφή, την Έλλη!!!

Στο πρώτο μισό η Έλλη κι ο Νίκος παρουσιάζονται ως Άννα και Κωστής ως μέλη ενός ευρύτερου πυρήνα αγωνιστών και συντρόφων... 
         Με μια γλώσσα όμορφη και προσιτή, διαποτισμένη από τη γνώριμη σπιρτάδα της Διδώς η κορυφαία πεζογράφος συνεπαίρνει τον αναγνώστη, κάνοντας τον να συμπάσχει με τους νέους εκείνους ανθρώπους , που πίσω από το αυστηρό πολιτικό πλαίσιο, θυσίασαν τη νιότη τους γιατί οραματίζονταν μια ανθρώπινη ζωή δικαιοσύνης, πρόοδου και γνώσης.Αυτά δίνουν στην ιστορική αλήθεια πνοή ζώσα που συγκινεί τους αναγνώστες, παρότι η πολιτική θέση είναι ξεκάθαρη.
Αφού ξετυλίγει την αγάπη αυτή, υπό μυθιστορηματική σκοπιά,  η Διδώ πρωτοπαρουσιασε ως επίμετρο πρώτη φορά στη δημοσιότητα τα "Γράμματα Στον Γιο Μου" που η Παππά έγραψε για να συστήσει τον μελλοθάνατο Μπελογιάννη στον γιο του.
Ακολουθεί κι η αλήθεια για τη θυσία του Νίκου Πλουμπίδη αυτού του πρωτοπόρου μεγάλων ιδανικών.
Η Διδώ Σωτηρίου είναι η καθ' ύλην αρμόδια να μιλήσει γι' αυτό καθώς όχι μόνο πλαισίωσε με λογοτεχνικό κύρος τους αγώνες της Αριστεράς αντάμα με τη Ζωρζ Σαρρή, αλλά κι ήταν αυτή που ανέθρεψε τον γιο της Παππά και του εκτελεσθέντος Μπελογιάννη όσο η Παππά σερνόταν στις φυλακές.
Η Εντολή έρχεται σαν τελευταίος κρίκος σε μια σειρά κοινωνικών μυθιστορημάτων που ως χρόνος αφήγησης  ξεκινούν από τα Ματωμένα Χώματα ,συνεχίζει με το Νεκροί Περιμένουν , η Ηλέκτρα ,τα Παιδιά Του Σπάρτακου και κλείνει με την Εντολή, και το Κατεδαφιζόμεθα...
"Τα Γράμματα Στον Γιο Μου" συμπεριελήφθησαν και στην έκτακτη έκδοση γενικών απομνημονευμάτων της Ελλης Παππά από το Μουσείο Μπενάκη υπό τον τίτλο "Μαρτυρίες Μιας Διαδρομής".
Κυκλοφορούν όμως κι ως αυτόνομο βιβλίο από τις εκδόσεις Άγρα κι έτσι παρουσιάστηκαν στο άρθρο αυτό.


              

                  ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΛΛΗΣ ΠΑΠΠΑ Wikipedia
                                   Î‘ποτέλεσμα εικόνας για ελλη παππα                       Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1920 (η μικρότερη από πέντε παιδιά: Ηρώ, Γιώργος, Διδώ, Δέσποινα και Έλλη). Αδελφή της ήταν η συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η οικογένεια εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Φοίτησε αρχικά στη Φιλοσοφική και στη συνέχεια στη Νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς όμως να ολοκληρώσει τις σπουδές της, λόγω της κατοχής, ενώ παράλληλα εργαζόταν ως δημοσιογράφος. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος του ΕΑΜ. Κατά την ίδια περίοδο έγινε και μέλος του ΚΚΕ[2]. Εργάστηκε στην παράνομη έκδοση του Ριζοσπάστη μέχρι το 1949, οπότε άρχισε η συνεργασία της με τον Νίκο Πλουμπίδη και από τον Ιούνιο του 1950με τον Νίκο Μπελογιάννη που έγινε σύντροφός της.
       Η Έλλη Παππά και ο Νίκος Μπελογιάννηςσυνελήφθησαν τον Δεκέμβριο του 1950 και παρέμειναν σε απομόνωση έως την πρώτη δίκη τους (Νοέμβριος 1951). Στη φυλακή γεννήθηκε ο γιος τους Νίκος (Αύγουστος 1951).
Ακολούθησε δεύτερη δίκη (Φεβρουάριος 1952). Καταδικάστηκαν σε θάνατο, ο Μπελογιάννης εκτελέστηκε, αλλά η Έλλη όχι, λόγω του βρέφους, και τελικά αποφυλακίστηκε την πρωτοχρονιά του 1964. Εργάστηκε στην ΕΔΑ και από το 1965 ήταν αρθρογράφος και μέλος της συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας Δημοκρατική Αλλαγή. Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 συνελήφθη και εξορίστηκε στη Γυάρο (αποφυλακίστηκε τον Ιούλιο του 1968, λόγω σοβαρής ασθένειας).
   Ως δημοσιογράφος εργάστηκε στην Εγκυκλοπαίδεια Χάρη Πάτση, στην εφημερίδα Μακεδονία, στο περιοδικό Γυναίκα, στην εφημερίδα Εξπρές και στην εφημερίδα Έθνος. Δραστηριοποιήθηκε στη μεταπολιτευτική ΕΔΑ και στο ΚΚΕ. Λόγω των πολιτικών διώξεων της Έλλης Παππά κατά την περίοδο της κατοχής και του Εμφυλίου, μεγάλο μέρος του αρχείου της έχει χαθεί. Από την περίοδο της φυλάκισής της σώζεται αλληλογραφία, κείμενα και ενθυμήματα, πολλά από τα οποία φυλάχθηκαν από τον γιο της και την αδελφή της, Διδώ Σωτηρίου. Σε δεκατρία χρόνια φυλακής δεν έπαψε να δημιουργεί –κατάλληλα για την εκάστοτε ηλικία του– βιβλία για το παιδί που μεγάλωνε με τη φροντίδα της αδελφής της, Διδώς. Γραμμένα ή διασκευασμένα από την ίδια, ζωγραφισμένα και βιβλιοδετημένα στο χέρι με λεπτομέρεια, τα βιβλία που φιλοτέχνησε για τον γιο της η Έλλη Παππά.
Το 2002 η Έλλη Παππά εμπιστεύθηκε στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο ) το σύνολο του αρχείου της, που, ταξινομημένο πλέον, προστίθεται στις διαθέσιμες πηγές της μεταπολεμικής ιστορίας. Παρέδωσε το αρχείο της στο Μουσείο Μπενάκη. Μετά θάνατον εκδόθηκε το έργο που στηρίχθηκε στο αρχείο της, το Μαρτυρίες μιας διαδρομής.
Πέθανε στις 27 Οκτωβρίου του 2009