Βάσω Σταματίου ΒΑΡΟΥΜ? Μια Ελληνίδα Στο ΑΟΥΣΒΙΤΣ

 Βάσω Σταματίου , Warum? Μια Ελληνίδα Στο Άουσβιτς.

                                                   Είδος :Maρτυρία
                                                    Βαθμολογία 10/10

Σελίδες 192

Τιμη 10, 50 ευρώ

Μάιος 2023

Εκδ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Σήμερα, 23 Ιουνίου 2023 άφησε την τελευταία της πνοή η τελευταία Ελληνίδα επιζήσασα του Άουσβιτς, η Αντιστασιακή Βάσω Σταματίου, η οποία τα τελευταία χρόνια ζούσε στο Γηροκομείο της Στυλίδας- σε πλήρη διαύγεια και δημιουργικότητα, διατηρώντας το φωτεινό της πνεύμα και την ομορφιά της ψυχής της μέχρι το τέλος.
        Το ευρύ κοινό είχε την ευκαιρία να γνωρίσει τη Βάσω Σταματίου το 2006 μέσα από τη μοναδικής αξίας μαρτυρία της "WARUM?Μια Ελληνίδα στο Άουσβιτς" , η οποία για χρόνια αποτελούσε μια περιορισμένη ιδιωτική εκδοση.
Φέτος τον Μάιο οι Εκδόσεις Σύχρονη Εποχή ανέλαβαν να επανεκδώσουν το σημαντικό αυτό  χειρόγραφο σε μια καλαίσθητη έκδοση που έχουμε χρεός να γνωρίσουμε όλοι οι Έλληνες. 

Το Βαρούμ της εκλιπούσης πια, Βάσως Σταματίου είναι κατά τη γνώμη η δεύτερη σημαντική ελληνική μαρτυρία από στρατόπεδο που -περαν της ιστοριογραφικής σημασίας της-  διασώζει και υψηλή λογοτεχνική αξία (μετά το εμβληματικό πεζογράφημα του Ναξιώτη Ιάκωβου Καμπανέλλη για το Μαουτχάουζεν.)

Η Ελληνίδα καλλονή Βάσω Σταματίου,ήταν  μία από τις Χριστιανές Ελληνίδες που γνώρισαν τη φρίκη του Άουσβιτς- Μπίρκεναου.

Ήταν μόλις 22 ετών!

Η Βάσω Σταματίου γεννήθηκε στην Πέλλα , αλλά μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη.

Υπήρξε ΕΠΟΝΙτισσα και κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ενώ ήταν φοιτήτρια Νομικής του ΑΠΘ, συμμετείχε σε πορεία διαμαρτυρίας.

Με αφορμή αυτό ,συνελήφθη ως όμηρος στο στρατόπεδο "Παύλος Μελάς" για να μεταφερθεί αρχικά στις φυλακές της Γιουγκοσλαβίας- κι από εκεί στο Άουσβιτς της Σιλεσίας (Πολωνία).

Αυτό το ζοφερό οδοιπορικό μετέφερε στο χαρτί χρόνια μετά η όμορφη Βάσω Σταματίου, μέσα από το αποκαλύπτικο και συγκινητικό βιβλίο της "Warum? Μια Ελληνίδα Στο Άουσβιτς", το οποίο κυκλοφόρησε σε λιγοστά αντίτυπα και δεν είχε τη διάδοση που του άξιζε.
           Όπως ο Πρίμο Λέβι κάνει στη δική του μαρτυρία " Εάν Αυτό Είναι Ο Άνθρωπος", έτσι κι η Βάσω Σταματίου εισάγει το έργο της με μια αναρώτηση στον τίτλο, προσδίδοντάς του κι εκείνη βασανιστικές ηθικές προεκτάσεις.
Το Κατηγορώ των Αθώων:"Warum?"(στα γερμανικά σημαίνει το "Γιατί;")

Ερώτημα αναπάντητο, όπως ακριβώς η υπόθεση του Πρίμο Λέβι "Εάν Αυτό είναι ο Άνθρωπος."
Τίτλος που φανερώνει, όπως στην περιπτωση του Λέβι, τη φιλοσοφική διάθεση και την οξύτητα του πνεύματος που διέπουν τη μαρτυρία της Σταματίου, χαρίζοντας της ευαισθησία και εκλέπτυνση λόγου, που αγγίζουν την αυθεντική Λογοτεχνία -αντίθετα με τον πιο στεγνό λόγο του Λέβι.
Στις 173 σελίδες του βιβλίου ,λοιπόν, ευωδιάζει το κάλλος της ψυχής μιας πανέξυπνης κοπελίτσας, όμορφης σα νεράιδα, που από τα μαρτύρια της σκοτεινής φυλακής της, μάς συμπαρασύρει στην ελευθερία του πνεύματος και στο φως της ανθρωπιάς, με μια αφήγηση ελκυστική.

         Κάποιες στιγμές μου έφερε στον νου την υπέροχη αγωνίστρια Έλλη Παππά, που, γεννώντας μέσα από τη φυλακή τον γιο του Μπελογιάννη, μιλούσε για το φως, για τα λουλούδια, για τη χαρα, τον έρωτα και τη γνώση.
Σε ένα τόπο παράλογου υποβιβασμού, η Παππά και η Σταματίου,με την αξιοπρέπεια και τα γραπτά τους, επέμεναν να προάγουν τον Άνθρωπο.

Η Βάσω Σταματίου αρπάζει τον αναγνώστη κατευθείαν ξεκινώντας την τόσο παραστατική εξιστόρησή της από τις μέρες της στις σερβικές φυλακές της Μπανίτσα.

Εκεί μας συστήνει τις συγκρατούμενές της , σκιαγραφεί χαρακτήρες και σκέψεις χωρίς να κουράζει και ξεδιπλώνει το ιστορικό της σύλληψής της.

Η μικρή Τούλα, η Μαίρη, η αθυρόστομη Έυα, η Νίκη με το μυστικό γίνονται φίλες σου και αγωνιάς κι εσύ για κείνες...

Δεσπόζουσα φιγούρα στις φυλακές ο σωματώδης, εκρηκτικά βίαιος δεσμοφύλακας Ράντοβαν, με την ανεξιχνίαστη καρδιά και τις κρυμμένες ευαισθησίες.

Η αναγκαστική συνύπαρξη, η πείνα, , η παράξενη σούπα "ταράνα", ανταγωνισμοί κι αλληλεγγύη τόσων γυναικών κάτω από το μαστίγιο του φρουρού, οδηγούν σε  ιδιότυπους δεσμούς συνθέτοντας ένα μωσαικό αγωνίας και απροσμενης τρυφερότητας.

Η πένα της Βασως Σταματίου σαν ανατόμος εισχωρεί στις ψυχές, αναζητώντας προθέσεις και αντιστάθμισμα στον τρόμο. Η αθωότητα της άγνοιας, οι μνήμες της παρίδας, μικρόι ηρωισμοί, η ξέγνοιασια της νιότης που αντιστέκεται, ο απρόσμενος έρωτας. 

Τούτο το σκληρό σκηνικό της σερβικής φυλακής , με κάποια χαριτωμένα στιγμιότυπα να φέγγουν ελπίδα, καταλαμβάνει το πρώτο μισό της μαρτυρίας και θα είναι ο προθάλαμος για τον πρόωρο, "ανεξήγητο Άδη" που οι Γερμανοί έστησαν για τους αθώους στην πολωνογερμανική μεθόριο.
             Η Βάσω Σταματίου μας μεταφέρει στιγμή -στιγμή τούτο το τρομακτικό ταξίδι...
Το τρένο για το Άουσβιτς, οι στρατιώτες, οι κοντοκουρεμένοι τρόφιμοι, τα νέα ριγωτά ρούχα του στρατοπέδου κι η ανείπωτη ευτυχία να παίρνεις παπούτσι στο νούμερό σου...

Κι ύστερα, ο αριθμός χαραγμένος στο χέρι και ο λιμός χαραγμένος στα μάγουλα μετατρέπουν νιάτα δροσερά σε γλυπτά θανάτου....
82224 αντί για το όλο χάρη όνομα σου, που κάποτε συλλάβιζαν στο αυτί σου τα νανουρίσματα της μάνας σου, τα γέλια των φίλων σου και ίσως κάποια λατρεμένη αγοριστική φωνή...
             Κι από το πρώτο σοκ, η καταβύθιση στον απόλυτο εκμηδενισμό σε ένα καλά στημένο πείραμα .
           Απερίγραπτη η φρίκη των ξυλοδαρμών, η χωρίς έλεος ειλωτεία ,οι ματωμένοι σκελετοί που περιφέρονταν κάτω από τα δόντια των σκυλιών και τα μαστίγια των Ες Ες, αλλά το πιο τρομακτικό ήταν η απάθεια καθενός στο δράμα του διπλανού του.Η αποκτήνωση, η έλλειψη ενσυναίσθησης.Η κόλαση όπως την περιγράφει ο Ντοστογιέφσκι ως πλήρη απουσία αγάπης.
Εδώ υπάρχει μονάχα η ζωώδης πείνα, που βλέπει μονάχα έναν κανιβαλικό εαυτό.Η επιστροφή στη σπηλιά και τα πλατωνικά δεσμά της. Η μοναξιά των Πρωτόπλαστων, όταν καθένας πάσχιζε να σώσει τον εαυτό του από την οργή του Θεού...

Η Σταματίου λοιπόν φιλοτεχνεί με ενδεικτικά στιγμιότυπα τον φρικιαστικό πίνακα του Άουσβιτς, επιστρατεύοντας τα πιο σκοτεινά χρώματα από την παλλέτα της ζωής και μας πληροφορεί για τον σαδισμό συγκρατούμενων επιστατριών, για φρικιαστικές ιατρικές επεμβάσεις, την αποφορά της καμένης σάρκας, τα στιβαγμένα πτώματα, την καθημερινή αγωνία και την εξοντωτική εργασία.
Η γυναικέια φύση όμηρος αποτρόπαιων, ιατρικών πειραμάτων,  βασανιστήρια, φιλικές φιγούρες που χάθηκαν, η φλούδα μιας πατάτας "επίζηλο γεύμα", η προδοσία.
Κι αντιστάθμισμα , ένας φιλικός ψίθυρος, η ανάμνηση ενός στίχου, το ψωμί που μασουλάς αργά για να κρατήσει περισσότερο... 
Με άλλα λόγια, η αναμέτρηση του τσακισμένου σώματος με το ακαταπόνητο πνεύμα.
               Όλα τα έγραψε η Βάσω Σταματίου- τίποτα δεν έκρυψε.

Κι όμως, άφησε να φεγγοβολήσει μια βαθιά πίστη στα πιο ευγενικά ιδανικά...Η δική της αντίσταση στάθηκε μια ιδιότυπη φιλία με μια Ουγγαρέζα -και όχημα τις γνώσεις για την Αρχαία Ελλάδα.
Το μύρο της φιλίας  πλημμυρίζει την ψυχή του αναγνώστη, υπενθυμίζοντας πως η "Στροφή προς έναν Άλλον μπορεί να νοηματοδοτήσει την ύπαρξη μας και να μας κρατήσει στη ζωή ως η μόνη ουσιώδης αντίσταση στον θάνατο..
Παρακολουθούμε αυτήν τη Φιλία με κατανυξη και αγωνία...
Αφήνοντας αυτό ως επιστέγασμα, η Βάσω Σταματίου  ίσως κλείνει λιγάκι βιαστικά την άρτια δομημένη κ δοσμένη ως εκεί κατάθεσή της, χωρίς να επεκταθεί σε όσα έζησε στο Ράβενσμπρυκ ή την απελευθερωση της.
       Το τελευταίο είναι ζήτημα που παρέλειψε εσκεμμένα γιατί την πονά όσο το τατουάζ στο χέρι της: Ως αριστερή την περίμεναν διωγμοί κι η ίδια κατόρθωσε να σπουδάσει στην Ιταλία σκηνογραφία και να βρει δουλειά πολλά χρόνια αργότερα στη Λυρική.
Είναι επονείδιστο για την Ελλάδα ότι η επιστροφή στην πατρίδα στάθηκε για ανθρώπους σαν την νεαρή επιζήσασα Σταματίου μια νέα "ξενητειά", καθώς την υποδέχθηκε ένα κράτος εχθρικό προς κάθε πρότερο αγωνιστή της Ελευθερίας...Οι ήρωες υπό διωγμόν.

Όσοι θυσιάστηκαν για την ελευθερια της πατρίδας έγιναν ξανά δεσμώτες!
          Και σήμερα, κάπου αισθάνονται ενίοτε ένας "ενοχλητικός αναχρονισμός", που τον φιμώνει η αδιαφορία των νεότερων γενεών...Χρωστάμε όμως να δώσουμε πίσω τη φωνή στη μνήμη.
Φωνές σαν την ευαίσθητη Βάσω Σταματίου θα παραμένουν πάντα επίκαιρες, και πρέπει να τις αφουγκραζόμαστε ευλαβικά, διότι το  Άουσβιτς θα παραμένει το σημείο 0, όπου "πάγωσε" ο Σύγχρονος Πολιτισμός σαν την Ωραία Κοιμωμένη", περιμένοντας στους αιώνες το φιλί της ανθρωπιάς, για να ξυπνήσει.
           Για όλα αυτά το "ΒΑΡΟΥΜ?" της Βάσως Σταματίου,περιμένει την απάντηση μας ως μια ανεκτίμητη μαρτυρία από τα απώτατα βάθη της κόλασης που κυοφορεί μέσα του άνθρωπος αντάμα με τον Ουρανό όπου προορίζεται, έχοντας πάντα την επιλογή ανάμεσα στα δύο... 

Επιπλεόν ενδιαφέροντες συνδεσμοι 

Το Κορίτσι 82224

Η ζωή μετά το Άουσβιτς

Ελληνιδες σε ναζιστικα Στρατόπεδα

Νατάσσα Καραμανλή, ΜΙΡΑΜΠΕΛ

                                                                     Μίραμπελ, Νατάσσα Καραμανλή
                                                                      Είδος Ιστορικό Δράμα
                                                                      Βαθμολογία 8,5/10

Η Θεσσαλονικιά Νατάσσα Καραμανλή φέτος μας εξέπληξε με ένα ιδιαίτερο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο ευαισθησία, ζητώντας να ξεπλύνει μια κηλίδα στη Ιστορία της πόλης της:           Η "Μίραμπελ" της ήρθε να μιλήσει για την εκρίζωση της εβρα'ι'κού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης από τους Ναζί κατακτητές, με έναν πρωτότυπο- όσο και σπαρακτικό- τρόπο, που μένει αξέχαστος.

(ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ)

"Με λένε Μίραμπελ. Είμαι μια κούκλα. Όχι σαν τις άλλες· ασυνήθιστη. Πήρα μορφή σε ένα εργοστάσιο στη Γερμανία, σε μια βάναυση εποχή. Ολόγυρα πόλεμος, μπαρούτι και μίσος.

 Δε θα έπρεπε να νιώθω, δεν πλάστηκα για να αισθάνομαι, αλλά για να γαληνεύω ψυχές. Αν μπορούσα να κλάψω θα το έκανα με μανία[...] Κατοίκησα σε αποθήκη παιχνιδιών, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, σε βιβλιοπωλείο, σε σπίτια. Αντίκρισα πολλούς θανάτους – με κάθε πιθανό κι απίθανο τρόπο.Γιατί οι άνθρωποι πνίγουν με τα ίδια χέρια που αγκαλιάζουν; Γιατί;"

ΠΕΡΙΛΗΨΗ (ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΜΑΣ)

Η κούκλα Μίραμπελ από την αποθήκη του εργοστασίου της καταλήγει στα χέρια της μικρής Ρόζας, κόρης του Ες Ες γιατρού του Μπούχενβαλντ, που τη φροντίδα της έχει αναλάβει ως οικιακη υπηρέτρια η Εβραία όμηρος Σωσσάννα- φετίχ και θύμα ενός βάρβαρου αξιωματικού.

 Η απελευθέρωση του στρατοπέδου θα οδηγήσει την κούκλα σε άλλα χέρια- πονεμένα και πιο ανθρώπινα.

       Οι εναλλαγές και το πεπερασμένο της ανθρώπινης ζωής θα στερήσουν από τη Mirabel την ασφάλεια μιας σταθερής αγκαλιάς, φέρνοντας τη στα χέρια ετερόκλητων ανθρώπων. 

Κι όσο η Μίραμπελ αποζητά την αγάπη θα γίνει μάρτυρας θλίψεων καταστροφών αλλά, πάνω από όλα, μιας νέμεσης συγκλονιστικής που έρχεται να κλείσει κύκλους σε μια οδυνηρή συμμετρία και συμφιλίωση.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η "Μίραμπελ" της Νατάσσας Καραμανλή δεν είναι ένα συνηθισμένο ιστορικό μυθιστόρημα. 

Αποτελεί ένα σπονδυλωτό μωσα'ι'κό τραγικότητας και νέμεσης σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων- ιδιαίτερα της Θεσσαλονίκης, που η συγγραφέας έχει μελετήσει σε βάθος παρέχοντας στον αναγνώστη ενδιαφέρουσες πληροφορίες άγνωστες στο ευρύ κοινό.

       Πρωταγωνίστρια του βιβλίου με το εύηχο όνομα δεν είναι κάποια γυναίκα, αλλά μια πορσελάνινη κούκλα, τύπου Mirabel, κατασκευασμένη στη Θουριγγία (κρατίδιο της Γερμανίας) λίγο πριν το ξέσπασμα του ΒΠΠ.

      Παρόλαυτα η "Μίραμπελ" είναι από τα πιο ανθρώπινα κείμενα μυθοπλασίας που διάβασα τελευταία.

Η εξαίσια κούκλα αντίκα ζωντανεύει σε αυτές τις σελίδες, με έναν τρόπο γεμάτο ευαισθησία, καθώς παρατηρεί ενδεικτικά στιγμιότυπα του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης

        Ένα πανέξυπνο συγγραφικό εύρημα που γίνεται ο κεντρικός κορμός εξακτίνωσης της πλοκής σε ετερόκλητους άξονες και πρόσωπα.

          Πολλοί δημιουργοί έθεσαν σύμβολα αθωότητας στον αντίποδα του πολέμου και της ναζιστικής θηριωδίας ειδικότερα, με συνηθέστερα τα παιδιά (Ζουσάκ- "Κλέφτρα των Βιβλίων", Μπόυν- "Πιτζάμα" Μπενίνι -"Η Ζωή Είναι Ωραία") και τα ζώα ( Μορπούγκο "Άλογα του Πολέμου", Κερρ -"Αλογα του Χειμώνα", στο πρότυπο του Ομήρου και του Καβάφη) 

         Ακολουθώντας αυτό το συγγραφικό μοτίβο, η κα Καραμανλή επέλεξε την "Κούκλα" με τη διττή ιδιότητα της παιδικότητας και της θηλυκότητας, που αμφότερα λαβώνονται στον Πόλεμο. Αυτή της η επιλογή προσδίδει λυρισμό στο έργο και στοιχείο μοναδικότητας στη σύγχρονη λογοτεχνία μας που συνήθως προβάλλει πιο αποστεγνωμένη: 

           Η Νατάσσα Καραμανλή, όμως, καταφάσκει δια μέσου της Μίραμπελ το "αγνό κορίτσι που παραμένει άναυδο μπρος στην ενήλικη θηριωδία, λαχταρώντας πάντα το φως" κι αυτό αναδεικνύεται στους συγκινητικούς μονολόγους της κούκλας όπου είναι διάχυτο το παράπονο για τον παραλογισμό του μίσους και εμφανές αίτημα ανθρώπινης επαφής...

       Πέραν της ιστορικής διάστασης το εύρημα της Κούκλας θίγει παράλληλα και το πρόβλημα της Μοναξιάς και της ανθρώπινης αποξένωσης.

        H κούκλα Mirabel ίσως, τελικά, προσωποποιεί την εύθραυστη ψυχή της ίδιας της συγγραφέως, που διατηρώντας μια λαβωμένη αθωότητα γίνεται μάρτυρας κατηγορίας της ανθρώπινης σκληρότητας μέσα στην πρόσφατη Ιστορία και την καταγγέλλει με την αμείλικτη αλήθεια των Αθώων, όσο αναζητά της αγκαλιά-αίτημα πανανθρώπινο. 

           Δια μέσου αυτής της Κούκλας, προσεγγίζουμε αποσπασματικά το ζήτημα του Ολοκαυτώματος από διαφορετικές πτυχές του.

        Αρχικά είναι τα ευάλωτα θύματα (3 πρόσωπα) και οι δήμιοί τους (με 4 χαρακτήρες της γερμανικής πλευράς) για να ακολουθήσουν κι άλλοι.

          Η συγγραφέας είχε την πρόκληση να διαχειριστεί την τεχνική του τρίτου παρατηρητή (κούκλα Mirabel) που πρεπει να δώσει ενδεικτικές πληροφορίες για τους εμπλεκόμενους χαρακτήρες, χωρίς να υπερβαίνει τη δεσμευτική υπαρξιακή συνθήκη του -επί της ουσίας άβιου- αντικειμένου.

Σε αυτό ανταποκρίνεται μέσες ακρες επιτυχώς.

         Έτσι κατορθώνει να αναδείξει στιγμές της τραγωδίας των Εβραίων, αποδίδοντας όλην την αλαζονεία και τον παρανο'ι'κό σαδισμό του ναζιστικού καθεστώτος. Κάποια στιγμιότυπα φάνταζαν βγαλμένα από την αλληγορική παραφορά του Pasolini όταν- και αυτός- μίλησε για τον φασισμό με όρους διαστροφής.

        Η διαδρομή της κούκλας μάς μεταφέρει έπειτα στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη για να αναδείξει ένα όνειδος: 

Τα ετεροφοβικά/ ρατσιστικά αντανακλαστικα μιας μερίδας της ελληνοχριστιανικής κοινωνίας, που όχι μόνο ανέχθηκε ή και υποβοήθησε τον διωγμό των Εβραίων γειτόνων από τις γερμανικές αρχές, αλλά τον εκμεταλλεύτηκε σε κάποιες περιπτώσεις, για να υφαρπάξει της εναπομείνασες εβραϊκές περιουσίες των εκτοπισμένων και να οικειοποιηθεί τα σπίτια τους (καθημερινοί πολίτες κι όχι μόνο δωσίλογοι) !

Από τις λίγες φορές που πένα Έλληνα συγγραφέα θίγει τούτη την ντροπή και δε σπεύδει να ξεπλύνει σύσσωμη την ελληνική κοινωνία στον συμψηφισμό των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας.

 Όχι. Κάποιοι Χριστιανοί πολίτες, εξίσου τρομοκρατημένοι από τον κατακτητή, (χωρίς τη στάμπα του δοσίλογου) συναίνεσαν σιωπηλά στην εβραϊκή γενοκτονία! Αλήθεια πικρή σαν αυτές που έχει χρέος ένας ευσυνείδητος συγγραφέας να φέρνει στο φως σαν οίστρος σωκρατικός, υπηρετώντας τη Λογοτεχνία κι από την παιδευτική της σκοπιά, όχι μόνον την ψυχαγωγική:

"Αυτήν που εγείρει συνειδήσεις" και γι' αυτό είναι αξιέπαινη η σχετικά νέα συγγραφέας.

               Η συνέχεια για τη Μίραμπελ μάς συστήνει 2 ανθρώπινες τραγωδίες,  οι οποίες μετατοπίζουν το "κέντρο βάρους" από το πιο κοινωνικό στο ατομικό. 

    Δε νιώθω ότι προσέφεραν γοητεία στο μυθιστόρημα, όπως η δυναμική αρχή του.

Αυτές ήταν ιστορίες λίγο "μουντές", λειτουργικά όμως είχαν βάση. Η δε μια ήταν σίγουρα χρήσιμη αφού στάθηκε η απαραίτητη- όσο και πειστική- "γέφυρα" για να μεταβούμε προς το φινάλε και την απαραίτητη κάθαρση. 

         Αισθάνθηκα πως αυτή η κάθαρση ήρθε σύντομα , προτού γνωρίσουμε καλύτερα κάποιους χαρακτηρες.

 Συμπεριέλαβε εντούτοις κάποια πρόσωπα, που οπωσδήποτε είχαν "ανοιχτούς λογαριασμούς" -και μεταξύ τους και ...με τον αναγνώστη.

       Η λύση του δράματος, ωστόσο, μπορούσε να έχει αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος και να συνταράξει την ψυχή του αναγνώστη, πραγμα που δεν έγινε.

Νιώθω πως δόθηκε λίγο πιο βιαστικά από όσο θα της αναλογούσε.

Αυτό όμως δε με εμπόδισε να απολαύσω εν τέλει το ξεχωριστό αυτό μυθιστόρημα, αφού ειναι σιγουρο πως δεν μπορείς να μείνεις ανεπηρέαστος από τις αναφορές του βιβλίου αυτού.

        Η ΜΙΡΑΜΠΕΛ είναι ένα  μυθιστόρημα, συναισθηματικής φόρτισης , που κάνει τη διαφορά και αξίζει να διαβαστεί- πρωτίστως για την ευφυή σημειολογία της Κούκλας- αφηγήτριας, που προσδίδει μια σπάνια ευαισθησία και διάθεση σχεδόν ποιητική στο κείμενο, παραμένοντας εξαίσιο δείγμα δημιουργικής γραφής .

Βασίλι Γκρόσσμαν ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ

                                                                      Στάλινγκραντ, Βασίλι Σεμιόνοβιτς  Γκρόσμαν
                                                                       Είδος Ιστορικό Δράμα
                                                                        Βαθμολογία 8,5/10

Αριθμός Σελίδων 984

Ημ/ νια Κυκλοφορίας 6/ 2021

Μτφ Γιώργος Μπλάνας 

Οι εκδόσεις Γκοβόστη παρουσίασαν το 2013 στο ελληνικό κοινό το για δεκαετίες απαγορευμένο από το σοβιετικό καθεστώς έπος του Σοβιετικού ανταποκριτή, Βασίλη Γκρόσσμαν, " Ζωή και Πεπρωμένο",σε μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, που απέσπασε Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης. 

Αισθάνομαι, όμως... "τυχερή", που δεν το εχω ακόμη διαβάσει γιατί, το 2021, οι εκδόσεις Γκοβόστη προχώρησαν στην έκδοση και του άλλου σπουδαίου κι εκτεταμένου του έργου, το "Στάλινγκραντ", το οποίο αποτελει το πρώτο μέρος του έργου "Ζωή και Πεπρωμένο", συνθέτοντας μαζί του μιαν εμβληματική μυθιστορηματική ολότητα, σε μορφή διλογίας. Έτσι τώρα έχουμε τη σωστή σειρά.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Βρισκόμαστε στα 1942, με τα ναζιστικά στρατεύματα του Στρατάρχη Πάουλους στις παρυφές της βιομηχανικής πόλης του Στάλινγκραντ.

Η πένα του Γκρόσσμαν μας συστήνει αρχικά έναν οικογενειάρχη σε μια κολεκτίβα ο οποίος καλείται να πάει να πολεμήσει, αφήνοντασς πίσω γυναίκα και παιδιά.

Κατόπιν μεταφερόμαστε στο αστικό περιβάλλον του ίδιου του Στάλινγκραντ , στο διαμέρισμα της οικογένειας Σαμποσνίκοφ, όπου λαμβάνει χώρα μια οικογενειακή συγκέντρωση εορταστικού χαρακτήρα.

 Η ορθολογίστρια Βέρα η νοσοκόμα, που καθημερινά αναμετράται με τον πόνο και τα ακρωτηριασμένα κορμιά, αλλά βρίσκει χώριο να γνωρίσει τον ΄έρωτα. 

Η ρομαντική καλλιτέχνις Ζένια με τη μυθική ομορφιά , διαζευγμένη από τον ορθολογιστη Κομισάριο Κίροφ, θα μοιραστεί έναν έρωτα με τον μελαγχολικό λοχαγό, που ισορροπεί ανάμεσα στη βλοσυρότητα του πολέμου και το δέος της αγάπης ενώ ο νεαρός Ανατόλι θα ετοιμαστεί για επικά κατορθώματα στο πεδίο της μάχης.

Είναι παραμονές της μεγάλης επίθεσης.Της Μητέρας των Μαχών.

Η συνέχεια μας βρίσκει σε κάθε μετερίζι μιας μάχης λυσσαλέας και μεγαλειώδους. Καθένας μάχεται όπως μπορεί.

Τα επιστημονικά εργαστήρια, οι τόποι της δουλειάς και η αγωνία του Μετώπου όταν τα πρώτα γερμανικά αεροπλάνα κηλιδώνουν τον αυγουστιάτικο ουρανό του Στάλινγκραντ, σκορπώντας τον όλεθρο.  

Σελίδες ζυμωμένες από χιόνι και φωτιά, από αίμα και στάχτη, μέσα από τα οποία έλαμψε ο "ήλιος της ελευθερίας", όπως το κελεύει ο Άγγελος Σικελιανός...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

Στις 9 Μαίου κάθε ελεύθερος άνθρωπος της Ευρώπης στρέφει το βλέμμα με ευγνωμοσύνη στη Ρωσία διότι, ύστερα από την τιτάνια γενναιότητα του ρωσικού λαού και τις  ασύλληπτες θυσίες με 27 εκατομμύρια νεκρούς, ο Κόκκινος Στρατός  αναχαίτισε  και διέσυρε τον αλαζονικό και ζοφερό Ναζισμό, προεξάρχων και πρωτομάστορας της μεγάλης νίκης των εθνών απέναντι στην ανθρωποφάγο λαίλαπα του Ναζισμού .

Η παρτίδα αυτής της γιγάντιας αναμέτρησης [όχι μόνο στρατών αλλά κοσμοθεωριών] παίχτηκε -σε ένα μεγάλο ποσοστο- στην πόλη του Σταλινγκραντ.

          Στα ριζά του Καυκάσου, ανάμεσα στο υδάτινο χάδι του Βόλγα και το άγγιγμα του Ντον, αυτή η μικρή βιομηχανική πόλη του Βολβογκραντ -με το συμβολικό βάρος της μετονομασίας της σε Στάλινγκραντ- στάθηκε κεντρικός στόχος του ως τότε επελαύνοντος γερμανικόυ στρατού, ο οποίος ηρωικά ανακόπηκε στη Μόσχα από τους Ρώσους του Ζούκωφ ,και ζητούσε έναν νέο, αντισταθμιστικό θρίαμβο, που θα άνοιγε τον δρόμο του Χίτλερ για τις καυκάσιες πετρελαιοπηγές και την Ασία.

      Εκεί γράφτηκε λοιπόν η εποπο'ί'α του ρωσικού λαού, που άφησε την υφήλιο άναυδη και καθόρισε τον ρου του τρομερού αυτού πολέμου, σε επίπεδο στρατηγικό, χρονικό (τον επέσπευσε) αλλά και ηθικό.

          Αυτή στάθηκε η πρώτη ύλη έμπνευσης για τον ανταποκριτή του Ερυθρού Στρατού, αλλά κι ευαισθητοποιημένο συγγραφέα Βασίλι Γκρόσμαν, ώστε να προχωρησει στο δικό του έργο ζωής. 

Το όνομά του ακόυγεται ...ελάχιστα "ρωσικό" ίσως (χωρίς τις χαρακτηριστικές καταλήξεις) αλλά πρόκειται για έναν αυθεντικό ήρωα πολέμου του Σοβιετικού Λαού, ο οποίος έδωσε ανεκτίμητα ντοκουμέντα από το Ανατολικό Μέτωπο βιώνοντας όλες τις τρομακτικές του στιγμές.

Αυτή του την πορεία όπως και την εγκληματική του φίμωση από την υστερία του σταλινισμού τη διαγράφει ο κορυφαίος ιστορικός Anthony Beevor (στο βιβλίο του "Ενας Συγγραφέας Στον Πόλεμο"- άρθρο στη σελίδα μας εδώ )

         Πέραν των δημοσιογραφικών αναφορών του, που με περισσή γενναιότητα συνέλεξε μετέχοντας στον Κόκκινο Στρατό, ο Γκρόσμαν υπήρξε μια ταλαντούχα πένα, μεταγράφοντας μυθοπλαστικά δραματικές στιγμές της ρωσικής Ιστορίας τα μετεπαναστατικά χρόνια και φυσικά στον ΒΠΠ, τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο των Ρώσων.

Πρώτο του μεγάλο έργο στάθηκε το εκτενέστατο "Στάλινγκραντ" που όπως φανερώνει ο τίτλος αναφέρεται στη θρυλική αυτή πολύμηνη μάχη.

            Το "Στάλινγκραντ" του Γκρόσμαν συνιστά ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα που συνομιλεί ευθέως με το εμβληματικό έργο του Τολστόι "Πόλεμος και Ειρήνη", (έργο που στάθηκε σύντροφος- και πρότυπο- του Βασίλι τις σκληρές μέρες της γερμανικής εισβολής).

       Μια πολυπρόσωπη σοβιετική σάγκα με έντονα δραματικά στοιχεία μες στις φλόγες του πολέμου είναι το "Στάλινγκραντ" ως μια αρμονική  σύζευξη της τολστοϊκής παράδοσης με την οξυδέρκεια του πολεμικού ανταποκριτή και τη σπίθα του φλογερού πατριώτη.

           Χαρακτήρες καλοδομημένοι, που καταλαμβάνουν δικό τους χώρο στις ενότητες της πλόκης αφήνουν καθένας το στίγμα του στην ψυχή του αναγνώστη που γίνεται κοινωνός των παθών τους όσο ο τρομερός πόλεμος κλιμακωνόταν.

     Μας σαγηνεύει η ατίθαση ρομαντική Ζένια με την άρνησή της να αφομοιωθεί από τον πραγματισμό και το πρακτικό πνεύμα της εποχής.

Μας συγκινεί ο ιδεαλισμός κι η νεανική ορμή του Τόλια ή ο στοχασμός της Πετρόβνα.

            Εντύπωση προξενούν οι Γερμανοί, που ο Γκρόσμαν φέρνει στο προσκήνιο, συνθέτοντας κι από το δικό τους μέτωπο, απόλυτα πειστικούς και επίσης ολοκληρωμένους χαρακτήρες που κινούν το ενδιαφέρον μας, παρότι ανήκουν στο ειδεχθές στρατόπεδο των εχθρών...

Υψηλόβαθμοι και χαμηλόβαθμοι. Φαύλοι και πιο καθημερινοί άνθρωποι με ενστάσεις, παγιδευμένοι στο δικό τους καθεστώς.

Έχουν κι αυτοί αναζητήσεις, ιδιοτροπίες, αγωνίες.

Μοιράζονται  τη δική τους συντροφικότητα ή ανταγωνισμούς ενόψει της θανάσιμης μάχης.

Εκείνο όμως που δεσπόζει στο μυθιστόρημα αυτό, πέραν των ανθρώπων είναι το διακύβευμα του Πολέμου, ο παλμός της μάχης που σπαρταρά σε κάθε σελίδα.

           Ο συγγραφέας μάς "εξασφαλίζει" μιαν εφιαλτική περιήγηση στις προετοιμασίες για την τιτανομαχία του Στάλινγκραντ, ενόσω ο Κόκκινος Στρατός οπισθοχωρεί για την ύστατη άμυνά του και τις ανατριχιαστικές όσο κι αιματηρές μάχες με τους εισβολείς.

Εκείνο που προσδίδει δυναμική στο έργο είναι πως δεν υπάρχει αυτός ο συνήθης εξωρα'ι'σμός κι η αποπροσωποποίηση "στο όνομα των ανδραγαθημάτων και των ιδεωδών του Κόμματος", που ενίοτε παρατηρείται στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό κι αφαιρεί την ανθρώπινη υπόσταση των προσώπων  που υποφέρουν αγωνιούν, πονούν κι ελπίζουν πίσω από τις στρατιωτικές στολές και τα αμπέχονα...

       Ο συγγραφέας αποφεύγει αυτήν την κομματική αποστείρωση και δεν αποσιωπά τις καθημερινές αγωνίες και πιο σκοτεινές στιγμές του Μετώπου πίσω και πριν από τον ηρωισμό.

Μας μεταδίδει τις στιγμές του πεσσισμισμού , της ολιγοψυχίας που κυοφορούν τελικά το πείσμα και την αυτοθυσία μέχρι το μεγαλείο που στοιχειοθετείται από τα μικρά και τους μικρούς.

Μας μεταδίδει το παράλογο των νεαρών ζωών που σβήνουν πριν ανθίσουν στο πεδίο μιας μάχης άνισης.

          Το παράξενο με το βιβλίο "Στάλινγκραντ" είναι πως το δυνατό του σημείο αποτελεί ταυτόχρονα και τη φαινομενική του αδυναμία:

        Η διεξοδικά λεπτομερής περιγραφή τόπων χώρων , σκέψεων και καταστάσεων- ακόμη και τεχνικών ζητημάτων- από τον άριστο γνώστη τους Βασίλι Γκρόσσμαν μπορεί να προβάλλει λίγο κουραστική στον αναγνώστη, κάποιες στιγμές, προσδίδοντας στοιχεία συγγράμματος που αμβλύνουν τη μυθιστορηματική συγκίνηση.

                Όσο όμως η αφήγηση προχωρά, το έργο απορροφά τον αναγνώστη αποκτώντας έναν βαθιά βιωματικό χαρακτήρα.

         Όταν τελείωσε η δαιδαλώδης αφήγηση ένιωσα κυριολεκτικά  νοτισμένη από το αίμα και τον αχό της μάχης και θρηνούσα τους νεκρούς- σαν να ανήκα στους υπερασπιστές της πόλης, έχοντας δοκιμάσει την υπόγεια αγωνία των βομβαρδισμών, την απρόσμενη απώλεια ή το πείσμα της μάχης ως την ύστατη πνοή, όταν κομματιασμένοι Σοβιετικοί στρατιώτες επιμένουν να στρέφουν πυρά στον άνανδρο εχθρό ξεψυχώντας στο ιερό καθήκον υπεράσπισης βωμών και εστιών...

Εκεί, λοιπόν, που νομίζεις πως έχεις υπερκορεστεί από τον όγκο της πληροφορίας , διαπιστώνεις ότι όλη αυτή η αναπράσταση σε κάνει τελικά να οικειοποιηθείς την εμπειρία του πολέμου αυτου. Παύεις να είσαι θεατής. Μετουσιώνεσαι σε ένα Ελεύθερο Πολιορκημένο του Στάλινκραντ, ταγό της τιμής και των υψηλών ιδανικών. 

Γίνεται "δικός σου πόλεμος".

Ο Γκρόσσμαν κατάφερε εν τέλει να δημιουργήσει συγκινησιακή φόρτιση μεγατόνων που εκρήγνυται ετεροχρονισμένα , αφήνοντας έντονο τον απόηχο της πολλή ώρα αφότου κλείσεις το βιβλίο.

           Το βασικό μειονέκτημα του Στάλινγκραντ είναι πως -παρά τη συγκλονιστική εξιστόρηση- το έργο τελειώνει πριν την επικράτηση των Σοβιετικών και πριν απολάυσουμε την ταπείνωση του συλληφθέντος Πάουλους και της αλαζονικής στρατιάς του. Σίγουρα ο Γκρόσσμαν θα μπορουσε να τα έχει παρουσιάσει παραστατικά κι αυτές τις στιγμές αλλά επιλέγει έναν πιο ποιητικό επίλογο -που δίνει την επίγευση της ελπίδας και του πόθου της λευτεριάς με φόντο τα τοπία γύρω απο τον ποταμό Ντον.

Αυτό ίσως θέλησε να τονίσει το ηθικό και τη θέληση του Σοβιετικού Στρατιώτη, την ετοιμότητα για θυσία που εν αντιθέσει με το κερδοσκοπικό καπιταλιστικό πρότυπο- συνιστά ανώτατο ζητούμενο στη σοβιετική κοινωνία και στην κομματική ρητορική

       Το μυθιστόρημα "Στάλινγκραντ" του Γκρόσμαν αποτελεί και μεταφραστικό επίτευγμα σε εξωτερικό κι Ελλάδα καθώς εξαιτίας της σοβιετικής λογοκρισίας αναθεωρήθηκε πολλές φορές απο τον συγγραφέα και παραδοθηκε σε διαφορετικές εκδοχές.\

Τις τελευταίες 10ετίες, ανασυντέθηκε από τα υπάρχοντα σκόρπια , ημιτελή  σχεδιάσματά και συνδυάστηκαν οι διαφορετικές εκδοχές του, θυμίζοντας τους επίσης ημιτελείς "Ελεύθερους Πολιορκημένους", που ο Διονύσιος Σολωμός μας παρέδωσε  σε 3 σχεδιάσματα, εξαιτίας του ανικανοποιήτου της λογοτεχνικής τελειοθηρίας του.

            Εμπόδιο του Γκρόσμαν -δεν ήταν μονάχα η συγγραφική φιλοδοξία -κυρίως ήταν η θανάσιμη απειλή της σταλινικής λογοκρισίας, που τον ανάγκαζε να επανασχεδιάζει το μυθιστόρημά του διαρκώς, με κίνδυνο εξοστρακισμού του από τους λογοτεχνικούς κόλπους της ΕΣΣΔ ή καα φυλάκισης.

Έτσι το χειρόγραφο έμεινε τελικά ανέκδοτο για δεκαετίες, ώσπου να το αποκαταστήσουν οι επίγονοί του και οι ένθερμοι μεταφραστές.

Το βιβλίο κλείνει με ένα πολυσέλιδο, κατατοπιστικό επίμετρο, όπου περιγράφεται η περιπετειώδης ζωή του Βασίλι Γκρόσσμαν, που τόσο βασανίστηκε από τη Λογοκρισία

Ακόμη πληροφορούμαστε για την απίστευτη πορεία του χειρογράφου και την ενσωμάτωση των διαφορετικών εκδοχών του κατά τις μεταφράσεις του για την πιο ολοκληρωμένη δυνατή του παρουσίαση.

Αυτή είναι η πληρέστερη έκδοση που μπορούμε να έχουμε σήμερα αν και παραμένει αμφιλεγόμενο σημείο η περιβόητη επιστολή της ηρωίδας του  Anna Semionova(που απηχεί την ίδια τη μητέρα του Γκρόσσμαν που τελικά εκτοπίστηκε ως εβραϊκής καταγωγής.

               Μαζί με ΖΩΗ ΚΑΙ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ", ΤΟ ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ του Γκρόσσμαν συνθέτει μια διλογία , και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας...

Πλάι του για το ίδιο θέμα, στέκεται το ιστοριογραφικό κομψοτέχνημα "Στάλινγκραντ" του Anthony Beevor, όπως και το έργο του άλλου Σοβιετικού συγγραφέα, που καταπιάστηκε με τν ΒΠΠ του Κ. Σιμόνοφ, το "Μέρες και Νύχτες στις Φλόγες του Στάλινγκραντ".

            Το "Στάλινγκραντ" του Γκρόσμαν δεν απευθύνεται μόνο στον αναγνώστη  που αγαπά την καλή λογοτεχνία και την Ιστορία, αλλά σε κάθε πολίτη που τιμά τους αγώνες για την ελευθερία , έχοντας επίγνωση της ρήσης του Χεμινγουεϊ πως  "Κάθε ελεύθερος πολίτης χρώστά στον Κόκκινο Στρατό περισσότερα απ΄όσα θα μπορούσε ποτέ να "πληρώσει"

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΠΟΥΖΟΣ, Καλντερίμι

                                                      Το Καλντερίμι, Γιάννης Καλπούζος
                                                                           Είδος Κοινωνικό/ Εποχής
                                                                           Βαθμολογία 8/10

Ημ Εκδ 23 Μαρτίου 2023

Σελίδες576

Ο συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος έχει εδραιώσει τη θέση του ανάμεσα στους κορυφαίους λογοτέχνες της εποχής μας και κάθε του νέο βιβλίο είναι " είδηση.

Φέτος η πένα του μάς σεριανά στα σοκκάκια της Θεσσαλονίκης των αρχών του αιώνα.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Δύο άγνωστοι απειλούν με μαχαίρι τον Παρασχο

Έχουν απαγάγει την κόρη του ως όμηρο για την απελευθέρωση του κομιτατζή Ασάν Τάνο από τον γιο του, όσο ο γηραιός πατέρας του νοσταλγεί τη χαμένη του αγάπη.Αυτό γίνεται αφορμή να ξετυλιχθεί η ιστορία 3 γενεών με τον Παράσχο στο επίκεντρο να αναμετράται με το περιθώριο και την οικονομική επιφάνεια της πόλης.

Ο φόβος, η ματαίωση της φτώχειας, η επιχειρηματικότητα και βέβαια η φιλία αντάμα με την προδοσία όσο η φλόγα του έρωτα πυρπολεί τις καρδιές...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
         Είναι εμφανής η τάση του Γιάννη Καλπούζου να μην ασχολείται με πολυσυζητημενες στιγμές της Ελληνικής Ιστορίας, αλλά με σχετικά άγνωστες περιόδους ανάμεσα στα πολύκροτα γεγονότα, αναδεικνύοντας το παρασκήνιο ή τον απόηχο μεγάλων γεγονότων :
         Μπορεί και το έργο του Καλπούζου να χαρακτηρίζεται από την κοινή αυτοαναφορικότητα, όπως την πλειονότητα των Ελλήνων συγγραφέων που εστιάζουν στα στενά όρια της Ελληνικής Ιστορίας, εκμεταλλευόμενοι την ταλανισμένη πορεία του έθνους τους 2 τελευταίους αιματηρούς αιώνες και παραμερίζοντας, εν πολλοίς, το παγκόσμιο γίγνεσθαι.
         Η διαφορά του Καλπούζου όμως είναι ότι και σε αυτό το αναγνωρίσιμο πλαίσιο καταφέρνει να αποφύγει την κοινοτυπία και να χαρίσει πρωτότυπες εμπνεύσεις από υστερόγραφα ή παραγκωνισμένες στη μυθοπλασία πτυχές της Ιστορίας, χαρίζοντας βαθιά συναισθήματα και νέες γνώσεις.
           Στο "Καλντερίμι", ο Καλπούζος καταπιάνεται με την πιο πολυσυζητημένη λογοτεχνικά πόλη της Ελλάδας, τη Θεσσαλονίκη.
Κι όμως, δεν επαναλμβάνεται - έχει κάτι νέο να δώσει! Το Καλντεριμι του Καλπούζου έχει να δώσει πολύ ενδιαφέρουσες γνώσεις γύρω από την πόλη αυτήν σε μια περίοδο που αρκετοί προσπερνούν πιο βιαστικα με σκοπό να φτάσουν στις κρισιμότερες καμπές της ιστορίας της ,με αποκορύφωμα την Απελευθέρωσή της αλλά και την Κατοχή με την εκρίζωση του εβρα'ι'κού πληθυσμού της από τους Γερμανούς.

Ο Καλπούζος κάνει στάση σε εκείνη ακριβώς την άγνωστη περίοδο ανάμεσα στα στερνά χρόνια της τουρκοκρατίας και στην απελευθέρωση.

Η Ιστορία της Θεσσαλονίκης όμως εξελίσσεται ως ένα καλά ιχνηλατημένο φόντο αφού είναι εμφανές ότι αυτό που ενδιαφέρει περισσότερο τον συγγραφέα είναι τα πρόσωπα της μυθοπλασίας και οι δικοί τους καημοί.

      Μέσα απο την πορεία της οικογένειας του Παράσχου αναδεικνύονται ηθογραφικές λεπτομέρειες από την όμορφη Σελανίκ.Μπροστά μας διαγράφεται ένα πολυχρωματικό μωσα'ι'κό ετερόκλητων εθνοτήτων και ομάδων πληθυσμιακών.

Ελληνες, αντάμα με τους Βουλγάρους και φυσικά την εμβληματική παρουσία του εβρα'ι'κού στοιχείου, που ευημερεί όσο στα στενοσόκκακα ζει κρυμμένος ο κόσμος των τεκέδων και του περιθωρίου- μια μικροκοινωνία μουσικής, ποτού και λαγνείας.

Στο επίκεντρο ο Γιάννης Καλούζος φέρνει εναν αριβίστα αντιήρωα.
Ο χαρακτήρας του Παράσχου έχει αρκετά "αρνητικα" στοιχεία -μα τόσο γνήσια ανθρώπινα!
Ο συγγραφέας δεν προσπαθεί να στρογγυλέψει τις αιχμές του, ούτε να θέσει κάποιο ηθικό αντίβαρο όσο βυθίζει τον πρωταγωνιστή του στον τυχοδιωκτισμό και τον τοποθετεί στις παρυφές της διαφθοράς.
Η "αδιαφορία" του Καλπούζου να δικαιολογήσει ή να εξωρα'ί'σει τον ήρωά του, ώστε "να κερδίσει τη συμπάθεια του αναγνώστη ή την "ηθική δικαίωσή του", με παραπέμπει στο πορτρέτο της "Δεσποινίδας" του Βόσνιου Νομπελίστα Ίβο Άντριτς, ο οποίος αντιστοίχως μας προσφέρει μια ηρωίδα αμιγώς φαύλη και αποστεγνωμένη από συναισθήματα.;
         Ο Παράσχος του Καλπούζου , στον αντίποδά της Δεσποινίδας όμως, είναι έρμαιο των παθών, και παραδομένος στον έκλυτο βίο: Kαταφάσκει την ηδονή, αλλά δεν έχει η αγαπη του σημαδι της θυσίας - κι οι δυο όμως έχουν αναγάγει ως ύψιστο ζητούμενο το Χρήμα.

         Ο Παράσχος αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο που πασχίζει να αποτινάξει το στίγμα της φτώχειας βαθιά τραυματισμένος από την αδικία και την στέρηση.
Χρόνια κακοποίησης από τον περίγυρο, αλλά και παθητικής αποδοχής τροφοδοτούν το κοινωνικό σύμπλεγμα που θα διαρρήξει το οικοδόμημα της ηθικής του και θα τον κάνει να εξεγερθεί.
          Ο Παράσχος μπορεί εν μέρει να ερμηνευτεί ως "σύμβολο της ανερχόμενης αστικής τάξης", έτσι καθώς κόντρα στην πρότερη ταξική νομοτέλεια , θέτει την ανέλιξή του ως αυτοσκοπό που τον αλλοτριώνει...

Αντιπροσωπεύει κι αυτός μια κοινωνία που μεταλλάσσεται καθώς η οθωμανική σκιά απέρχεται κι η ζωή εκσυγχρονίζεται κάτω από θυελλώδεις πολιτικές εξελίξεις που ακροθιγώς μόνο προσεγγίζονται εδώ.
       Παρόλαυτα, η ζωή του Παράσχου ξετυλίγεται ως μια απολαυστική οικογενειακή σάγκα όπου κάθε πρόσωπο διατηρεί τα δικά του μυστικά.Τα νήματα όμως κινεί ο παππούς Αντύπας με την ανεκπλήρωτη αγάπη του να καθορίζει τη στάση ζωής του και τον πληγωμένο ψυχισμού του γιου του.

       Δομικό στοιχείο στο Καλντερίμι όπως στα άλλα εμβληματικότερα έργα του Καλπούζου( Εις την Πόλιν, Ιμαρέτ, Ο,τι Αγαπώ") είναι σαφώς η αντρική φιλία με όλες τις μορφές της. Είναι σαφές ότι η Φιλία κατέχει υψηλή θέση στο αξιακό σύστημα του Γιάννη Καλπούζου, με ένβαν τρόπο σχεδόν νοσταλγικό και πρωταγωνιστεί στα χαρακτηριστικότερα έργα του καθορίζοντας την εξέλιξη των πρωταγωνιστών του- άλλοτε ως φωνή της συνείδησης , άλλοτε ως συντροφιά άλλοτε ως ξεκάθαρη επιρροή-θετική ή αρνητικη...
        Στο "Καλντερίμι" δεν υπάρχει ηθικό διακύβευμα ή βαθύτεροι ηθικοί προβληματισμοί σαν αυτούς που συναντήσαμε στο Ιμαρέτ. 

Συνάμα ελάχιστες στιγμές είναι δραματικές, και σύντομα προσπερνώνται κάτω από το βάρος των επόμενων περιστατικών γεγονός που καθιστά το πρόσφατο μυθιστόρημα του Γιάννη Καλπούζου ένα ενδιαφέρον ανάγνωσμα ιστορικής χροιάς, ικανό να χαλαρώσει και να ψυχαγωγήσει γόνιμα τον αναγνώστη, χωρις να τον υποβάλει σε περαιτέρω συναισθηματική φόρτιση.

Ο Βασιλιάς Αρθούρος κι οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης, Εκδ ΣΑΒΒΑΛΑ

                                                                          Ο Βασιλιάς Αρθούρος κι οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης, SEVERINO BARALDI, Εκδ ΣΑΒΒΑΛΑ                               Είδος: Παγκόσμιοι Θρύλοι (Εικονογραφημένο)

                                    Βαθμολογία 10/10
                                    Ηλικίες από 8χρ- ...88χρ

Περιπέτεια,, ευγενή ιδανικά, έρωτας, γνώση& εκφραστικές εικόνες σε 94 χορταστικες πολυτελείς σελίδες!Τι καλύτερο για ένα βιβλίο που φιλοδοξεί να συνεπάρει κυρίως μικρούς αλλά και...μεγαλύτερους αναγνώστες!;

       Ένα τετοι βιβλίο ειναι ο Βασιλιάς Αρθούρος των εκδόσεων Σαββάλα - βιβλίο που ενστικτωδώς θα το πρότεινα σε κάθε παιδί - ιδιαίτερα  αγόρι- σχολικής ηλικίας, με την πεποίθηση ότι θα το κερδίσει! Μύθοι σγγλικσνικοί , λιγότετο γνωστοί από τους ελληνικούς

          Η Ελληνική Μυθολογία- δικαίως- έχει σημαδέψει την παιδική μας ηλικία, όμως πολλές συναρπαστικες στιγμές επιφυλάσσει κι η παράδοση των δυτικοευρωπαικών χωρών, με θρύλους επίσης χαρακτηριστικούς.

        Γνωστότερη είναι η ανθολογία θρύλων της Βρετανίας- παραδοση που κρατά από τον 11ο μΧ αιώνα, και διαχέεται και στις υπόλοιπες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Αυτός ο κύκλος θρύλων  αποτελεί ένα κράμα της κέλτικης παράδοσης, φεουδαρχικής διάρθρωσης της κοινωνίας και χριστιανικών αξιών, που χαρακτήριζε τις μεσαιωνικές κοινωνίες:

Ονόματα όπως Αρθούρος, Λανσελοτ, Τριστανος, Μάγος Μέριλιν και Λάνσελοτ είναι και στην Ελλάδα αόριστα οικεία.² 

Κάποια από αυτά απαντώνται σε έργα τέχνης και σε όπερες όλους του Βάγκνερ.

       Το απολαυστικό αυτό βιβλίο των εκδόσεων Σαββάλα με τις επιβλητικές διαστάσεις, συστήνει όλους αυτούς τους ήρωες, μέσα από μια σειρά απολαυστικών ιστοριών και εκφραστικών εικόνων.

Η αφήγηση ξεκινά από τη γέννηση του Αρθούρου και τη συνάντηση του με τον τρανότερο Μάγο, τον Μέρλιν και συνεχίζει τον μύθο του Εξκάλιμπερ που αναδεικνύει τον Αρθούρο σε Βασιλιά και αρχηγό της Στρογγυλής Τραπέζης, δηλαδή του Συμβουλίου των πιο αξιών Ιπποτών της επικράτειας.

Ακολουθούν οι επί μέρους ιστορίες κάποιων από τους εκλεκτότερους, που διεκδικούν μέσα από ανδραγαθήματα μια θέση στη Στρογγυλή Τράπεζα, που όλες συνθέτουν τον Βρετονικό Κύκλο!

       Περσιβαλ, Τριστάνος, Αρθούρος, Γκάλαχαν, Λάνσελοτ και άλλοι, σε κατορθώματα γύρω από επιβλητικά κάστρα κ υπερφυσικά όντα, που θα συναρπάσουν τους μικρούς αναγνώστες. Ανακαλύπτουμε το Εξκαλιμπερ αλλά και την ιερά παράδοση του Γκρααλ ("Αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου").

Παράλληλα αναπτύσσονται ανταγωνισμοί αλλά και ερωτικά πάθη όλα διαποτισμένα όμως από έναν ιδιαίτερο ηθικό κώδικα πλέγμα ιδανικών, που εμπλουτίζουν τις ιστορίες.

Γυναικείες φιγούρες όπως η δαιμόνια Μόργκανα, η άθελά της μοιραία Γκουίνεβιρ, η σεμνή Ιζόλδη με την παραξενη σύμπτωση να συνδεει τις μοίρες τους δίνουν έναν συναισθηματικό τόνο στο επικό κλίμα.

 Κάτι επίσης υπέροχο με αυτην την έκδοση είναι τα διάσπαρτα παραθέματα με πληροφορίες για το ιστορικό υπόβαθρο αυτών των θρύλων, όπου μαθαίνουμε για την Ιπποσύνη που αποτέλεσε τη βάση των Σταυροφοριών.       

   Ως προς την εικονογραφηση , εδω αναλαμβανει ο φημισμένος Ιταλός εικαστικός ΣΕΒΕΡΙΝΟ ΜΠΑΡΑΛΝΤΙ ( γνωστός από τις Μυθολογίες των εκδόσεων Στρατικη κ τη σειρα τους για το 1821) Φιλοτεχνεί κι εδώ  με ζωηρά χρώματα κι αληθοφανείς μορφες τη μαγεία τούτων των θρύλων, αποδιδοντας τοπία, οικήματα κ ρούχα των επικών χρονων με πιστότητα.Καστρα, δρακοι, δεσποσύνες, ξίφη τιμής και το κυνήγι του Αγιου Διδκοπότηρου ολα ξεπηδουν από τις σελίδες αυτες που συμπλέκουν μύθο κσκ μεσαιωνική ιστορία...

Νομίζω ειναι ενα περιπετειώδες βιβλίο που τα εχει όλα!

         Θεωρώ τον "Αρθούρο" των εκδόσεων Σαββάλα ιδανικό δώρο για νεαρούς αναγνώστες, γιατί συνδυάζει όσα μπορούν να γοητεύουν ένα παιδί και να του χαρίσουν παράλληλα νέες γνώσεις!

ΛΕΝΑ ΜΑΝΤΑ - ΚΛΑΙΡΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Φίλια Πυρά #2

                                                              Φίλια Πυρά, Λένα Μαντά- Κλαίρη Θεοδώρου
                                                             Είδος Αστυνομικό Θρίλερ
                                                               Βαθμολογία 8,5/10                                      

Σελίδες 432
Ημ/νια Εκδοσης 08/12/2022
Τιμη 19,98ευρω

Το δίδυμο Λένας Μαντά και Κλαίρης Θεοδώρου, ορμώμενο από την προσωπική φιλία των δυο συγγραφέων, έστησε γύρω απο τον άξονα της φιλίας δύο προσώπων μυθοπλασίας(Νόρα- Ελπινίκη -και στο βαθος, Νικόλας) μια σειρά αστυνομικών θρίλερ που εκκινούν από τα "ριζά" κρίσιμων κοινωνικών προβλημάτων, τα οποία μετουσιώνονται σε εφιαλτικές υποθέσεις γεμάτες αιμα και μυστήριο. Ξεκίνησαν από τη #Γυναικεία Υπόθεση1 και τους τελετουργικούς φόνους γυναικών.
               Η δεύτερη υπόθεσή τους, όμως- πραγματικά ανατριχιαστική- απειλεί το οικοδόμημα της ίδιας της φιλιας των ηρώων με... Φίλια Πυρά, που αφουγκράζονται και την επικαιρότητά μας με τρόπο ουσιαστικό...

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το δίδυμο Νόρας- Νικόλα απολαμβάνει τις "δάφνες" της προηγούμενης εξιχνίασης όταν μια... μικρή Δάφνη κομματιάζεται από μια αποτρόπαιη παγίδα,

και η πόλη ολόκληρη συνταράσσεται από μια νέα, αιματηρή υπόθεση:

Έφηβοι απάγονται απανωτά και φυλακίζονται σε ένα υπόγειο.

Ο ένοχος τούς αποδίδει κωδικές ονομασίες ζώων σε ένα  project που παραπέμπει στην Κιβωτό του Νώε, και στέλνει το μήνυμά του σε πανελλαδική εμβέλεια μέσω social media και τηλεόρασης, που προθυμα φιλοξενούν τις σαδιστικές του εμπνεύσεις.

"Παγόνι, γουρούνι, λύκος, αλεπού και φυσικά ο βιβλικός όφις":

Τι συμβολισμός κρύβεται πίσω από το καθένα; 

Ποιος είναι ο "αμνός" ανάμεσά τους;

Τι ζητά ο δράστης; 

Πόσο αίμα θα ικανοποιήσει τη δίψα του;

Αυτή τη φορά, η Νόρα Δενδρινού κι ο Νικόλας Παναγιωτίδης καλούνται να συνεργαστούν με την αυθεντία της Δ.Η.Ε. Σαβίνα Μαρνέρη - ενώ η Ελπινίκη Ντόκα παλεύει με τα προσωπικά της μυστικά- γεγονός που θα ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου.

       Όσο οι προσωπικες ισορροπίες των ηρώων μας διαταράσσονται, ο κίνδυνος απλώνεται σκορπώντας τρόμο και θάνατο, και τίποτα δε φαίνεται ικανό να τον σταματήσει πριν θεσει τον θεαματικό του επίλογο...

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

Είναι προφανές ότι η συγγραφική  σύμπραξη Λένας Μαντά κ Καίρης Θεοδώρου, που ξεκίνησε πετυχημένα με τη #"Γυναικεία Υπόθεση1", ήρθε για να μείνει και τα #"Φίλια Πυρα"2 υπηρετούν με αξιώσεις αυτην τη φιλοδοξία!

Κατά τα πρότυπα ξένων αστυνομικών, οι δυο  Ελληνίδες συγγραφείς αποφάσισαν να συνθέσουν μια σειρά αστυνομικών βιβλίων, με τους ίδιους κεντρικούς ήρωες απέναντι σε νέες αιματηρές προκλήσεις.

Νόρα, Ελπινίκη και Νικόλας φαίνεται θα είναι οι μόνιμοι συνοδοιπόροι μας στο μυστήριο.

          Το δεύτερο βιβλίο της σειράς των Μαντά- Θεοδώρου, λοιπόν, τα "Φίλια Πυρά", επικυρώνει αυτό που είχε διαφανεί από την αρχή:

       Είναι εμφανές ότι ο συνδυασμός των κλίσεων καθεμιάς από τις δυο συγγραφείς μας έχει βοηθήσει το αποτέλεσμα να εμπλουτιστεί από όλες τις πλευρές. Κοινωνική, Αστυνομική και δημιουργική. Όλα τα στοιχεία συνυπάρχουν αρμονικά

       Η σειρά αυτή των βιβλίων #Γυναικεία Υπόθεση" ακολουθεί τα μονοπάτια αμερικάνικων θρίλερ που αναφέρονται στη σύγχρονη εποχη- με χαρακτηριστικότερα αυτά του Alridge με την Elen Grayce.

         Από τη μια υπάρχει το κομμάτι των προσωπικών στιγμών, με τις ατομικές τραγωδίες και συγκρούσεις, από όπου δεν απουσιάζει ο ενίοτε ακαλαίσθητα άγριος ερωτισμός, πράγμα ως ένα σημείο λογικό, προκειμένου να δεθεί ο αναγνώστης με τους βασικούς χαρακτήρες της "σειράς" και να συμμεριστεί τις αγωνίες τους σε κάθε υπόθεση.

Από την άλλη ξεδιπλώνεται ένα αστυνομικό μυστήριο διαποτισμένο αίμα και με τον χρόνο να μετρά αντίστροφα...

Τούτο το μοτίβο ακολουθούν όλα τα βιβλία τέτοιων σειρών με ευρηματικές διαφοροποιήσεις σε κάθε μια περιπετεια-έτσι κ στη # Γ.Υ."...

Η κεντρική ηρωίδα στη # "ΓΥ1-2", η Νόρα Δενδρινού, ειναι μια γυναίκα μοντέρνα , ανθεκτική, ανεξάρτητη, με μιαν απώλεια που την έχει κάνει κυνική στις ερωτικές της σχέσεις, θυμίζοντας εν πολλοίς την "Ελεν Γκρεις", όπως εχω αναφερείστο πρώτο βινλίο της σειράς.

Η έντονη συνάφεια όμως με τον συγκεκριμένο συγγραφέα ( Αλριτζ) έγκειται και στη δαιδαλική φύση των υποθέσεων που εξελίσσονται και στη σειρά #"Γυναικεία Υπόθεση" ως "γρίφοι εφιαλτικοί και κλιμακούμενοι, χωρίς καν να αποκρύπτονται οι αποκρουστικές λεπτομέρειες".

  Η πλοκή έξυπνη και στο δεύτερο αυτό βιβλίο των Μαντά- Θεοδώρου, "αρπάζει" από την πρώτη σελίδα τον αναγνώστη και "τον βουτά", χωρίς έλεος στα σκοτεινά υδατα μιας τρομερής αγωνίας η οποία λήγει στην ύστατη λέξη.

      Ορισμένες σκηνές άγριες, (ίσως υπερβαίνουν τη μέση αντοχή), η βία διάχυτη, οπότε ο αναγνώστης πρεπει να ειναι προετοιμασμένος να βιώσει απροσχημάτιστη φρίκη και σε αυτην την ευφάνταστη έμπνευση των "Φίλιων Πυρών".

       Πρόκειται για μια ιστορία βασανισμού μετ' εγκλεισμού σαν το Cube, με oρισμένες σκηνές που θαρρείς ξεπήδησαν από torture porn ταινίες, όπως το Hostel και το Saw- όλα ομως "στοιχειοθετημένα" ευφυιώς.

Η εξέλιξη της ιστορίας επιφυλάσσει αντίστοιχo με αυτές plot twist, που πραγματικά εκπλήσσει- αν και κάποιο σημείο στο φινάλε δίνεται λιγάκι απότομα, ανακόπτοντας τη ροή που ως εκείνη τη στιγμή κορυφωνόταν .

Eκείνο όμως που ανυψώνει στα μάτια μου τα "Φίλια Πυρά" ειναι το "βαρυσήμαντο" κοινωνικό πρόσημο πίσω από την αδρεναλίνη:

Ο πυρήνας της υπόθεσης σε αυτό το βιβλίο ειναι η μάστιγα του Εκφοβισμού (bullying) -που ειδικότερα στις τάξεις των εφήβων προσλαμβάνει διαστάσεις επιδημίας, με πραξεις ακραίου σαδισμού, αντανακλώντας όλη τη νοσηρότητα της κοινωνίας μας, σα μια αλυσίδα μίσους κι εξαχρείωσης, που ξεκινάει από το οικογενειακό περιβάλλον-όταν αυτο στερείται στοργής, ουσίας, ορίων- για να  υποδαυλιστεί στη συνέχεια από την αγελαία αφομοίωση, που συνήθως απαιτούν οι εφηβικές συντροφιές)

και να λάβει ολοκληρωτική μορφή από και την ασυδοσία των mass media (facebook, instagram τηλεοραση).

            Τούτη η ακραία υπόθεση εμπλέκει εντέχνως ομάδες ανθρώπων που στοχοποιούνται ως θύματα τετοιου εκφοβισμού- ομοφυλόφιλοι, αλλοθρησκοι, παχύσαρκοι, γυναίκες ετσι που ανάγεται σε μια καταγγελία για όλες τις συγχρονες πληγές- ρατσισμός, body shaming, σεξουαλική κακοποίηση, περιθωριοποιηση ομοφυλοφίλων-ως και το revenge porn.

       Ένα βιβλίο που θα προκαλεσει γονείς- αναγνώστες να αναθεωρήσουν αρκετά ως προς τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους και τη δική τους ευθύνη σε όσα συμβαίνουν.

         Μεσα στα "Φίλια Πυρά" προβάλλει ανάγλυφο το τερατώδες πρόσωπο της μισαλλοδοξίας που αποτελεί την ρίζα του εκφασισμού της κοινωνίας πρώτα σε επίπεδο διαπροσωπικό κι έπειτα ευρύτερα πολιτικό...

       Η οικογένεια ως "μήτρα" της βιας και το ευρυτερο σχολικο περιβαλλλον με τις εφηβικές παρέες ως "εκκολαπτήριό" της αποδεικνύονται εκείνοι που οπλίζουν το χέρι ψυχοπαθητικών προσωπικοτήτων.

        Από την άλλη, ξεμπροστιάζεται με τον ειδεχθέστερο τρόπο ο βρόμικος ρόλος των ΜΜΕ κι η δημοσιογραφική αδηφαγία, που συχνά καταπατά κάθε έννοια δεοντολογίας και ηθικής στο όνομα μιας υψηλής ακροαματικότητας.

      Η εμπλοκή τους στην υπόθεση μου θύμισε-τροπον τινά- την περίπτωση Ματέι ή τον τρόπο κάλυψης της 17Ν με όρους σχεδόν showbiz...

           Όσα, λοιπόν, μας τρομάζουν στο βιβλίο αυτο δεν ειναι παρα "ενας καθρέφτης της πραγματικότητας που ζούμε και που έχουμε, εν μέρει, συνδιαμορφώσει, είτε με την ανοχή μας, είτε με ένα στρεβλό σύστημα αξιών που εκουσίως ή μη έχουμε μεταδώσει στα παιδιά μας από το μετερίζι μας (ως γονείς, ως εκπαιδευτικοί ή ως δημόσια πρότυπα της νεολαίας και πρόσωπα με επιρροή στον δημόσιο βίο)!

         Αυτή διαπίστωση ειναι ίσως πιο τρομακτική και στοιχειώνει πιο βαθιά από τις καθ'εαυτές εικόνες του Αίματος και του Θανάτου που διαγράφει η πένα των Μαντά- Θεοδώρου σε τούτο το καλοπλεγμένο αστυνομικό τους θρίλερ που δεν έχει να ζηλέψει κάτι από αντίστοιχα βιβλία του εξωτερικού...

Ευελπιστώ η καινούρια τρίτη υπόθεση που προδιαγράφει το επίμετρο των τελευταίων σελίδων, στα "Φίλια Πυρα", να είναι το ίδιο ενδιαφέρουσα, και με εξίσου τρανταχτά κοινωνικά μηνύματα  με τις δυο πρώτες! Την περιμένουμε με ανυπομονησία!

  

Shelby Van Pelt, ΠΑΝΕΞΥΠΝΑ ΠΛΑΣΜΑΤΑ(& ολίγη από Ντελ Τόρο !!!)

                                                   Πανέξυπνα Πλάσματα, Σέλμπυ Βαν Πελτ
                                                                          Είδος Κοινωνικό
                                                                           Βαθμολογία 8,5/10 (Ηλικίες από 12 ως...χρονών)

Τίτλος πρωτοτύπου

Μετάφραση Ιλάειρα Διονυσοπούλου

Σελίδες 510

Ημ/ νια Κυκλοφορίας 9 Μαρίου 2023

Πολύχρωμα και αναίμακτα "σφάγια" στον "βωμό μιας...λαίμαργης νηστείας", τα χταπόδια με την ιδιαίτερη ευφυία και τις 3 καρδιές, μου προξενούσαν μια θλίψη, έτσι που θανατώνονται από τους ψαράδες.
           Όντα πολυσυζητημένα- από το "κλασσικό" χταπόδι των σαρακοστιανών τραπεζιών, μέχρι τους γιγάντιους συγγενείς του των 50 κιλών στον Ειρηνικό Ωκεανό ή το εντυπωσιακό χταποδάκι στους υφάλους Ειρηνικού και Ινδικού Ωκεανού, με τους μπλε δακτυλίους και το ανώδυνο μα και θανατηφόρο δηλητήριο που δεν έχει αντίδοτο!(10.000 φορές πιο δραστικό από το υδροκυάνιο)
           Ποτέ, πάντως, δε φανταζόμουν ότι ένα χταπόδι θα έκανε κομμάτια την καρδιά μου - κι όμως!- αυτό ακριβώς συνέβη μέσα από την πένα της Shelby Van Pelt.
Με άρωμα από Γκιγιέμο Ντελ Τόρο, λοιπόν, κι ένα πρωτότυπο τρυφερό μυθιστόρημα μυστηρίου( εκδόσεις Μεταίχμιο) η συγγραφέας ήρθε να μας θυμίσει πως τα χταπόδια είναι... "Πανέξυπνα Πλάσματα"!

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η Τόβα είναι μια 70χρονη αλλά ακμαία καθαρίστρια στο Ενυδρείο του Σόουελ Bay, όπου οικεί μεταξύ αλλων ένα γιγάντιο χταπόδι του Ειρηνικού, που ο επιστάτης έχει ονομάσει Μάρκελλο.

Το χταπόδι αυτό, οξυδερκής παρατηρητής των ανθρώπων που συνθέτουν την πραγματικότητα του Ενυδρείου του, έπιλέγει να έρθει κοντά με την Τόβα όταν εκείνη τον βοηθά σε μια ατυχή στιγμή του ...

Η Τόβα- χήρα πλέον- βιώνει μια μονότονη καθημερινότητα με τις 4 φίλες της και τον παντοπώλη Ίθαν, που επιζητεί τη συντροφιά της, ενώ στη μικρή πόλη του; καταφθάνει ο άνεργος Κάμερον που ψάχνει να βρει τη δική του ταυτότητα.

Πίσω από όλα αυτά, όμως, η Τόβα κουβαλά την οδύνη για τον μυστηριώδη χαμό του μονάκριβου γιου της, του Έρικ- 30 χρόνια πριν- και τούτο το γιγάντιο χταπόδι του ενυδρείου κρατά τις απαντήσεις για αυτήν την τραγική εξαφάνιση...

Τι συνέβη στον νεαρό Έρικ; 

Θα πάρει η Τόβα τις απαντήσεις που θα της φέρουν επιτέλους τη γαλήνη;

Γιατί τούτο το χταπόδι μετράει αντίστροφα τις μέρες;

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ.

Εξαίσιο τρυφερό απρόσμενο, με ιδιότυπη αίσθηση του χιούμορ και σπαραξικάρδιο τα Πανέξυπνα Πλάσματα της Shelby Van Pelt είναι η ιδανική συντροφιά για όλες τις ηλικίες αναγνωστών- από νεαρούς εφήβους μέχρι... συνομήλικους της πρωταγωνίστριας!

Σα μια ταινία κοινωνική με σπέρματα φαντασίας, αυτή η κινηματογραφικά εξελισσόμενη φιλία ανάμεσα σε μια θλιμμένη καθαρίστρια κι ενα αιχμαλωτισμένο χταπόδι, μπορεί να συγκινήσει μικρούς και μεγάλους!

Συνδυάζοντας ρεαλισμό κι ανιμισμό- χιούμορ αλλά και βαθύ συναίσθημα- τα "Πανέξυπνα Πλάσματα" είναι ο ορισμός της δημιουργικής γραφής, που δεν πέφτει στην παγίδα να πνίξει την ουσία και τη συγκίνηση προς χάριν της πρωτοτυπίας ή του σουρρεαλισμού.

Η ιδέα των ζώων "που στέκουν παραστάτες των ανθρώπων" είναι συχνή στη μυθοπλασία, αλλά σε αυτήν συνήθως κυριαρχούν ζώα οικόσιτα ή εξημερωμένα, όπως ο σκύλος ("Ασπροδόντης",Ο Διάλογος των Σκυλιών Θερβάντες. "Μάγκας"), η γάτα (Ένας Γάτος που τον Έλεγαν Μπομπ, Ο Γάτος που έσωζε Βιβλία)και κυρίως το άλογο, που έχει πρωταγωνιστήσει σε αριστουργήματα(από τον Όμηρο μέχρι τη κλασσική "Μαυρη Καλλονή", Το Αλογο του Πολέμου του Μορπούγκο ή Τα Άλογα του Χειμώνα από τον Φίλιπ Κερρ). Απο το θαλάσσιο βασίλειο μάς έχουν απασχολήσει λογοτεχνικά κυρίως η φάλαινα (Μόμπι Ντικ) και το δελφίνι. 

       Από την άλλη, η φιγούρα του φιδιού ή της σαύρας έχουν παγιωθεί ως προσωποποίηση του Κακού 

Η συγγραφέας αποφεύγει την παγίδα της κοινοτυπίας,  εμπλουτίζοντας αυτήν την ιδέα με πρωταγωνιστή ένα χταπόδι!

Παρά το λανθάνον σουρρεαλιστικό στοιχείο αυτης της προσωποποίησης η συγγραφέας διατηρεί τη βιολογική εγκυρότητα :

Πέραν του στοιχειώδους ανθρωπομορφισμού- στη λογική σκέψη ή τη γνωστική επεξεργασία του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος - το χταπόδι ο Μάρκελλος δεν ξεφεύγει απο τις επιταγές του είδους του (προσδόκιμο ζωής, αντοχή έξω από το νερό, μορφολογία). Εμπλουτισμένο μυθιστορηματικα το δέσιμό του με την Τόβα "στέκει":

Οι επιστήμονες εχουν πιστοποιήσει την υψηλή ευφυία των χταποδιών, ενώ στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ "Octopus, My Teacher" είδαμε την ικανότητά τους να ανταποκρινονται στοιχειωδώς σε συναισθηματικά ερεθίσματα και να συνδέονται...

Στα "Πανέξυπνα Πλάσματα", δηλαδή δεν έχουμε το "μαγικό στοιχείο", στην αμιγή μορφή που το βρίσκουμε στα παιδικά βιβλία.

Η μαγεία του βιβλίου έγκειται στη συναισθηματική δύναμη της φιλίας. Μιας φιλίας απρόσμενης, αλλόκοτης που μας την αφηγείται σε τριτο προσωπο η συγγραφέας σε εναλλαγή με τους απολαυστικούς μονολόγους απο το ίδιο το αξιολάτρευτο χταπόδι, που ζει μιαν ιδιότυπη αντίστροφη μέτρηση.

Την ιδέα "μιας καθαρίστριας που σε εναν επιστημονικό χώρο συναντά ενα παραξενο πλάσμα του νερού, κι αναπτύσσει ιδιαίτερη σχέση μαζί του", τη συναντήσαμε το 2017 στο βραβευμένο με 4 Όσκαρ αριστούργημα του Guillemo Del Toro" Shape Of Water", με την κωφάλαλη Ελάιζα και το ανθρωπόμορφο, αμφίβιο ον της, εκει ομως εξακτινώθηκε σε μονοπάτια παραμυθιακού έρωτα με πολλαπλούς συμβολισμούς γύρω απο τη διαφορετικότητα , την υποκρισία, τη ματαιοδοξία και την αγάπη...
Η Βαν Σελπ, με όχημα το αξιολάτρευτο, ατίθασο "χταπόδι" της και μια γλυκιά καθαρίστρια γύρω στα 70 χρόνια της, έρχεται να μιλήσει για την απώλεια και την επούλωση, συνθέτοντας μια ωδή στην ελπίδα.

Μέσα από την κακοτράχαλη διαδρομή του πένθους, ξεπηδούν βλαστοί της νέας ζωής, αρκεί να ναι "ανοιχτά τα μάτια της ψυχής", που λέει κι ποιητής...

Ο δε τίτλος "Πανέξυπνα Πλάσματα" προδιαγράφει το νόημα του έργου συμβολικά, υπερβαίνοντας την "απλούστευτική προσέγγιση", που θα τον ήθελε ίσως να αναφέρεται στην ευφυία των μυστηριωδών χταποδιών:

          Όσο ξετυλίγονται οι σελίδες κατανοούμε ότι η έννοια τούτης της "υπερτονισμένης ευφυίας", εν τέλει, αφορά όχι σε πνευματικές δάφνες ή επιτεύγματα αλλά στην αθόρυβη σοφία της καλοσύνης. "Πανέξυπνα πλάσματα" στην Σέλμπυ είναι όσοι διαθέτουν το τάλαντο της ενσυναίσθησης, που φτάνει ως την αλληλεγγύη.

Εδώ έρχεται μια επί της ουσίας υπόγεια -ή και...υποθαλασσια (!)- σύνδεση πάλι με τον Ντελ Τόρο, που στο Shape O f Water απέδωσε μια ιδιότυπη σπονδή στα "μωρά του κόσμου που εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη", γιατί ανήγαγαν την έννοια της αγάπης ως υπέρτατη αξία σε έναν κόσμο απληστο και υλιστικό.